లక్ష్మీపూజకు ఈ ఐదు ఉంటే చాలు — నూనె దీపం, లక్ష్మీ పటం లేదా ఒక నాణెం, పసుపు-కుంకుమ, అక్షతలు, బెల్లం లేదా పండు. కలశం, పంచామృతం, వెండి నాణేలు, తామర పువ్వులు ఐచ్ఛికం; ఏదైనా లేకపోతే దాని బదులు అక్షతలు సమర్పించడం సంప్రదాయం.
పూజకు అరగంట సమయం ఉందనగా దేవుడి గదిలో కూర్చున్నప్పుడు తమలపాకులు వాడిపోయి కనిపిస్తాయి లేదా అగరుబత్తుల ప్యాకెట్ ఖాళీగా ఉంటుంది. అప్పటికప్పుడు దుకాణానికి పరిగెత్తే హడావుడిలో పూజ మీద మనసు నిలవదు. అసలు పీఠం మీద ఏ వస్తువులు కచ్చితంగా ఉండాలి, ఏవి లేకపోయినా పూజ ఆగదో ముందుగానే స్పష్టత ఉంటే ఆ కంగారు ఉండదు.
ఐదు రోజుల పండుగ పూర్తి పటం కోసం చదవండి: దీపావళి 2026 సంపూర్ణ మార్గదర్శిని.
పూజకు ముందుగా ఏం సిద్ధం చేయాలి, ఏది లేకపోతే పూజ ఆగుతుంది
కనీస 5 వస్తువులు — ఇవి ఉంటే పూజ మొదలుపెట్టవచ్చు
- నూనె దీపం — ప్రమిద, దూది ఒత్తి, నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె, అగ్గిపెట్టె
- లక్ష్మీదేవి పటం లేదా ప్రతిమ — లేకపోతే పీటపై బియ్యం పోసి ఒక శుభ్రమైన నాణెం
- పసుపు, కుంకుమ — పసుపుతోనే గణపతిని కూడా చేసుకోవచ్చు
- అక్షతలు — పసుపు కలిపిన విరగని బియ్యం
- నైవేద్యం — బెల్లం ముక్క లేదా ఒక పండు, ఒక గ్లాసు మంచినీరు
మిగతావన్నీ — కలశం, పంచామృతం, తామర పువ్వులు, వెండి నాణేలు, కుబేర యంత్రం — ఉంటే మంచిది, లేకపోయినా పూజ ఆగదు.
గృహ పూజా విధానాల్లో షోడశోపచారాలు (16 రకాల ఉపచారాలు) చెబుతారు, కానీ ఇంట్లో ప్రతి వస్తువూ ఉండాలనే కఠిన నియమం లేదు. పూజ పసుపు గణపతితో మొదలవుతుంది — ఎందుకో, ఏ క్రమంలో పూజ చేయాలో ఐదో భాగంలో వివరంగా ఉంది. తేదీలు, మీ ఊరి ముహూర్తం కోసం సిరీస్ ప్రధాన గైడ్ చూడండి.
ఎన్ని కావాలి? పూజకు ఒకటి లేదా రెండు దీపాలు సరిపోతాయి; ఇంటి చుట్టూ వెలిగించే ప్రమిదల సంఖ్య కుటుంబ ఆచారం ప్రకారం (చాలా ఇళ్లలో 11 నుంచి 21). ఒక్కో ప్రమిదకు సుమారు ఒక చెంచా నూనె కొన్ని గంటలు వెలుగుతుంది, కాబట్టి 21 ప్రమిదలకు సుమారు పావు లీటరు నూనె సరిపోతుంది.
వస్తువుల సంఖ్య కాదు, మొదలుపెట్టడమే ముఖ్యం.
