మృత్యువు ఒక వ్యక్తిని ఎందుకు తాకలేకపోతుంది? ఒక వ్యక్తి తన పూర్వకర్మలను పూర్తిగా అనుభవించి, ఇక కొత్త కర్మలు సృష్టించనప్పుడు, అతని మనోఆకాశంలో మృత్యువుకు పట్టుకోవడానికి ఏమీ మిగలదు. యోగవాశిష్టం చెప్పే ఆకాశుడి కథ ఇదే సత్యాన్ని బోధిస్తుంది — కర్తృత్వ భావన లేనిచోట కర్మ బంధం లేదు, బంధం లేనిచోట మృత్యువుకు అధికారం లేదు.
మరణం అంటే భయం అందరికీ ఉంటుంది. కానీ ఎప్పుడైనా ఇలా అనిపించిందా — మనలో కొందరు కష్టాలను ఎదుర్కొన్నా లోపల ప్రశాంతంగా ఉంటారు, మరికొందరు చిన్న సమస్యకే కుప్పకూలిపోతారు? ఈ తేడా ఎక్కడ నుంచి వస్తుంది?
వశిష్ఠ మహర్షి రామునికి ఒక విచిత్రమైన కథ చెప్పసాగాడు. మృత్యువు అనే శక్తికి కూడా చేతులు ఆడని ఒక వ్యక్తి గురించి. ఆ కథలో దాగి ఉన్న సత్యం, జీవితంలోని అతి పెద్ద ప్రశ్నకు జవాబు ఇస్తుంది.
మృత్యువు లొంగని బ్రహ్మజ్ఞాని
వశిష్ఠ మహర్షి చెప్పసాగాడు: పూర్వం ఆకాశుడు అనే ఒక బ్రహ్మవేత్త ఉండేవాడు. అతను నిత్యం ధ్యానంలో మునిగి ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ ఇతరుల మంచినే కోరుకునేవాడు.
ఆకాశుడు గొప్ప ధార్మికుడు. అతనికి నష్టం, వృద్ధి అనే భేదం లేకుండా జీవించేవాడు. లోకంలో పుట్టిన ప్రతి జీవినీ పట్టుకునే మృత్యువు, ఇతనిని మాత్రం ఏమాత్రం సమీపించలేకపోయింది.
అనేకసార్లు మృత్యువు అతనిని కబళించాలని ప్రయత్నించింది. కానీ ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా అతడు దానికి లభించలేదు. ఇది మృత్యువుకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది.
సాధారణంగా మృత్యువు పాత జీవితాలన్నిటినీ హరించి, నూతన జన్మకు నాంది పలుకుతుంది. అదే దాని పని. కానీ ఆకాశుడి విషయంలో ఆ పని జరగలేదు.
మృత్యువు లోని అసహనం
మృత్యువుకు ఒక ఆలోచన కలిగింది: ‘నాకు నాశనం లేదు. నేను క్రమంగా జీవులందరినీ భక్షిస్తూ వస్తున్నాను. కానీ ఈ ఆకాశుడిని మాత్రం భక్షించలేకపోతున్నానేమిటి?’
‘ఇతని పూర్వజన్మల ప్రభావాన్ని నూతన జన్మలో ప్రవేశింపజేయలేకపోతున్నానా? దీనికి కారణం ఏమిటి?’ అని మృత్యువు మనసులో మథనపడసాగింది.
అసలు విషయం ఏమిటో తెలుసుకోవాలని మృత్యువు నిశ్చయించుకుంది. ఎందుకంటే సమర్థులైనవారు అనుకున్నది సాధించేవరకూ ప్రయత్నం విడువరు కదా!
అగ్నిలో కూడా చెక్కుచెదరని ధ్యానం
మృత్యువు ఆకాశుడు ఉండే పురానికి వెళ్లి, అతని మందిరంలో ప్రవేశించింది. వెంటనే ప్రళయాగ్నితో సమానమైన అగ్ని ఆ మందిరాన్ని దహించడం మొదలుపెట్టింది.
