చిత్తం అనే రోగానికి ఔషధం ఏమిటి? మనస్సును గెలిచే అసలు రహస్యం | యోగ వాశిష్టం S3 EP-61 | Yoga Vasistha

మనసు కోరుకున్నది దక్కకపోతే తీవ్రమైన ఆవేదన, దక్కినది ఎక్కడ చేజారిపోతుందోనన్న భయం ప్రతి మనిషినీ నిరంతరం వెంటాడుతూనే ఉంటాయి. బాహ్య ప్రపంచంలోని వస్తువుల వెంట పరుగెడుతూ, అలసిపోయిన హృదయానికి నిజమైన స్వస్థత ఎక్కడ దొరుకుతుందో తెలియక అల్లాడిపోవడం మానవ సహజమైన బలహీనత.

రాజసభలో శ్రీరాముని అంతరంగ మథనాన్ని గమనించిన వశిష్ఠ మహర్షి, ఈ మానసిక వ్యాధికి మూలకారణాన్ని స్పృశిస్తూ అత్యంత సహజమైన చికిత్సా మార్గాన్ని ప్రతిపాదించడానికి సంసిద్ధుడయ్యాడు. బాహ్య సాధనల ప్రమేయం లేకుండా, తనను తాను జయించుకునే అద్భుతమైన మార్గాన్ని గురుశిష్యుల సంవాదం ఆవిష్కరిస్తుంది.

📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్‌లు

చిత్తమనే మహావ్యాధికి ఉచిత ఔషధం

దశరథుని సభామండపంలో పిన్‌డ్రాప్ సైలెన్స్ నెలకొంది. మహర్షి వశిష్ఠుని చూపులు శ్రీరాముని ముఖారవిందంపై స్థిరంగా నిలిచాయి. సంసార తాపంతో రగిలిపోతున్న మనస్సుకు ఉపశమనం కలిగించే దివ్య రసామృతాన్ని అందించే సమయం ఆసన్నమైంది. సభాసదులంతా శ్వాస బిగబట్టి చూస్తున్నారు.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: నాయనా రామా! ఈ చిత్తం అనేది ఒక భయంకరమైన మహావ్యాధి. దీనిని నిర్మూలించడానికి అత్యంత శ్రేష్ఠమైన ఒక దివ్య ఔషధాన్ని నీకు అనుగ్రహిస్తున్నాను. దీని కోసం నువ్వు ఏ అడవులకో, తీర్థాలకో పరుగెత్తవలసిన అవసరం లేదు. ఏ ఒక్కరికీ ఒక్క కాణీ ధనం కూడా చెల్లించాల్సిన పని లేదు. ఎవరికి వారికే, తమ సొంత ఆధీనంలోనే ఉంటూ ఉచితంగా లభించే పరమ ఔషధం ఇది.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఇష్టమైన వస్తువుల పట్ల అంతరంగంలో పుట్టే తృష్ణను సమూలంగా త్యజించడమే ఆ ఔషధం. ‘నాకు ఇది కావాలి’ అనే పట్టుదలను వదిలిపెట్టడమే దీని అసలైన రహస్యం. ఈ ఒక్క అభ్యాసాన్ని ఆశ్రయిస్తే శారీరక, మానసిక అలజడులన్నీ క్రమంగా సన్నగిల్లిపోతాయి.

బాలుడిని లొంగదీసే నాలుగు ఉపాయాలు

శ్రీరాముడు మహర్షి పలుకులను అత్యంత శ్రద్ధతో వింటూ చేతులు జోడించి ఉన్నాడు. మహర్షి ముఖంలో ప్రశాంతమైన చిరునవ్వు మెరిసింది. ఒక తండ్రి తన బిడ్డకు దారి చూపే వాత్సల్యం ఆయన కళ్ళలో ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తోంది.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: లోకంలో ఒక చిన్న బాలుడు మొండిగా ప్రవర్తిస్తూ, పనికిమాలిన పనుల్లో మునిగిపోతున్నప్పుడు మనం ఏం చేస్తాం రామా? నాలుగు ఉపాయాలను ప్రయోగిస్తాం. మొదట సామంతో, ప్రేమతో మంచి మాటలు చెబుతాం. ఆ తర్వాత దానంతో, ప్రయోజనాలను ఆశగా చూపిస్తాం. అది వినకపోతే భేదంతో మంచిచెడుల అంతరాన్ని విడమరిచి హెచ్చరిస్తాం. చివరగా దండంతో కఠినంగా శిక్షించి దారిలోకి తెస్తాం.