దీపావళి లక్ష్మీపూజ సామగ్రి పట్టిక
ఇంట్లో పూజకు కావాల్సిన వస్తువులను మూడు భాగాలుగా విభజించుకుంటే కొనుగోలు సులభమవుతుంది.
| విభాగం | తప్పనిసరి వస్తువులు | ఐచ్ఛిక వస్తువులు (ఉంటే మంచిది) | సంప్రదాయ ప్రత్యామ్నాయాలు |
|---|---|---|---|
| పీఠం & మూర్తులు | లక్ష్మీదేవి చిత్రపటం లేదా ప్రతిమ, పసుపు (గణపతి కోసం), పీట, శుభ్రమైన వస్త్రం | కలశం చెంబు, కొబ్బరికాయ, వెండి/బంగారు నాణేలు, కుబేర యంత్రం | ప్రతిమ లేకపోతే పీటపై బియ్యం పోసి, దానిపై శుభ్రమైన వెండి నాణెం లేదా వక్కను ఉంచి ఆవాహన చేయవచ్చు |
| దీపారాధన | మట్టి ప్రమిదలు లేదా లోహపు దీపం, దూది ఒత్తులు, ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె | తామర తూడు ఒత్తులు, జిల్లేడు ఒత్తులు, అదనపు అలంకరణ ప్రమిదలు | ఆవు నెయ్యి అందుబాటులో లేకపోతే సంప్రదాయంలో నువ్వుల నూనె వాడతారు |
| అర్చన & ఉపచారాలు | పసుపు, కుంకుమ, గంధం, అక్షతలు (పసుపు కలిపిన విరగని బియ్యం), పువ్వులు, ధూపం (అగరుబత్తులు), కర్పూరం | పంచామృతాలు (పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, చక్కెర), గెజ్జె వస్త్రం, పన్నీరు, గోమతీ చక్రాలు, గవ్వలు | ఏదైనా ఉపచార వస్తువు (వస్త్రం, ఆభరణం లేదా అదనపు పువ్వులు) లేనప్పుడు దానికి బదులుగా అక్షతలు సమర్పించడం సంప్రదాయం |
| ఆకులు & నైవేద్యం | తమలపాకులు, వక్కలు, బెల్లం ముక్క, అరటిపండ్లు లేదా ఇతర పండ్లు, మంచినీరు | మామిడి ఆకులు, తామర పువ్వులు, బంతిపూలు, పిండివంటలు, ఖాతా పుస్తకాలు | తమలపాకులు దొరకని పక్షంలో పండ్లు, బెల్లం, అక్షతలతో తాంబూల సమర్పణ పూర్తి చేయవచ్చు |
వస్తువుల ఆడంబరం కంటే విరగని అక్షతలు, నిశ్చలమైన మనసు పూజకు మూలం.
ఏ రోజు ఏ వస్తువులు కొనాలి
పండుగ రోజున దుకాణాల వద్ద రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి కొనుగోళ్లను మూడు దశల్లో ప్లాన్ చేసుకోవచ్చు.
- 2-3 రోజుల ముందు (నవంబర్ 4-5) పసుపు, కుంకుమ, గంధం, అగరుబత్తులు, కర్పూరం, దూది ఒత్తులు, ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె, బియ్యం, బెల్లం వంటి నిల్వ ఉండే వస్తువులు ముందే తెచ్చి పెట్టుకోవాలి.
- ధనత్రయోదశి నాడు (2026 నవంబర్ 6, శుక్రవారం) ఈ రోజున కొత్త మట్టి ప్రమిదలు, ధనియాలు, బెల్లం లేదా పూజకు వాడే చిన్న ఇత్తడి/రాగి పాత్రలు కొనడం తెలుగు ఇళ్లలో ఆచారంగా వస్తోంది. ఇది శుభసూచకమనే ప్రజావిశ్వాసం. ఈ రోజు త్రయోదశి తిథి ఉదయం 10:30 నుంచి మరుసటి రోజు ఉదయం 10:47 వరకు ఉంటుంది.
- పూజ ముందు రోజు లేదా ఉదయం (నవంబర్ 7 లేదా 8 ఉదయం) తమలపాకులు, మామిడి ఆకులు, బంతిపూలు, చామంతి లేదా తామర పువ్వులు, పండ్లు, పాలు తాజాగా తెచ్చుకోవాలి.