ఆ సమయంలో ఆకాశుడు తీవ్రమైన ధ్యానంలో ఉన్నాడు. తనకు ఏ విఘ్నం కలగడం ఇష్టం లేక, అతడు ఆ అగ్నిని తనచుట్టూ ఒక కవచంలా నియంత్రించుకున్నాడు.
మృత్యువు ఎలాగోలా ఆ అగ్నిజ్వాలల వలయాన్ని ఛేదించి లోపలికి ప్రవేశించింది. అతిప్రయత్నంతో ఆకాశుడి చేతులు పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది.
మృత్యువు మహాశక్తిమంతమైనది నిజమే. కానీ ఏం లాభం? తన ‘ఊహ’లో మాత్రమే భయంకరమైన ఆకారంతో మెదిలే ఆ శక్తికి, ఈ భౌతికమైన చేతులతో తాకే వీలు ఎలా కలుగుతుంది? అలా వేలాది చేతులు ఉన్నప్పటికీ, ఎదురుగానే ఉన్న ఆ బ్రహ్మవేత్తను మృత్యువు తాకలేకపోయింది.
యమధర్మరాజు వద్దకు మృత్యువు
అప్పుడు మృత్యువుకు ఇక చేసేదేమీ లేక, తన నిష్ఫలమైన ప్రయత్నాన్ని విరమించింది. తన నియామకుడు, యజమాని అయిన యమధర్మరాజును సమీపించింది.
‘ప్రభూ! నేను ఎందుకు ఈ ఆకాశుడిని భక్షించలేకపోతున్నాను?’ అని మృత్యువు ప్రశ్నించింది.
యమధర్మరాజు: ఓ మృత్యువా! నువ్వు ఒంటరిగా నీ బలంతో ఏ ఒక్కరినీ ఏమీ చేయలేవు. చంపలేవు. వాస్తవానికి ప్రతి వ్యక్తి పూర్వకర్మలే వారివారి మరణాలకు కారణమవుతాయి. నువ్వు ఈ ఆకాశుడిని సమీపించలేకపోవడానికి కారణం, బహుశా అతనికి దృష్టి పరిధిలో ‘కర్మలు’ అనేవే లేకపోవడం అయి ఉండవచ్చు. మరింకే కారణం ఉండటానికి అవకాశం లేదు. కాబట్టి, అతనికి ఇంకైనా అంతరంగంలో సంస్కారాలు, కర్మలు మిగిలి ఉన్నాయేమో పరికించి చూడు. అలా వెతికినపుడు ఇంకైనా కర్మలు మిగిలి ఉంటే అప్పుడు మాత్రమే నువ్వు అతనిని జయించగలవు. ‘ఇది నేను చూశాను, ఇది నేను చేయవలసి ఉంది’ అనే రూపమైన ఆసక్తులు ఉన్నప్పుడే జీవుని యందు కర్మలు శేషించి ఉంటాయి. కర్తృత్వభావమే లేనిచోట కర్మలు లేనట్లే.
సర్వభూమండలం వెతికినా దొరకని కర్మ జాడ
మృత్యువు అతని కర్మలను వెతుకుతూ సర్వభూమండలాలను, దిక్కులను గాలించింది. గోడల చాటున దాక్కున్న దొంగను ఎక్కడైనా పట్టుకోగలరు కదా, ఎవరో సంకల్పించి నిర్మించిన నగరంలోని భవనాలను వెతికితే మరొకడు వాటిని చూడగలడు కదా.
అదే విధంగా మృత్యువుకు ఆకాశుడి కర్మలంటూ ఎక్కడా ఏమీ లభ్యపడలేదు. తిరిగి తిరిగి విసిగిపోయిన మృత్యువు మరల యమభగవానుని వద్దకు వెళ్లింది.
మృత్యువు: స్వామీ! నేను అంతా వెతికాను. కానీ, అతని మనోఆకాశంలో కర్మల జాడ ఏమాత్రం కనుగొనలేకపోయాను. మీరు సర్వజ్ఞులు. సంకట సమయాల్లో సేవకులకు ప్రభువులే దోవ చూపించగలరు కదా! అతని కర్మలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? నాకు అతని మనోఆకాశంలో కర్మల జాడ కనిపించలేదు!