వశిష్ఠ మహర్షి: అలాగే బాహ్య విషయాల వైపు పరుగెత్తే ఈ చిత్తాన్ని కూడా సరిదిద్దాలి. వివేకంతో నిండిన మరొక మనస్సును ఆశ్రయించి, ఈ చంచల మనస్సును అణచివేయాలి. ‘ఈ కనబడే దృశ్యం సత్యం కాదు కదా, దీనిపై నాకు మోహం ఎందుకు?’ అనే స్థిరమైన నిశ్చయానికి రావడమే నిజమైన సమాధాన స్థితి.

మల్లయోధుని చేతిలో బాలుడిలా చిత్తం

సభలోని మునులంతా ఆ ఉపమానంలోని లోతును ఆస్వాదిస్తూ నిశ్చలంగా కూర్చున్నారు. అప్పుడు రఘుకుల తిలకుడైన శ్రీరాముని హృదయంలో ఒక సహజమైన సంశయం మొలకెత్తింది. ఆయన వినమ్రంగా లేచి నిలబడ్డాడు.

శ్రీరాముడు: స్వామీ! మా కళ్ల ఎదుటకు ఎన్నో అందమైన, రమణీయమైన వస్తువులు నిరంతరం వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. అటువంటప్పుడు వాటి పట్ల ఆకర్షణ గానీ, అయిష్టమైన వాటి పట్ల ద్వేషం గానీ కలగకుండా మనస్సును ఎలా కాపాడుకోగలం?

వశిష్ఠ మహర్షి: ఆత్మభావన అలవడితే అది అత్యంత సులభం రామా! ఎదురుగా కనిపించే రమణీయమైనా, అరమణీయమైనా సర్వమూ ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమేనని దర్శించు. ఒక బలవంతుడైన మల్లయోధుడు సునాయాసంగా ఒక చిన్న బాలుడిని లొంగదీసుకున్నట్లు, ఆత్మజ్ఞానమనే బలంతో ఈ చిత్తాన్ని నువ్వు అలవోకగా జయించవచ్చు.

వశిష్ఠ మహర్షి: అరమ్యం రమ్య రూపేణ భావయిత్వా స్వసంవిదా, మల్లేనేవ శిశుశ్చిత్త మయత్నేనైవ జీయతే! ఈ జగత్తులో కనిపించే వారంతా సాక్షాత్తు పరమాత్మ స్వరూపులేనని నిరంతరం భావించు. ఈ భావన సుదృఢమైతే కామక్రోధాలు తమంతట తామే నశించిపోతాయి.

ప్రారబ్ధం అనే కల్పన ఎవరి కోసం

శ్రీరాముని కనుబొమలు ముడిపడ్డాయి. విధి విధానం గురించిన ఆలోచన ఆయన ముఖంలో ప్రతిబింబించింది. సభలోని పండితులు కూడా ఆ ప్రశ్నకు రాబోయే సమాధానం కోసం ఆసక్తిగా ఎదురుచూశారు.

శ్రీరాముడు: తండ్రీ! మానవుడు ఎంత ప్రయత్నించినా గతానుగతంగా వచ్చే ప్రారబ్ధ కర్మ బలంగా పనిచేస్తూనే ఉంటుంది కదా! మరి ఆ ప్రారబ్ధాన్ని దాటడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?

వశిష్ఠ మహర్షి: ఓ ప్రజ్ఞావంతా! అజ్ఞాన దశలో ఉన్న సామాన్యులను ఓదార్చడానికి, వారిని సన్మార్గంలో నిలబెట్టడానికి పెద్దలు చెప్పిన కల్పన మాత్రమే ప్రారబ్ధం. పరమ సత్య సాధనలో అడుగుపెట్టిన నీలాంటి ఉత్తమ అధికారికి ఆ ప్రారబ్ధంతో పనేముంది? పౌరుష ప్రయత్నంతో చిత్తాన్ని అచిత్తంగా మార్చడమే అసలైన ధర్మం.