పసుపు గణపతి, అక్షతలు, ప్రమిదలు ముందుగానే సిద్ధం చేసుకునే క్రమం
పూజ మొదలయ్యాక పసుపు కలపడం, ఒత్తులు పేనుకోవడం వల్ల సమయం వృథా అవుతుంది. నవంబర్ 8 మధ్యాహ్నమే దేవుడి గది దగ్గర ఈ ఐదు పనులు పూర్తి చేయండి.
- మట్టి ప్రమిదల తయారీ కొత్త మట్టి ప్రమిదలను ముందుగా ఒక వెడల్పాటి గిన్నెలో మంచినీరు పోసి 2 నుంచి 3 గంటల పాటు నానబెట్టండి. ప్రమిదల నుంచి నీటి బుడగలు రావడం ఆగిపోతే మట్టి తగినంత నీటిని పీల్చుకున్నట్లు లెక్క. ఆ తర్వాత వాటిని బయటకు తీసి పొడి గుడ్డతో తుడిచి ఎండలో లేదా ఫ్యాన్ గాలికి పూర్తిగా ఆరబెట్టండి. ఇలా చేస్తే ప్రమిదలు నూనెను పీల్చుకోకుండా దీపం ఎక్కువసేపు వెలుగుతుంది. ఒకవేళ ముందుగా నానబెట్టడం మర్చిపోతే, ప్రమిద లోపల కాస్త ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె రాసి 10 నిమిషాలు ఉంచి ఆపై వాడుకోవచ్చు.
- అక్షతల తయారీ ఒక చిన్న గిన్నెలో గుప్పెడు విరగని పచ్చి బియ్యం (ముక్కలు కానివి) తీసుకోండి. అందులో పావు చెంచా పసుపు, రెండు చుక్కల ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె వేసి వేళ్లతో సున్నితంగా కలపండి. నీళ్లు కలపకూడదు. నూనె లేదా నెయ్యి వల్ల బియ్యం గింజలకు పసుపు సమానంగా పట్టుకుని మెరుస్తుంటే అక్షతలు సిద్ధమైనట్లే. ఒకవేళ బియ్యం ముక్కలుగా ఉంటే జల్లెడ పట్టి లేదా ఏరి విరగని గింజలనే వాడుకోవాలి.
- పసుపు గణపతి తయారీ ఒక చిన్న గిన్నెలో రెండు చెంచాల పసుపు తీసుకుని, అందులో కొద్దికొద్దిగా మంచినీరు పోస్తూ గట్టి ముద్దలా కలపండి. ఆ ముద్దను బొటనవేలు, చూపుడు వేలి సాయంతో కింద వెడల్పుగా, పైన మొనదేలినట్లు శంఖు (కోన్) ఆకారంలో తీర్చిదిద్దండి. దానిపై కుంకుమ బొట్టు పెట్టి, ఒక తమలపాకు మీద ఉంచండి. పసుపు మరీ జారుడుగా అయి ఆకారం నిలవకపోతే మరో చెంచా పొడి పసుపు కలిపి సరిచేయండి.
- ఒత్తుల అమరిక సంప్రదాయంలో గృహ పూజకు రెండు దూది ఒత్తులను కలిపి ఒకే ఒత్తిగా పేని వాడతారు. ఇలా పేనిన ఒత్తులను కనీసం 20 నుంచి 30 సిద్ధం చేసి, వాటి కొనలను కాస్త నెయ్యిలో ముంచి ఉంచితే వెలిగించిన వెంటనే జ్వాల నిలబడుతుంది. దూది ఒత్తులు సిద్ధంగా లేకపోతే శుభ్రమైన మెడికల్ కాటన్ తీసుకుని అరచేతిలో కొద్దిగా నెయ్యి రాసుకుని రెండు పోగులుగా పేనుకోవచ్చు.
- కలశం పాత్ర శుద్ధి (కలశం పెట్టే ఆచారం ఉంటే) రాగి, ఇత్తడి లేదా వెండి చెంబును చింతపండు లేదా నిమ్మకాయతో తోమి, కడిగి, పొడి బట్టతో తుడిచి బయట ఐదు చోట్ల పసుపు రాసి కుంకుమ బొట్లు పెట్టి ఉంచండి.