యమధర్మరాజు లోతైన వివరణ
ధర్మస్వరూపుడైన యమధర్మరాజు చాలాసేపు ఆలోచించి, ఆ తరువాత ఇలా చెప్పసాగాడు.
యమధర్మరాజు: ఓ మృత్యువా! ఈ ఆకాశుడి విషయం నేను కూడా సుదీర్ఘంగా పరిశీలించాను. అతనికి ‘కర్మలు’ అనేవే లేవు. అతడు కేవలం నిర్వికార ఆకాశం నుంచే జన్మించాడు. ఆకాశం నుంచి జన్మించినవన్నీ నిర్వికార, నిర్మల ఆకాశ స్వరూపమే కదా! అందుకే అతని యందు మృత్యువుకు అవకాశం కలుగజేసే ‘అభిమానం-రాగం’ వంటివి కూడిన కర్మలంటూ ఏమీ లేవు. అతని హృదయమంతా వెతికి చూశాను. ఇతనికి తన ప్రాక్తన కర్మలలో, అంటే ఇతః పూర్వం తనచే నిర్వర్తించబడిన కర్మలలో ఏ ఒక్కదానితో కూడా ‘ఇది నేనే చేశాను, అహమేవ కర్తా’ అనుకునే అహంకారపూర్వకమైన సంబంధం కించిత్ కూడా లేదు. అతడు తనను జన్మరహితునిగా, నిరాకారునిగా గాంచుకుంటున్నాడు. ‘ఆకారము’ అనే వికారమే లేనిచోట ఇక కర్తృత్వం ఎక్కడిది?
ఏ కర్మ సాక్షమూ నిలవని ఆకాశం
యమధర్మరాజు తన వివరణను మరింత లోతుగా కొనసాగించాడు. ఒక దృష్టిలో అతని ఆకాశమూ, అతని దృష్టిలో మన సాకార ఆకాశమూ ఒక్కటే కావచ్చు, కాకపోవచ్చు. కానీ ‘ఆకాశం’ అనే సంబంధమూ నిజానికి అతనికి లేదు.
మనుషులకు ‘ఆకాశము’ అనే ఒక పేరు మాత్రమే తెలుసు, కానీ ఏ ఒక్క మనోభావనతోనూ దానికి సంబంధం లేదు అనేది అసలైన అర్థం.
యమధర్మరాజు: క్షణం అత్ర ఈ ‘ప్రపంచము’ అనే జ్ఞానార్థ్రుత్తి కనిపిస్తోంది కదా! కానీ, అతని ఈ అఖండ ఆకాశమైన సంకల్ప రాహిత్యంలో నుంచి ఏ నశించే కర్మలు వచ్చి చేటుచేస్తాయి? ఈనాడు అతని కర్మల ఆకారమైన ‘ఇతః పూర్వం’ అనుభవించబడిన కర్మలలో ఏ ఒక్కదానితోనూ నేటి ‘ఇతి కర్తవ్యం’ అనే భావం ఇంత మాత్రం లేదు. కర్తృత్వాభావం అనే స్వరూపమే ఇతని ప్రస్తుత సంపదైతే, ఇక మృత్యువు ఏ ‘ఇతః పూర్వం’ అనుసరించి కర్మఫలం ఇవ్వాలో నీకు నిర్ణయించడం ఎలా సాధ్యం?
కర్మల నిజ స్వరూపం — భవిష్యత్తు, వర్తమానం, భూతం
యమధర్మరాజు కర్మ అంటే ఏమిటో మరింత స్పష్టంగా వివరించసాగాడు. ఒక దృష్టికి ఈ ‘ఇచ్ఛా’ అనే స్పందం ఒక ‘స్పందం’ మాత్రమే. దాని ఫలం ఒక పరంపర. ప్రియమైన, ద్వేషమైన, ఆకాంక్షలు కల్పించే కర్మలే ఈ దేహాన్ని నిర్మిస్తాయి.