వశిష్ఠ మహర్షి: నేను అల్పుడను, బద్ధుడను అనే హీన భావనలను విడనాడి, నేను పరిపూర్ణ బ్రహ్మమును అనే అభ్యాసంలో స్థిరపడాలి. సంకల్ప రాహిత్యమనే వాడియైన ఆయుధంతో మనస్సును సమూలంగా ఛేదించివేయాలి.

📖 చిత్తం చేసే వింత నాటకం ఏమిటి? సంసార అడవి రహస్యం | యోగ వాశిష్టం S3 EP-55 | Yoga Vasistha

పశ్చిమాన్ని తూర్పు అనుకునే భ్రమ

వశిష్ఠుని దివ్య దృష్టి సభలోని ప్రతి ఒక్కరినీ స్పృశిస్తోంది. ఆత్మతత్వాన్ని సులభంగా హృదయగతం చేయడానికి ఆయన లోకవ్యవహారంలోని సరళమైన సత్యాన్ని ముందుకు తెచ్చాడు.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: రామచంద్రా! ఒక బాటసారి దిక్కుతోచని భ్రమలో పడి పశ్చిమాన్ని చూపిస్తూ ఇదే తూర్పు అని గట్టిగా నమ్మాడనుకో. అప్పుడు పెద్దలైన విజ్ఞులు వచ్చి ‘నాయనా, ఇది పశ్చిమం, తూర్పు అటువైపు ఉంది’ అని దిశను సరిగ్గా చూపించగానే అతని పాత దోషజ్ఞానం క్షణంలో పటాపంచలవుతుంది కదా! జ్ఞానోదయం కలిగిన వెంటనే భ్రమ తొలగిపోవడం ఇంతే సహజం.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఒక వ్యక్తి నిరంతర శ్రమతో, ఓర్పుతో లౌకిక రాజ్యాలను, సంపదలను సాధిస్తున్నప్పుడు, తన సొంత మనస్సును గెలవడానికి అంతటి పట్టుదలతో సాధన చేస్తే ఆత్మస్థితి ఎందుకు దక్కదు? కర్తవ్య కర్మలను యథావిధిగా నిర్వర్తిస్తూనే, అంతరంగంలో సర్వమూ ఆత్మస్వరూపమేననే దృఢ నిశ్చయంతో ఉండాలి.

స్త్రీ పురుష భేదాలూ మరణ భయమూ ఎవరికి

సభామండపంలో తాత్విక గాంభీర్యం మరింత విస్తరించింది. జగత్తులోని నిరంతర జనన మరణాల రహస్యాన్ని ఛేదించాలనే జిజ్ఞాసతో శ్రీరాముడు వినమ్రంగా ప్రశ్నించాడు.

శ్రీరాముడు: మహర్షీ! ఆత్మ ఒక్కటే అయినప్పుడు, అది అభేద స్వరూపమైనప్పుడు ఈ జగత్తులో పురుషుడు, స్త్రీ అనే విభజనలు, జన్మించడం, వృద్ధాప్యం రావడం, మరణించడం లాంటి విచిత్ర నాటకం ఎందుకు కనిపిస్తోంది?

వశిష్ఠ మహర్షి: ‘నేను పురుషుడను, నేను స్త్రీని, నేను పుట్టాను, నేను చనిపోతున్నాను’ అనే భావనలన్నీ చంచలమైన చిత్తం యొక్క కల్పనలు మాత్రమే రామా! యదార్థానికి ఎవరూ పుట్టడం లేదు, ఎవరూ మరణించడం లేదు. మనస్సే స్వయంగా ఈ నామరూపాలను సృష్టించుకుని, భయపడుతూ దుఃఖిస్తోంది.

వశిష్ఠ మహర్షి: హృదయాకాశంలో తాండవిస్తున్న ఈ మనోమాయను సంహరించడానికి చిద్రూపమనే సుదర్శన చక్రాన్ని చేతబట్టు. ఆ జ్ఞాన చక్రంతో మనస్సును ఖండించివేస్తే, ఇక ఏ మానసిక వ్యధలూ నిన్ను తాకలేవు.

