సదర్ లేదా దున్నపోతుల పండుగ అంటే దీపావళి ముగిసిన రెండో రోజున హైదరాబాద్‌లోని యాదవ సంఘం అత్యంత వైభవంగా జరుపుకునే పశుసంపద కృతజ్ఞతా వేడుక. 1946లో చౌదరి సలంద్రి మల్లయ్య యాదవ్ నారాయణగూడలో దీనిని ప్రారంభించగా, నేడు ఇది భారీ ముర్రా దున్నల ప్రదర్శనతో, ద-దన్-కి వాయిద్యాలతో రాష్ట్ర పండుగగా మారింది.
హైదరాబాద్ సదర్ ఉత్సవాల విశేషాలు మరియు ముఖ్యాంశాలు
- నారాయణగూడ వైఎంసీఏ కూడలి ప్రధాన కేంద్రంగా ప్రతి ఏటా దీపావళి ముగిసిన మరుసటి రోజు రాత్రి ఈ చారిత్రక సదర్ సమ్మేళనం అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది.
- నిజాం కాలంలో 1946 సంవత్సరంలో చౌదరి సలంద్రి మల్లయ్య యాదవ్ ప్రారంభించిన ఈ సంప్రదాయం నేడు తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారికంగా గుర్తించిన విశిష్ట రాష్ట్ర పండుగగా విలసిల్లుతోంది.
- హరియాణా మరియు పంజాబ్ రాష్ట్రాల నుంచి ప్రత్యేకంగా తరలించే రూ. 25 కోట్ల పైబడిన ముర్రా జాతి ఛాంపియన్ దున్నరాజుల విన్యాసాలు ఈ వేడుకకు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.
- ద్వాపరయుగంలో శ్రీకృష్ణ భగవానుడు గోవర్ధన గిరిని ఎత్తి గోవులను, పశుసంపదను రక్షించిన పుణ్య ఘట్టాన్ని స్మరిస్తూ ఈ వేడుకల్లో గోపూజ మరియు గోవర్ధన పూజలను శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహిస్తారు.
మీరు దీపావళి పండుగ అనగానే ఇంటి నిండా వెలిగే దీపాలు, ఆకాశంలో మెరిసే టపాకాయల వెలుగులను ఊహించుకుంటారు. కానీ పండుగ ముగిసిన రెండు రోజుల తర్వాత కూడా భాగ్యనగరం నడిబొడ్డున వేలాది మందితో ఒక భారీ జాతర ఎందుకు జరుగుతుందో ఎప్పుడైనా గమనించారా? రాత్రి ఏడు గంటలు దాటగానే నారాయణగూడ వీధులన్నీ పూల దండలతో అలంకరించిన భారీ దున్నపోతులతో, గుండెలను హోరెత్తించే డప్పు చప్పుళ్లతో మారుమోగిపోతాయి.
ఇది ఏదో రాత్రికి రాత్రే పుట్టుకొచ్చిన వినోద కార్యక్రమం కాదు. ఎనభై ఏళ్ల క్రితం ఒక సామాన్య గోపాలకుడి ఆత్మగౌరవం నుంచి పుట్టిన ఒక మహా సంప్రదాయం. నేడు ముఖ్యమంత్రులు, మంత్రులు స్వయంగా హాజరయ్యే స్థాయికి ఎదిగిన ఈ పండుగ వెనుక కేవలం సంబరాలు మాత్రమే లేవు. హరియాణా నుంచి ఏసీ వాహనాల్లో వస్తున్న రెండున్నర టన్నుల బరువున్న దున్నపోతుల వెనుక ఉన్న జన్యు విజ్ఞానం, వేల కోట్ల రూపాయల పాడి ఆర్థిక వ్యవస్థ, మరియు పశుసంపద పట్ల సమాజానికి ఉండాల్సిన కృతజ్ఞత దాగి ఉన్నాయి.