📖 ధన్‌తేరస్ 2025 ఈరోజు అక్టోబర్ 18నే శుభ ముహూర్తం!
ముందు రోజు రాత్రి (నవంబర్ 7) చెక్‌లిస్ట్
నవంబర్ 8 ఆదివారం తెల్లవారుజామున హైదరాబాద్‌లో ఉదయం 05:19 నుంచి 06:18 మధ్య నరక చతుర్దశి అభ్యంగ స్నానం ఉంటుంది. ఆ తర్వాత ఇంటి పనులు, సాయంత్రం పూజ ఏర్పాట్లు ఉంటాయి కాబట్టి నవంబర్ 7 శనివారం రాత్రే ఒక పళ్లెంలో ఈ వస్తువులు ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేసుకోండి.
- లక్ష్మీదేవి చిత్రపటం/ప్రతిమ తుడిచి సిద్ధంగా ఉందా?
- పీట, దానిపై పరిచే శుభ్రమైన వస్త్రం తీసి పెట్టారా?
- దీపపు కుందులు, మట్టి ప్రమిదలు కడిగి ఆరబెట్టారా?
- పసుపు, కుంకుమ, గంధం భరిణెలు నిండుగా ఉన్నాయా?
- ఆవు నెయ్యి / నువ్వుల నూనె సీసా, దూది ఒత్తులు, అగరుబత్తులు, కర్పూరం, అగ్గిపెట్టె ఒకే చోట ఉన్నాయా?
- పూజలో ఉంచదలచుకున్న వెండి నాణేలు, ఆభరణాలు లేదా ఖాతా పుస్తకాలు బయటకు తీసి పెట్టారా?
- ఆచమనానికి చెంబు, ఉద్ధరిణె (చెంచా), పళ్లెం కడిగి ఉన్నాయా?
విదేశాల్లో (NRI) ఉండేవారికి దొరకని వస్తువుల ప్రత్యామ్నాయాలు
అమెరికా, యూరప్ లేదా ఇతర దేశాల్లో నివసించే తెలుగు కుటుంబాలకు భారతీయ స్టోర్లలో అన్ని వస్తువులు సకాలంలో దొరకకపోవచ్చు. మన ఇంటి ఆచారం ప్రకారం అందుబాటులో ఉన్న వస్తువులతోనే పూజ చేసుకోవచ్చు.
- తాజా తమలపాకులు, మామిడి ఆకులు దొరకకపోతే ఫ్రోజెన్ (Frozen) తమలపాకులు వాడుకోవచ్చు. అవీ లేకపోతే కలశం మీద ఆకులకు బదులుగా అక్షతలు, పువ్వులు ఉంచవచ్చు. తాంబూలానికి బదులుగా పండ్లు, వక్కలు, అక్షతలు సమర్పించవచ్చు.
- తామర పువ్వులు లేదా బంతిపూలు లేకపోతే స్థానికంగా దొరికే గులాబీలు, చేమంతి (Chrysanthemums) లేదా వాసన ఉన్న ఏవైనా తెల్లని, ఎర్రని, పసుపు రంగు పువ్వులు వాడవచ్చు. పువ్వులు అసలే దొరకని ప్రాంతాల్లో పసుపు కలిపిన అక్షతలతోనే అష్టోత్తర అర్చన పూర్తి చేయవచ్చు.
- మట్టి ప్రమిదలు లేకపోతే ఇంట్లో ఉండే చిన్న ఇత్తడి, వెండి దీపాలు వాడవచ్చు. అవీ లేకపోతే వేడికి పగలని చిన్న స్టీల్ గిన్నెలో నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె పోసి దూది ఒత్తి వేసి వెలిగించవచ్చు — ప్లాస్టిక్, సన్నని గాజు పాత్రలు వద్దు. దీపాన్ని కర్టెన్లు, కాగితాలకు దూరంగా, గట్టి ఉపరితలం మీద ఉంచండి; స్మోక్ అలారం దగ్గర కర్పూరం వెలిగించకండి.