ప్రళయపు సూర్యులు ఉదయించినా చెలించని చిత్తం

మహర్షి స్వరంలో ధైర్యం ఉప్పొంగింది. సంకల్పాలను విడనాడిన జ్ఞాని యొక్క అంతరంగ శక్తిని వివరిస్తున్నప్పుడు ఆయన కళ్ళలో అద్భుతమైన తేజస్సు వెల్లివిరిసింది. సభలోని యోధులు సైతం ఆ అంతఃచేతన తీవ్రతకు నిశ్చేష్టులయ్యారు.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: రామా! ప్రళయకాలం దాపురించి, ఆకాశంలో ద్వాదశాదిత్యులు ఒకేసారి భగభగ మండుతూ అగ్నివర్షం కురిపించినా సరే, ఏడు మహా సముద్రాలు పొంగిపొర్లి సమస్త లోకాలను ముంచివేసినా సరే, మనస్సును జయించి ఆత్మలో నిలిచిన మహాత్ముడు ఏమాత్రం భయపడడు, చలించడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: శత్రువును ఎదుర్కోవడానికో, అగ్నిలో దూకడానికో సాహసం కావాలి కానీ, ఏ కోరికా లేకుండా నిశ్శబ్దంగా ఉండటానికి భయమెందుకు? సంకల్పాలు ఆగిపోగానే మనస్సు లయమైపోతుంది, పరమశాంతి వెల్లివిరుస్తుంది.

గోడకు తల బాదుకునే మూర్ఖత్వం

ఆత్మ విచారణను నిత్య జీవితపు అజ్ఞానంతో పోలుస్తూ వశిష్ఠుడు ఇచ్చిన తర్వాతి వివరణ సభను నివ్వెరపరిచింది. ప్రతీ ఒక్కరూ తమ అంతరంగాన్ని తామే తరచి చూసుకునేలా ఆ మాటలు తాకాయి.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: ఒక అవివేకి తన తలను తానే వేగంగా తీసుకెళ్లి రాతి గోడకు బాదుకుంటూ, ‘ఈ గోడ నన్ను బాధిస్తోంది, నన్ను హింసిస్తోంది’ అని గగ్గోలు పెట్టడం ఎంతటి మూర్ఖత్వమో ఆలోచించు! అలాగే తన స్వంత సంకల్పాలతో సంసార దుఃఖాన్ని నిర్మించుకుని, ఇతరులను నిందించడం కూడా అంతేటి అజ్ఞానం.

వశిష్ఠ మహర్షి: అసంకల్పనమాత్రైక సాధ్యే సకల సిద్ధిదే, అసంకల్పనసామ్రాజ్యే తిష్ఠాప్రాజ్ఞభవాధునా! ఇన్ని మాటలు అవసరం లేదు రామా, ఒక్క మాట సూటిగా చెబుతున్నాను. సంకల్పం లేకపోవడం అనే సామ్రాజ్యం ముందు ఇంద్రపదవులు, భౌతిక రాజ్యాలు చాలా అల్పమైనవి. ఆ నిస్సంకల్ప సామ్రాజ్యాన్ని అధిరోహించు.

అసంకల్పన సామ్రాజ్యానికి రెండు ఆయుధాలు

మహర్షి బోధ ముగింపు దశకు చేరుకుంది. ఆ సామ్రాజ్యాన్ని చేరుకోవడానికి అవసరమైన నిర్దిష్ట సాధనా మార్గాలను ఆయన స్పష్టంగా ఉపదేశించాడు. సభా ప్రాంగణమంతా ఒక అవ్యక్తమైన పరవశంలో మునిగిపోయింది.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు —

వశిష్ఠ మహర్షి: ఈ నిస్సంకల్ప సామ్రాజ్యాన్ని అధిష్టించడానికి రెండే రెండు మార్గాలున్నాయి రామా. మొదటిది తృష్ణారాహిత్యము, అంటే ఎలాంటి కోరికలూ లేకపోవడం. రెండవది సంతోషము, అంటే ప్రాప్తించిన దానితో పరిపూర్ణమైన తృప్తిని కలిగి ఉండటం.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఈ రెండు గుణాలను సాధన చేసి మనస్సును జయించినవాడే నిజమైన విజేత. అహంకారరహితమై, దుఃఖరహితమై, శాంతస్వరూపమైన ఆత్మస్థితిని పొందడానికి ప్రతి ఒక్కరికీ సంపూర్ణమైన అర్హత ఉంది. కాబట్టి అనవసరమైన భ్రమలతో సంసారంలో కొట్టుమిట్టాడకుండా, పరిపూర్ణ జ్ఞానివై లోకంలో కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించు.