‘కర్మ’ అనేది మూడు రకాలుగా విభజించి చెప్పబడుతుంది — ప్రారంభకర్మ, అంటే ఇప్పుడు ప్రారంభమయ్యేది, భవిష్యత్తుకు కారణమయ్యేది; సంచితకర్మ, అంటే భూత-వర్తమాన కర్మల మొత్తం ప్రస్తుతం అనుభవించబడేది; ఆగామికర్మ, అంటే ముందు ముందు అనుభవించవలసిన కర్మల నిల్వ.
ఈ ముగ్గురిలో ఒక ‘కారణము’ అనే పేరుతో ఒక కర్మ ప్రవాహం జీవునికి అభరణంలా అతికిపోతుంది. అతడు అనుభవిస్తున్న ఈ శరీరమనే ‘పార్థివ శరీరం’, ఇంతకుముందు కాలప్రవాహంలో నిర్ధేశింపబడిన కర్మ-స్వరూపమే! మీలో ప్రతిబింబించే ఈ ‘ప్రతిబింబరూపము’ అనే విస్పష్ట-ధేటుమూట అనుభూతిలో నిత్యమే జీవన్మృత మార్తండ కర్మ నిబిడీకృతమై ఉంటుంది.
ఆకాశుడి కర్తృత్వ రాహిత్యం
ఇక్కడ యమధర్మరాజు అసలైన మర్మాన్ని విడమరిచి చెప్పాడు — ఆకాశుడు ‘నేను ఈ శరీరాన్ని పొందుతాను’ అనే మనఃసంకల్ప ప్రమేయమే విడనాడాడు.
అతడు ‘బ్రహ్మము’ అనే భావంతో ప్రతిక్షణం అభేదాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. అతని దృష్టిలో సృష్టి, స్థితి, లయ అనేవి కూడా అతని స్వరూపమైన ఆకాశంలో ఏర్పడే తరంగాల్లా మాత్రమే.
ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తి యందు, భవిష్యత్తు కర్మలకు కారణమైన ‘బంధిత అనుభూతి’ (bonded perception) ఏర్పడటానికి అవకాశమే లేదు. కర్తృత్వాభిమానం ఏర్పడకపోతే కొత్త కర్మలు పుట్టవు; పుట్టిన కర్మలు లేకపోతే మృత్యువుకు గ్రహించడానికి ఏమీ మిగలదు.
యమధర్మరాజు: కర్మల పరమార్థం ఏమిటంటే — ‘నేనే ఈ కర్మ చేశాను’ అనే భావం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే దాని ఫలం వెంటాడుతుంది. ఆకాశుడు ఏ కర్మనూ ‘తనది’ అని భావించడు. అతని దృష్టిలో అన్నీ ఆకాశపు తరంగాలే. అటువంటివాడిని ఏ మృత్యువు తాకగలదు?
మృత్యువు ఓటమిని అంగీకరించడం
యమధర్మరాజు వివరణ విన్న మృత్యువుకు అసలు విషయం అర్థమైంది. ఆకాశుడి మనసులో సంకల్పం లేకపోవడమే అతని అభేద్యతకు కారణమని బోధపడింది.
సంకల్పమే ఈ శరీరాన్ని పొందేటట్టు చేస్తుంది, ఆ శరీరం మనఃసంకల్ప ప్రతిబింబంతోనే నిర్మితమవుతుంది. ఆకాశుడు అలాంటి సంకల్పాన్నే వదిలిపెట్టేశాడు.
అతని అంతరంగంలో వ్యష్టి-సమష్టి భేదం లేదు, జగత్తు పట్ల ఆకర్షణ లేదు. అలాంటి వ్యక్తి యందు కర్మ బీజం మొలవదు. మొలవని బీజం నుంచి ఫలం ఎలా వస్తుంది?
ఇది గ్రహించిన మృత్యువు, తన అధికార పరిధి ఎక్కడ ముగుస్తుందో స్పష్టంగా తెలుసుకుంది. ఆకాశుడి వద్దకు మరల వెళ్లే ప్రయత్నం చేయలేదు.