- గెజ్జె వస్త్రం లేకపోతే మెడికల్ కాటన్ (దూది) తీసుకుని, అరచేతిలో కొద్దిగా నీరు, పసుపు రాసుకుని ఆ దూదిని చిన్నని గుండ్రటి మాలలాగా లేదా ఉండలుగా చేసి అమ్మవారికి వస్త్రంగా సమర్పించవచ్చు.
దొరికిన వస్తువులతో శ్రద్ధగా చేసే పూజే మీ ఇంటి పూజ.
ప్రాంతీయ ఆచారాలు మరియు ఇంటి సంప్రదాయం
తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని కుటుంబాల్లో దీపావళి అమావాస్య సాయంత్రం కేవలం లక్ష్మీపూజ మాత్రమే చేస్తే, మరికొన్ని కుటుంబాల్లో (ముఖ్యంగా వరంగల్, తెలంగాణ ప్రాంతాల్లో 1961 జనగణన రికార్డుల్లో కూడా నమోదైనట్లుగా) కేదారేశ్వర నోము లేదా గౌరమ్మ పూజ చేసే ఆచారం ఉంది. అలాగే గణపతిని లక్ష్మీదేవికి కుడివైపున పెట్టాలా లేక ఎడమవైపున పెట్టాలా అనే విషయంలోనూ, ఖాతా పుస్తకాలు పెట్టే విషయంలోనూ ఇంటింటికీ భేదాలు ఉంటాయి. ఇందులో ఏదీ తప్పు కాదు, మీ పెద్దలు పాటించిన మీ ఇంటి ఆచారమే మీకు ప్రమాణం. (పూజ దశలవారీ క్రమం 5వ భాగంలో, నైవేద్య వంటకాల తయారీ 9వ భాగంలో వివరంగా ఉంటాయి.)
ఈ రోజే చేయదగిన ఒక పని ఇప్పుడే మీ దేవుడి గదిలోని పూజ డబ్బా తెరిచి పసుపు, కుంకుమ, కర్పూరం, ఒత్తులు, నువ్వుల నూనె ఉన్నాయో లేదో చూసి, తక్కువగా ఉన్న వస్తువులను ఒక కాగితంపై రాసుకోండి.
సామగ్రిలో మట్టి ప్రమిదలు, ధనియాలు ధనత్రయోదశి నాడు కొంటామని చెప్పుకున్నాం కదా. అసలు ఈ ధనత్రయోదశికి ఆయుర్వేద ఆరాధ్య దైవమైన ధన్వంతరికి (క్షీరసాగర మథనంలో అమృతకలశంతో ఆవిర్భవించిన దైవం) ఉన్న సంబంధం ఏమిటి, ఆ రోజు సాయంత్రం ఇంటి బయట దక్షిణం వైపు యమదీపం ఎందుకు వెలిగిస్తారు, ఆ రోజున కచ్చితంగా బంగారం కొనాల్సిందేనా?
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
2026లో దీపావళి లక్ష్మీపూజ ఏ రోజున ఉంది, ముహూర్తం ఎప్పుడు?
2026లో దీపావళి లక్ష్మీపూజ నవంబర్ 8 ఆదివారం నాడు ఉంది. అమావాస్య తిథి నవంబర్ 8 ఉదయం 11:27 నుంచి నవంబర్ 9 మధ్యాహ్నం 12:31 వరకు ఉంటుంది. హైదరాబాద్‌లో సాయంత్రం 06:07 నుంచి రాత్రి 08:08 వరకు, విజయవాడలో 06:00 నుంచి 08:01 వరకు, విశాఖపట్నంలో 05:48 నుంచి 07:48 వరకు, తిరుపతిలో 06:09 నుంచి 08:11 వరకు పూజ ముహూర్తాలు ఉన్నాయి.
లక్ష్మీపూజలో ఏ వస్తువులు లేకపోతే పూజ ఆగుతుంది?