చిత్త నివారణ ఉపాయాలు మరియు సాధనా ఫలాలు

ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం

చిత్తం అనేది బాహ్యంగా ఉన్న ఒక స్వతంత్ర వస్తువు కాదు, అది మన స్వంత ఆలోచనల, సంకల్పాల సముదాయం మాత్రమేనని ఈ అధ్యాయం స్పష్టం చేస్తోంది. మనం ఏ వస్తువుకైతే విలువను ఆపాదిస్తామో, ఏ దృశ్యాన్నైతే సత్యమని భ్రమిస్తామో, అదే మనకు బంధనంగా మారుతుంది. గోడకు స్వయంగా తల బాదుకుంటూ గోడను నిందించే మూర్ఖుడిలా, మనమే కోరికలను పెంచుకుని సంసార దుఃఖానికి ఇతరులను బాధ్యులను చేస్తున్నాం.

ప్రారబ్ధ కర్మల పేరుతో ప్రయత్నాన్ని వదిలివేయడం జ్ఞాన మార్గం కాదని వశిష్ఠుడు తీవ్రంగా హెచ్చరించాడు. చిత్తం అనేది బలహీనమైన బాలుడి వంటిది, వివేకమనే మల్లయోధుడి ముందు అది నిలబడలేదు. జగత్తులో కనిపించే ప్రతి రూపంలోనూ పరమాత్మను చూడటం అలవాటైనప్పుడు, ఇక ఆకర్షణకు గానీ వికర్షణకు గానీ ఆస్కారమే ఉండదు.

ఈ అధ్యాయం సారాంశం

వశిష్ఠ మహర్షి శ్రీరామునికి చిత్తమనే మహావ్యాధిని నిర్మూలించే దివ్య ఔషధాన్ని ఉపదేశించాడు. ఇష్టవస్తువుల పట్ల తృష్ణను వీడటం, సామదానభేదదండోపాయాలతో మనస్సును అదుపు చేయడం ప్రధాన సాధనలు. బాహ్య వస్తువులను పరబ్రహ్మగా భావిస్తే చిత్తం సులభంగా లొంగుతుంది. ప్రారబ్ధం అనేది అల్పజ్ఞానుల కల్పన మాత్రమేనని, పౌరుష ప్రయత్నంతో మనస్సును గెలవవచ్చని స్పష్టం చేశాడు. స్త్రీపురుష భేదాలు, చావుపుట్టుకలు కేవలం మానసిక కల్పనలేనని తెలుపుతూ, తృష్ణారాహిత్యం, సంతోషం అనే రెండు ఆయుధాలతో అసంకల్పన సామ్రాజ్యాన్ని చేరాలని దిశానిర్దేశం చేశాడు.

📖 సమ్యగ్దర్శనము అంటే ఏమిటి? జగత్తు అసలు పుట్టలేదా? | యోగ వాశిష్టం S3 EP-51 | Yoga Vasistha

గ్రంథ గమనికలు

• ప్రధాన సందేశం: చిత్తం స్వయంకల్పిత సంకల్పాల వల్లనే జీవిస్తోంది; సంకల్ప రాహిత్య సాధన ద్వారా మాత్రమే సంసార దుఃఖ విముక్తి లభిస్తుంది.
• తాత్విక బోధ: ఆత్మ అద్వైత స్వరూపం. జన్మ, జర, మరణాలు, సుఖదుఃఖాలు చిత్త భ్రమలే తప్ప ఆత్మకు ఎటువంటి వికారాలూ లేవు.
• తర్వాతి అధ్యాయంతో సంబంధం: చిత్త వినాశనానికి అవసరమైన తత్వవిచార క్రమం మరింత లోతుగా తరువాతి ఘట్టంలో ఆవిష్కృతమవుతుంది.

సంకల్పం లేకపోవడమే సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించే సర్వోన్నత సామ్రాజ్యం.

ద్వాదశాదిత్యులు ఒకేసారి ప్రజ్వలించినా చిత్తాన్ని గెలిచిన జ్ఞాని ఏమాత్రం చలించడు.

తన సంకల్పాలతో తానే బంధించబడి పరులను నిందించడం అజ్ఞానపు పరాకాష్ట.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

చిత్తం అనే రోగానికి అసలైన ఔషధం ఏమిటి?