నారాయణగూడ వీధుల్లో రగిలిన ఆత్మగౌరవ జ్వాల
చౌదరి సలంద్రి మల్లయ్య యాదవ్, సదర్ ఉత్సవాల ఆద్యుడు మరియు ఒక సాధారణ పాడి రైతు. 1946 వ సంవత్సరం, నిజాం పాలన చివరి రోజుల్లో హైదరాబాద్ నగరంలో పశువులకు ఒక వింత వ్యాధి సోకింది. మల్లయ్య యాదవ్ కు చెందిన పశుసంపద సైతం తీవ్రంగా దెబ్బతిని, పాడి పైనే ఆధారపడిన ఆ కుటుంబం దిక్కుతోచని స్థితిలో పడింది.
ఆ క్లిష్ట సమయంలో ఆయన గుండెలో ఒక బలమైన విశ్వాసం మొలకెత్తింది. నేరుగా మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయిని మహంకాళి అమ్మవారి దర్శనానికి కాలి నడకన, ఎడ్లబండ్ల మీద ప్రయాణమయ్యారు. అమ్మవారి సన్నిధిలో మోకరిల్లి, “తల్లీ! నా మూగజీవాలను కాపాడు, నా పశువులు ప్రాణాలతో బయటపడితే ఏటా నీకు కృతజ్ఞతగా నా పశువులన్నింటినీ నగరం నడిబొడ్డున ఊరేగించి ఉత్సవం చేస్తాను” అని మొక్కుకున్నారు. ఆశ్చర్యకరంగా ఆయన తిరిగి వచ్చేసరికి పశువులన్నీ కోలుకున్నాయి.
అమ్మవారి దయకు కృతజ్ఞతగా, తన తోటి యాదవ సోదరులను ఏకం చేస్తూ 1946లో నారాయణగూడ వైఎంసీఏ (YMCA) మైదానంలో తొలిసారిగా ఈ వేడుకకు శ్రీకారం చుట్టారు. కాలక్రమంలో నారాయణగూడలో జరిగే ఈ ప్రధాన ఉత్సవానికి ‘పెద్ద సదర్’ అనే పేరు స్థిరపడింది.
గోవర్ధన గిరి నీడలో ముడిపడిన పౌరాణిక నేపథ్యం
సదర్ పండుగకు కేవలం ఆధునిక నగర చరిత్రే కాదు, బలమైన పౌరాణిక నేపథ్యం కూడా ఉంది. ద్వాపరయుగంలో దేవతల రాజైన ఇంద్రుడికి కృతజ్ఞతగా గోపాలురంతా భారీ యాగాన్ని తలపెట్టేవారు. అయితే శ్రీకృష్ణుడు గోకులవాసులందరినీ ఒకచోట చేర్చి వారి గందరగోళాన్ని దూరం చేస్తూ శ్రీకృష్ణుడు స్పష్టమైన కర్తవ్య బోధ చేశాడు.
“ఎక్కడో ఉన్న దేవుడిని గుడ్డిగా పూజించడం కాదు, మన పశువులకు పచ్చిక మేతనిచ్చి, మనకు జీవనాధారంగా నిలిచే ఈ గోవర్ధన గిరినే మనం పూజించాలి. ప్రకృతిని, మనల్ని బతికించే మూగజీవాలను గౌరవించడమే నిజమైన భక్తి.”
ఆ దివ్య ప్రబోధాన్ని అనుసరించి గోపాలకులు ఇంద్ర యాగాన్ని నిలిపివేశారు. ఆగ్రహించిన ఇంద్రుడు ప్రళయ వర్షాన్ని కురిపించగా, చిన్ని కృష్ణుడు తన చిటికెన వేలిపై గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఏడు రోజుల పాటు గొడుగులా ఎత్తి గోకులాన్ని, సమస్త పశు సంపదను కాపాడాడు. ఆ విజయానికి ప్రతీకగా నిర్వహించే గోవర్ధన పూజ సంప్రదాయమే తెలంగాణ గడ్డపై స్థానిక యాదవ సంస్కృతితో కలిసి ‘సదర్’ పండుగగా రూపాంతరం చెందింది.