పూజకు పసుపు (గణపతి తయారీకి), కుంకుమ, విరగని బియ్యంతో చేసిన అక్షతలు, దీపం (నూనె/నెయ్యి, ఒత్తులు), మంచినీరు, నైవేద్యానికి బెల్లం ముక్క లేదా పండు ఉంటే ఏ పూజా ఆగదు. వెండి నాణేలు, కలశం, రకరకాల పువ్వులు, పిండివంటలు అనేవి ఐచ్ఛికం మాత్రమే. ఏదైనా ఉపచార వస్తువు లేకపోతే దానికి బదులుగా అక్షతలు సమర్పించడం సంప్రదాయం.
దీపావళి దీపారాధనకు ఏ నూనె, ఎన్ని ఒత్తులు వాడాలి?
సంప్రదాయంలో దేవుడి గదిలో దీపారాధనకు ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె వాడతారు. గృహ పూజలో ఒకే ఒత్తి కాకుండా, రెండు దూది ఒత్తులను కలిపి ఒకే జ్వాలగా వెలిగించే ఆచారం ఉంది. కొత్త మట్టి ప్రమిదలను వాడే ముందు 2-3 గంటలు నీటిలో నానబెట్టి, ఆరబెట్టి వాడితే నూనె త్వరగా ఇంకిపోదు.
ధనత్రయోదశి 2026 ఎప్పుడు? ఆ రోజు ఏ పూజ వస్తువులు కొనవచ్చు?
2026లో ధనత్రయోదశి నవంబర్ 6 శుక్రవారం నాడు వచ్చింది. త్రయోదశి తిథి ఆ రోజు ఉదయం 10:30 నుంచి నవంబర్ 7 ఉదయం 10:47 వరకు ఉంటుంది. తెలుగు ఇళ్లలో ఈ రోజున దీపావళి పూజకు అవసరమైన కొత్త మట్టి ప్రమిదలు, ధనియాలు, బెల్లం లేదా చిన్న పూజా పాత్రలు కొనడం శుభప్రదమనే విశ్వాసం ఉంది.
📖 దేవీ నవరాత్రులు: తొమ్మిది శక్తి రూపాలు – సంపూర్ణ మార్గదర్శిని
లక్ష్మీదేవి విగ్రహం లేదా ఫోటో లేకపోతే పూజ ఎలా చేయాలి?
అమ్మవారి విగ్రహం లేదా చిత్రపటం అందుబాటులో లేకపోతే, పీట మీద శుభ్రమైన వస్త్రం పరిచి, దానిపై గుప్పెడు బియ్యం పోయాలి. ఆ బియ్యం మీద పసుపు, కుంకుమ రాసిన ఒక శుభ్రమైన వెండి నాణెం లేదా వక్కను (Betel nut) ఉంచి, అందులోకి లక్ష్మీదేవిని ఆవాహన చేసి పూజించవచ్చు.
విదేశాల్లో (NRI) తమలపాకులు, తామర పువ్వులు దొరకకపోతే ఏం చేయాలి?
తామర పువ్వులకు బదులుగా స్థానికంగా దొరికే గులాబీలు, చామంతి లేదా ఏవైనా సువాసన గల పువ్వులు వాడవచ్చు. తమలపాకులు దొరకకపోతే ఫ్రోజెన్ ఆకులు వాడవచ్చు, అవీ లేకపోతే పండ్లు, వక్కలు, పసుపు కలిపిన అక్షతలను తాంబూలంగా సమర్పించవచ్చు. భక్తితో సమర్పించే అక్షతలు ఏ లోటునైనా భర్తీ చేస్తాయని సంప్రదాయం చెబుతోంది.
మూలాలు
Drik Panchang — Hyderabad Diwali Lakshmi Puja Timings 2026
Drik Panchang — Hyderabad Dhanteras Puja Timings 2026
Drik Panchang — Hyderabad Abhyang Snan Timings 2026
సమాచార పరిశీలన: 21 అక్టోబర్ 2026. తేదీలు, సమయాలు దృక్ పంచాంగం ఆధారంగా; నవంబర్ 5న తుది తనిఖీ.