ఇష్టమైన బాహ్య వస్తువుల పట్ల మనసులో కలిగే తీవ్రమైన తృష్ణను పూర్తిగా త్యజించడమే చిత్త రోగానికి అసలైన ఔషధం. దీని కోసం ఎక్కడికీ వెళ్లనవసరం లేకుండా, ధనం ఖర్చు చేయకుండా తన సొంత అంతరంగంలోనే దీనిని అభ్యసించవచ్చు.

బాలుడి దృష్టాంతం ద్వారా మహర్షి చిత్త నియంత్రణను ఎలా వివరించాడు?

మొండిగా ప్రవర్తించే బాలుడిని సామ, దాన, భేద, దండోపాయాలతో దారికి తెచ్చినట్లే, చంచలమైన మనస్సును కూడా వివేకవంతమైన ఉన్నత మనస్సుతో నియంత్రించాలి. దృశ్యాసక్తిని తోసిపుచ్చి ఆత్మభావనను నింపడమే ఈ ఉపాయాల లక్ష్యం.

ప్రారబ్ద కర్మ గురించి వశిష్ఠుని విప్లవాత్మక అభిప్రాయం ఏమిటి?

ప్రారబ్ద కర్మ అనేది కేవలం అల్పజ్ఞాన దశలో ఉన్నవారిని ఓదార్చడానికి పెద్దలు చెప్పిన కల్పన మాత్రమేనని వశిష్ఠుడు స్పష్టం చేశాడు. పరమార్ధ సాధకుడు పౌరుష ప్రయత్నంతో సంకల్పాలను రూపుమాపి ఆత్మస్థితిని సాధించాలే తప్ప ప్రారబ్ధంపై ఆధారపడకూడదు.

రమణీయమైన వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణ కలగకుండా ఉండటం ఎలా సాధ్యం?

ఎదురుగా కనిపించే సమస్త రమణీయ, అరమణీయ వస్తువులనూ సాక్షాత్తూ పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా భావించడం ద్వారా ఆకర్షణ వికర్షణలను అధిగమించవచ్చు. ఈ భావన బలపడితే ఒక మల్లయోధుడు బాలుడిని లొంగదీసినట్లు మనస్సును సులభంగా జయించవచ్చు.

అసంకల్పన సామ్రాజ్యాన్ని అధిష్టించడానికి కావాల్సిన రెండు సాధనాలు ఏవి?

తృష్ణారాహిత్యము మరియు సంతోషము అనే రెండు సద్గుణాలే అసంకల్పన సామ్రాజ్యాన్ని చేర్చే ప్రధాన సాధనాలు. ఎటువంటి కోరికలూ లేకపోవడం, ప్రాప్తించిన దానితో పరిపూర్ణ తృప్తిని కలిగి ఉండటం వల్ల చిత్తం లయమై పరమపదం సిద్ధిస్తుంది.

ముగింపు

సభామండపంలో నిశ్శబ్దం ఒక ప్రార్థనలా విస్తరించింది. దశరథ మహారాజు ముఖంలో ప్రశాంతత తొణికిసలాడుతుండగా, శ్రీరాముడు తన హృదయాంతరాలలో సంకల్పరాహిత్యపు ప్రశాంత లోతులను అనుభవిస్తూ నిశ్చలంగా ఉండిపోయాడు. బాహ్య జగత్తులోని సమస్త కల్లోలాల వెనుక ఉన్నది తన సొంత చిత్తమేనన్న సత్యం ఆయనలో సుస్పష్టమైంది. ఆత్మస్థితిని అందుకోవడానికి ఇకపై ఏ బాహ్య ఆటంకాలూ అడ్డుకాలేవన్న భావనతో సభ తదుపరి దివ్యబోధ కోసం వేచిచూసింది.

A. Ravinder — దశాబ్దాల గ్రంథ అధ్యయనం, ప్రచురిత తెలుగు రచయిత, దశాబ్ద పుణ్యక్షేత్ర యాత్రానుభవం, ధ్యాని, ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు, సైంటిఫిక్‌గా ఆధ్యాత్మికతను తన రచనల ద్వారా వివరించే రచయిత.
ఈ అధ్యాయం మూల గ్రంథ ఆధారంగా RamthaMedia ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య అనుసరణ.
మూలం: యోగ వాశిష్టం