📌 సంబంధిత ఆధ్యాత్మిక కథనం — కార్తీక మాస దీపారాధనలు మరియు పవిత్ర పర్వదినాల సమగ్ర వివరాల కోసం మా ప్రత్యేక కథనం చదవండి కార్తీక మాస పవిత్రత మరియు విశిష్టత
ఇంటి ముందు గోపూజ ఎలా చేయాలి? ఆచరణాత్మక విధానం
పండుగ రోజు పంతులు అందుబాటులో లేకపోయినా ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఇంటి వద్దే గోపూజను ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో స్వయంగా నిర్వహించుకోవచ్చు. తెల్లవారుజామునే ఇంటి ముందు లేదా పెరట్లో తూర్పు ముఖంగా శుభ్రం చేసి రంగురంగుల ముగ్గులు తీర్చిదిద్దాలి. అనంతరం పాడి ఆవు లేదా గేదెను గోరువెచ్చని నీటితో స్నానం చేయించి, కొమ్ములకు నూనె మరియు పసుపు రాసి అందంగా అలంకరిస్తారు.
పూజా విధానంలో భాగంగా ఇత్తడి లేదా రాగి పళ్ళెంలో పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, తాజా పూలు సిద్ధం చేసుకుని గోమాతను పూజిస్తారు. పచ్చి గడ్డితో పాటు బెల్లం, నానబెట్టిన శనగపప్పును పశువుకు స్వయంగా తినిపించి మూడు ప్రదక్షిణలు చేసి నమస్కరిస్తే సమస్త దేవతల అనుగ్రహం కలుగుతుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. కార్తీక మాస పవిత్ర పర్వదినాల్లో ఇంటి వద్ద పూజలు నిర్వహించే భక్తులు అవసరమైన సామగ్రి వివరాల కోసం కార్తీక పూజ సామగ్రి మరియు ఏర్పాట్లు గైడ్‌ను పరిశీలించవచ్చు.
ముర్రా జాతి దున్నరాజుల రాజసం మరియు సలామ్ విన్యాసాలు
సదర్ పండుగలో అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన ఘట్టం — ముర్రా జాతి దున్నపోతుల ‘సలామ్’ విన్యాసం. సాధారణంగా పశువులు మనుషుల అరుపులకు, డప్పుల శబ్దాలకు బెదిరిపోతాయి. కానీ సదర్ వేదికపైకి వచ్చే దున్నపోతులు క్రమశిక్షణతో కూడిన ఒక సైనికుడిలా ప్రవర్తిస్తాయి. యజమాని ఒక్క చిన్న సైగ చేయగానే, రెండు టన్నుల బరువున్న ఆ భారీ దున్న తన ముందరి రెండు కాళ్లను గాల్లోకి లేపి, వెనుక కాళ్లపై నిలబడి ప్రజలకు నమస్కరిస్తున్నట్లు ‘సలామ్’ చేస్తుంది.
ఈ విన్యాసం వెనుక నెలల తరబడి సాగే కఠినమైన శిక్షణ ఉంటుంది. ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం వేళల్లో దున్నపోతులకు నడక, ఈత, మరియు యజమాని సంజ్ఞలను అర్థం చేసుకునే పద్ధతులను నేర్పుతారు. కొమ్ములకు కొబ్బరి నూనె పూసి, నెమలి పింఛాలు అలంకరించి, వీపుపై రంగురంగుల గులాల్ అద్ది వాటిని రారాజుల్లా తీర్చిదిద్దుతారు.
ద-దన్-కి చప్పుళ్లు, పెద్ద పులి ఆటల ఉత్సాహం
సదర్ ఉత్సవాల్లో ప్రాణం పోసేది ‘ద-దన్-కి’ (Da-Dan-Ki) అనే విలక్షణమైన డప్పు వాయిద్యం. ఇది హైదరాబాద్ యాదవ సంస్కృతికి మాత్రమే ప్రత్యేకమైన ఒక వేగవంతమైన లయ. ఈ డప్పు దరువులు మొదలవగానే వేలాది మంది యువకులు ఒళ్లు పులకరించి నాట్యం చేస్తారు.