మృత్యువుకు లోబడేవారు — లోబడనివారు
| లక్షణం | సాధారణ జీవుడు | ఆకాశుడు వంటి బ్రహ్మవేత్త |
|---|---|---|
| కర్తృత్వ భావం | ‘నేనే చేశాను’ అనే అహంకారం ఉంటుంది | ఏ కర్మతోనూ ‘నేను’ అనే సంబంధం లేదు |
| కర్మల నిల్వ | సంచిత, ఆగామి కర్మలు మిగిలి ఉంటాయి | కర్మల జాడ మనోఆకాశంలో లభ్యం కాదు |
| శరీర దృష్టి | శరీరమే తనని తాను భావిస్తాడు | తనను జన్మరహిత, నిరాకార బ్రహ్మంగా ఎరుగుతాడు |
| మృత్యువు అధికారం | కర్మల ఆధారంగా మృత్యువు పట్టుకోగలదు | కర్మ బంధం లేకపోవడం వల్ల మృత్యువు లొంగదు |
ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం
ఈ కథ చెప్పే సత్యం ఒక్కటే — మృత్యువు అనేది శరీరాన్ని కాదు, కర్మ బంధాన్ని వెతుకుతూ వస్తుంది. ఎవరైతే ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అనే భావనతో జీవితంలోని ప్రతి పనినీ తనకు అతికించుకుంటారో, వారికే కర్మఫలం వెంటాడుతూ ఉంటుంది.
ఆకాశుడు తనను శరీరంగా కాకుండా, నిర్వికార ఆకాశంగా ఎరిగినవాడు. అతని దృష్టిలో సృష్టి అంతా తన స్వరూపంలో కదిలే తరంగాలే. అందుకే అతనికి కొత్త కర్మలు అంటుకోలేదు, పాత కర్మల జాడ కూడా మిగలలేదు.
యోగవాశిష్టం చెప్పే ఈ బోధ, మరణ భయాన్ని జయించే మార్గాన్ని చూపిస్తుంది — శరీరంతో మనం అనే అనుభూతిని తగ్గించుకుంటూ, తనను చైతన్య స్వరూపంగా గుర్తించడమే ఆ మార్గం.
మీ దినచర్యలో ఏదైనా పని చేసినప్పుడు ‘నేనే దీని కర్తను’ అనే భావాన్ని కొద్దిగా సడలించి చూడండి. ఆ పని జరుగుతున్నదిగా మాత్రమే గమనించండి — ఈ చిన్న అభ్యాసమే కర్మ బంధాన్ని తేలిక చేస్తుంది.
ఈ అధ్యాయం సారాంశం
ఆకాశుడు అనే బ్రహ్మవేత్తను మృత్యువు ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా భక్షించలేకపోయింది. కారణం తెలుసుకోడానికి యమధర్మరాజును సమీపించిన మృత్యువుకు, ఆకాశుడి మనోఆకాశంలో ఏ కర్మల జాడా లేదని బోధపడింది. తనను నిర్వికార ఆకాశ స్వరూపంగా ఎరిగిన ఆకాశుడికి కర్తృత్వ భావం లేదు కాబట్టి, అతని యందు కర్మ బంధం ఏర్పడలేదు. కర్మ బంధం లేనిచోట మృత్యువుకు అధికారం చెల్లదు అనే సత్యాన్ని ఈ అధ్యాయం బోధిస్తుంది.
గ్రంథ గమనికలు
- ప్రధాన సందేశం: కర్తృత్వ భావన లేనిచోట కర్మ బంధం ఉండదు; కర్మ బంధం లేనిచోట మృత్యువుకు అధికారం ఉండదు.
- తాత్విక బోధ: శరీరం, జగత్తు అనేవి మనసు యొక్క సంకల్ప ప్రతిబింబాలే. ఈ సత్యం గ్రహించి, తనను నిర్వికార చైతన్యంగా ఎరిగినవారికి కర్మ ఫలం అంటదు.
- తర్వాతి అధ్యాయంతో సంబంధం: కర్మ బంధం, మనోసంకల్పం అనే అంశాలపై వశిష్ఠ మహర్షి తదుపరి అధ్యాయంలో మరింత లోతైన బోధను రామునికి అందిస్తాడు.