ఈ వాయిద్యం హోరులో శరీరమంతా పసుపు, నలుపు రంగులతో పులి చారలు వేసుకున్న కళాకారులు ‘పెద్ద పులి వేషాలు’ ధరించి రంగప్రవేశం చేస్తారు. చేతుల్లో హాకీ స్టిక్స్ లేదా కర్రలు పట్టుకుని, అడుగులలో అడుగులు వేస్తూ రౌద్ర రసాన్ని ప్రదర్శించే ఈ పులి ఆటలు సదర్ రాత్రిని ఒక సాంస్కృతిక విస్ఫోటనంగా మారుస్తాయి.
హరియాణా నుంచి బరువైన అతిథులు — కోట్ల విలువైన పోషణ
గత కొన్నేళ్లుగా సదర్ ఉత్సవాల్లో హరియాణా, పంజాబ్ రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చే జాతీయ ఛాంపియన్ ముర్రా దున్నలు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తున్నాయి. ఘోలు-2, ఘోలు-3, యువరాజ్-2, రోలెక్స్, కాళీ, భీమ్ వంటి పేర్లతో పిలిచే ఈ దున్నల విలువ రూ. 15 కోట్ల నుంచి రూ. 30 కోట్ల వరకు ఉంటుంది. ఈ భారీ జీవులను నగరానికి తీసుకురావడానికి ఎయిర్ కండిషన్డ్ (AC) అమర్చిన ప్రత్యేక కంటైనర్ లారీలను ఉపయోగిస్తారు.
వీటి ఆహారపు ఖర్చులు కూడా సామాన్యులను ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తాయి. ఒక ఛాంపియన్ దున్న సంరక్షణ కోసం ప్రతిరోజూ కింది పోషకాలను ప్రత్యేకంగా సమకూరుస్తారు.
- సుమారు 20 నుండి 25 లీటర్ల తాజా ఆవు పాలు,
- కిలోల కొద్దీ నాణ్యమైన బాదం, పిస్తా, జీడిపప్పు తదితర డ్రై ఫ్రూట్స్,
- అరకిలో స్వచ్ఛమైన నెయ్యి, మరియు పచ్చిక మేత, ప్రత్యేక దాణా అందిస్తారు.
- శరీర ఉష్ణోగ్రత పెరగకుండా రోజుకు రెండుసార్లు ఆవనూనెతో మర్దన చేసి, స్నానం చేయిస్తారు.
పశుసంపద వెనుక వేల కోట్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ & జన్యు విప్లవం
ఒక దున్నపోతుకు రూ. 25 కోట్లు లేదా రూ. 30 కోట్ల విలువ ఎందుకు పలుకుతుందనేది చాలామందికి కలిగే సాధారణ సందేహం. దీని వెనుక అత్యాధునిక డెయిరీ సైన్స్ దాగి ఉంది. భారతదేశంలోని హరియాణాకు చెందిన ‘ముర్రా’ జాతి గేదెలు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ పాల దిగుబడిని (రోజుకు 20 నుంచి 30 లీటర్ల చిక్కటి పాలు) ఇస్తాయి.
ఈ ఛాంపియన్ దున్నల జన్యువులు (Genetics) అత్యంత శక్తిమంతమైనవి. వీటి నుంచి సేకరించే వీర్యపు డోసులను (Semen Straws) కృత్రిమ గర్భధారణ (Artificial Insemination) ద్వారా రైతులకు విక్రయిస్తారు. ఒక్కో ఛాంపియన్ దున్న ద్వారా సంవత్సరానికి లక్షలాది డోసులు ఉత్పత్తి అవుతాయి. దీనివల్ల సాధారణ గేదెలకు కూడా మేలుజాతి దూడలు పుట్టి, పాల ఉత్పత్తి రెట్టింపు అవుతుంది. తద్వారా పశుపోషకులకు కోట్ల రూపాయల ఆదాయం లభిస్తుంది. కాబట్టి ఇది కేవలం ప్రదర్శన కోసం చేసే ఖర్చు కాదు; దేశ పాడి ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నుముకగా నిలిచే భారీ జన్యు పెట్టుబడి.
ప్రసిద్ధ ఛాంపియన్ దున్నరాజుల వివరాల పట్టిక
| దున్న పేరు | జాతి | బరువు (సుమారు) | ఎత్తు | ప్రత్యేకతలు & ఆహారం |
|---|---|---|---|---|
| ఘోలు-2 / ఘోలు-3 | ముర్రా (Murrah) | 1800 – 2400 కేజీలు | 7 అడుగులు | పద్మశ్రీ నరేంద్ర సింగ్ పెంపకం; రోజూ 20 లీటర్ల పాలు, డ్రై ఫ్రూట్స్ ఆహారం. |
| యువరాజ్-2 | ముర్రా | 1500 కేజీలు | 6.5 అడుగులు | 24 సార్లు జాతీయ ఛాంపియన్; దేశవ్యాప్తంగా డెయిరీ రైతుల్లో విపరీతమైన ఆదరణ. |
| రోలెక్స్ | ముర్రా | 1500+ కేజీలు | 6 అడుగులు | సదర్ వేదికపై రెండు కాళ్లపై నిలబడి సలామ్ చేయడంలో అద్భుత ప్రావీణ్యం. |
| కాళీ / భీమ్ | ముర్రా | 1500 కేజీలు | 6 అడుగులు | భారీ వంపు తిరిగిన కొమ్ములు, ఏసీ ట్రక్కుల్లో హరియాణా నుంచి ప్రత్యేక రవాణా. |
హైదరాబాద్ నగరంలో మూసీ రివర్‌ఫ్రంట్ వెంబడి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపడుతున్న మంచిరేవుల ఓంకారేశ్వర ఆలయ ప్రాజెక్టు మాదిరిగానే, సదర్ ఉత్సవాలను కూడా తెలంగాణ ఘన సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతీకగా అధికారిక లాంఛనాలతో నిర్వహిస్తున్నారు.
గొల్లకొండ చారిత్రక మూలాల నుంచి రాష్ట్ర పండుగ హోదా వరకు
హైదరాబాద్ నగర చరిత్ర వాస్తవానికి గోపాలకుల (యాదవుల) చరిత్రతో ముడిపడి ఉంది. నేటి సుప్రసిద్ధ ‘గోల్కొండ’ కోట అసలు పేరు ‘గొల్లకొండ’. గొల్లల ఆవాసమైన ఆ కొండ ప్రాంతమే తరువాతి కాలంలో కాకతీయులు, కుతుబ్‌షాహీల చేతుల్లో గోల్కొండ కోటగా మారింది. శతాబ్దాలుగా ఈ నగర నిర్మాణంలో, పాల సరఫరాలో, రక్షణలో భాగస్వాములైన యాదవుల ఆత్మగౌరవ సంకేతంగా సదర్ నిలిచింది. తెలంగాణ నేలపై 60 ఏళ్ల తర్వాత నిర్వహిస్తున్న చారిత్రక కొండగట్టు చందనోత్సవం నిజరూప దర్శనం తరహాలోనే, సదర్ సమ్మేళనం కూడా తరతరాలుగా వస్తున్న ప్రజల సామూహిక ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలకు నిలువుటద్దంలా నిలుస్తోంది.
ఈ సాంస్కృతిక విశిష్టతను గుర్తించిన తెలంగాణ ప్రభుత్వం సదర్ సమ్మేళనాన్ని అధికారికంగా ‘రాష్ట్ర పండుగ’ (State Festival) గా ప్రకటించి బడ్జెట్ నిధులు కేటాయించింది. నారాయణగూడ పరిసర ప్రాంతాల్లో ట్రాఫిక్ నియంత్రణ, భద్రత, లైటింగ్ వంటి అన్ని ఏర్పాట్లను అధికార యంత్రాంగం ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షిస్తుంది.