కర్తృత్వాభిమానం లేనిచోట కర్మలు లేనట్లే.
ఆకారము అనే వికారమే లేనిచోట ఇక కర్తృత్వం ఎక్కడిది?
మొలవని బీజం నుంచి ఫలం ఎలా వస్తుంది?
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
మృత్యువు ఆకాశుడిని ఎందుకు తినలేకపోయింది?
ఆకాశుడి మనోఆకాశంలో కర్తృత్వ భావంతో కూడిన కర్మలు ఏమీ మిగలలేదు కాబట్టి. మృత్యువు కర్మ బంధాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని పనిచేస్తుంది; కర్మ బంధమే లేనిచోట దానికి పట్టుకోవడానికి ఏమీ దొరకదు.
యోగవాశిష్టంలో ఆకాశుడు అంటే ఎవరు?
ఆకాశుడు ఒక బ్రహ్మవేత్త — గొప్ప ధ్యానపరాయణుడు, ధార్మికుడు. అతను తనను నిర్వికార ఆకాశ స్వరూపంగా ఎరిగినవాడు, అందుకే మృత్యువు అతనిని సమీపించలేకపోయింది.
కర్మ బంధం ఎలా ఏర్పడుతుంది?
‘నేనే ఈ పని చేశాను’ అనే కర్తృత్వ భావన, ప్రియ-ద్వేష ఆసక్తులతో కూడిన ఇచ్ఛ ఉన్నప్పుడు కర్మ బంధం ఏర్పడుతుంది. ఈ భావన లేనప్పుడు కర్మలు జీవుని అంటుకోవు.
మృత్యువు నిజంగా ఎవరినైనా చంపగలదా?
యమధర్మరాజు చెప్పినట్టు, మృత్యువు ఒంటరిగా తన బలంతో ఎవరినీ చంపలేదు. ప్రతి వ్యక్తి పూర్వకర్మలే అతని మరణానికి కారణమవుతాయి; మృత్యువు కేవలం ఆ కర్మఫలాన్ని అమలు చేసే సాధనం మాత్రమే.
సంచిత, ఆగామి, ప్రారంభ కర్మలు అంటే ఏమిటి?
సంచిత కర్మ అంటే భూత-వర్తమాన కర్మల మొత్తపు నిల్వ. ప్రారంభ కర్మ అంటే ఇప్పుడు మొదలై భవిష్యత్తుకు కారణమయ్యేది. ఆగామి కర్మ అంటే ముందు అనుభవించవలసిన కర్మల నిల్వ. ఈ మూడూ కలిసి జీవుని జన్మ ప్రవాహాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
కర్తృత్వ భావన తగ్గించుకోవడం ఎలా సాధ్యం?
ప్రతి పనినీ ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అనుకోకుండా, అది జరుగుతున్నదిగా గమనించే అభ్యాసం ద్వారా క్రమంగా సాధ్యమవుతుంది. ఇదే యోగవాశిష్టం సూచించే మార్గం.
ఈ కథ మరణ భయాన్ని ఎలా తగ్గిస్తుంది?
శరీరమే తానని కాకుండా, తనను చైతన్య స్వరూపంగా గుర్తించడం మరణ భయాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఆకాశుడి కథ ఈ గుర్తింపే మృత్యువు అధికారాన్ని అతిక్రమించే మార్గమని చూపిస్తుంది.
ముగింపు
ఆకాశుడి కథ మనలో ఒక ప్రశ్నను నిలుపుతుంది — మనం ప్రతి క్షణం ఎంతగా ‘నేనే కర్తను’ అనే భావనతో బతుకుతున్నాం? ఆ భావననే సడలించుకుంటే మృత్యువు భయం కూడా సడలిపోతుందా? వశిష్ఠ మహర్షి ఈ ప్రశ్నకు తదుపరి అధ్యాయంలో మరింత లోతైన వివరణ ఇస్తాడు — మనసు సంకల్పమే ఈ జగత్తునంతటినీ ఎలా నిర్మిస్తుందో అక్కడ తెలుసుకుందాం.