నగర ట్రాఫిక్ ఆంక్షలు & సందర్శకుల జాగ్రత్తలు
సదర్ ఉత్సవాల రాత్రి కాచిగూడ, బర్కత్‌పుర, హిమాయత్‌నగర్ నుంచి నారాయణగూడ వైపు వచ్చే వాహనాలను ట్రాఫిక్ పోలీసులు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లోకి మళ్లిస్తారు. ఆ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించే వారు తాజా ట్రాఫిక్ సూచనలను గమనించడం శ్రేయస్కరం.
వేలాది మంది సందర్శకుల మధ్య భారీ ఆకారంగల దున్నపోతులు కదులుతుంటాయి కాబట్టి చిన్నపిల్లలు మరియు వృద్ధుల భద్రతపై కుటుంబ సభ్యులు ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించాలి. అలాగే ట్రాఫిక్ రద్దీ సమస్యల నుంచి సులభంగా తప్పించుకునేందుకు నారాయణగూడ లేదా చిక్కడపల్లి మెట్రో స్టేషన్లను ఉపయోగించుకోవడం అత్యంత అనుకూలమైన ప్రయాణ మార్గం.
హైదరాబాద్ సదర్ ఉత్సవాలపై తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
సదర్ పండుగను ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
వ్యవసాయానికి, మానవ మనుగడకు జీవనాధారమైన పాడి పశువులను గౌరవిస్తూ, వాటికి కృతజ్ఞతగా యాదవ సమాజం సదర్ పండుగను జరుపుకుంటుంది. శ్రీకృష్ణుడు పశుసంపదను కాపాడిన గోవర్ధన పూజకు దీనికి పౌరాణిక సంబంధం ఉంది.
హైదరాబాద్‌లో అతిపెద్ద సదర్ ఎక్కడ జరుగుతుంది?
నారాయణగూడ వైఎంసీఏ (YMCA) కూడలిలో జరిగే ఉత్సవం అత్యంత ప్రాచీనమైనది మరియు అతిపెద్దది. 1946 నుంచి జరుగుతున్న దీనినే ‘పెద్ద సదర్’ అని పిలుస్తారు.
సదర్ ఉత్సవాలను ఎవరు ప్రారంభించారు?
1946లో నిజాం పాలన కాలంలో పశువులకు వచ్చిన మహమ్మారి వ్యాధి నుంచి కాపాడాలని ఉజ్జయిని మహంకాళి అమ్మవారికి మొక్కుకున్న చౌదరి సలంద్రి మల్లయ్య యాదవ్ ఈ సదర్ ఉత్సవాలను తొలిసారి ప్రారంభించారు.
ముర్రా జాతి దున్నలకు అంత క్రేజ్ మరియు విలువ ఎందుకు?
హరియాణాకు చెందిన ముర్రా జాతి గేదెలు అత్యధిక పాల దిగుబడినిస్తాయి. ఈ మేలుజాతి ఛాంపియన్ దున్నల వీర్యానికి కృత్రిమ గర్భధారణలో భారీ డిమాండ్ ఉంటుంది, తద్వారా దేశవ్యాప్తంగా పాడి పరిశ్రమ వృద్ధి చెందుతుంది.
సదర్ పండుగకు అధికారిక రాష్ట్ర పండుగ హోదా ఉందా?
అవును. తెలంగాణ ప్రభుత్వం సదర్ సమ్మేళనం యొక్క సాంస్కృతిక విశిష్టతను గుర్తించి అధికారికంగా ‘రాష్ట్ర పండుగ’గా (State Festival) ప్రకటించింది.
ముగింపు
ప్రాణం లేని యంత్రాలకు, కార్లకు ఆయుధ పూజ చేసే ఆధునిక సమాజంలో, ప్రాణం ఉండి మన ప్రాణాలను నిలబెడుతున్న మూగజీవాలను మనసారా గౌరవించడం ఎంత అవసరమో ఈ సదర్ ఉత్సవం నిరూపిస్తుంది. కోట్ల రూపాయల విలువైన దున్నపోతుల విన్యాసాల వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం వ్యాపారం కాదు — శతాబ్దాలుగా పశువులను కన్నబిడ్డల్లా సాకుతున్న గోపాలకుల నిస్వార్థ ప్రేమ మరియు ఆత్మగౌరవం.
