కొండగట్టు ఆంజనేయస్వామి చందనోత్సవం 2026: 60 ఏళ్ల తర్వాత నిజరూప దర్శనం – సమగ్ర భక్త దర్శన గైడ్

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జగిత్యాల జిల్లా, మల్యాల మండలం ముత్యంపేట సమీపంలో దట్టమైన అరణ్యాలు, కొండల నడుమ కొలువైన జగత్ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రం కొండగట్టు శ్రీ ఆంజనేయస్వామి దేవస్థానం. దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత మహిమాన్వితమైన క్షేత్రంగా విరాజిల్లుతున్న ఈ ఆలయంలో దశాబ్దాల నిరీక్షణ తర్వాత ఒక అత్యంత అరుదైన, పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక ఘట్టం ఆవిష్కృతం కాబోతోంది. సరిగ్గా 60 సంవత్సరాల తర్వాత స్వామివారికి నిర్వహించే “చందనోత్సవం” మరియు భక్తులకు కల్పించనున్న “నిజరూప దర్శనం” వేడుకలకు ఆలయ అర్చకులు, వేద పండితులు, దేవాదాయ శాఖ అధికారులు సర్వసన్నద్ధమయ్యారు.

స్వామివారి మూలవిరాట్ పైన పేరుకుపోయిన దట్టమైన చందనాన్ని ఆగమ శాస్త్రబద్ధంగా తొలగించి, భక్తులకు ఆంజనేయ స్వామి అసలు రూపాన్ని (నిజరూప దర్శనం) కనులారా వీక్షించే అదృష్టాన్ని కల్పించనున్నారు. నవంబర్ 15 నుంచి డిసెంబర్ 29 వరకు జరిగే ఈ సుదీర్ఘమైన పర్వదినాలు, క్షేత్ర స్థల పురాణం, ఆలయ విశిష్ట వాస్తుశిల్పం, అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు, రవాణా ఏర్పాట్లు, నూతన సేవా రుసుములు తదితర అంశాలను ఈ నివేదిక సర్వసమగ్రంగా విశ్లేషిస్తుంది.

1. చందనోత్సవం — చారిత్రక నేపథ్యం మరియు ఆవశ్యకత

కొండగట్టు ఆంజనేయ స్వామికి దశాబ్దాలుగా ప్రతి మంగళవారం, శనివారం పవిత్రమైన చందనం (గంధం) మరియు సింధూర లేపనం సమర్పించడం ఒక అవినాభావ సంప్రదాయంగా వస్తోంది. గడచిన 60 సంవత్సరాల క్రితం నుండి స్వామి వారికి చందనాలంకారం నిరంతరాయంగా జరుగుతుండటం వల్ల, మూలవిరాట్‌పై సుమారు 6 నుంచి 7 అంగుళాల మందంతో చందనం ఒక కవచంలా గట్టిగా పేరుకుపోయింది. అది క్రమంగా పెరిగి స్వామి వారి యొక్క పూర్తి అసలు రూపం ఏర్పడకుండా, సూక్ష్మమైన చెక్కడాలు మరియు ఆభరణాలు కప్పబడిపోయాయి.

ఆగమ శాస్త్ర నిబంధనల ప్రకారం, స్వామివారి మూలశిలను పరిరక్షించేందుకు ప్రతి కొన్ని దశాబ్దాలకు ఒకసారి ఈ చందనాన్ని పవిత్ర క్రతువులతో తొలగించి, నూతన తైలాభిషేకాలు, సంప్రోక్షణలు నిర్వహించాలి. అందుకే శృంగేరి పీఠం, త్రిదండి చినజీయర్ స్వామి వారి మార్గదర్శకత్వంలో ఆగమ పండితులు ఈ చందనోత్సవాన్ని నిర్వహించాలని సంకల్పించారు.

2. ఆగమ శాస్త్ర క్రతువులు మరియు మహాసంప్రోక్షణ (నవంబర్ 15 – 20)

చందనం తొలగింపు అనేది కేవలం ఒక భౌతిక ప్రక్రియ కాదు, ఇది అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో, వైదిక నియమ నిబంధనలతో కూడుకున్న ఒక తాంత్రిక మరియు ఆగమ సంబంధిత మహాసంప్రోక్షణ క్రతువు. ఈ క్రతువు బెంగళూరు జీయర్ స్వామి, విజయవాడ జీయర్ స్వామి వారి పర్యవేక్షణలో, సుమారు 50 మందికి పైగా వేద పండితులు, దశ మహావిద్య ఉపాసకులు, తాంత్రిక గురువుల నేతృత్వంలో జరుగుతుంది.

• శక్తి ఆవాహన: ఈ ఐదు రోజుల వ్యవధిలో, గర్భగుడిలోని స్వామివారి దివ్య శక్తిని (శక్తి స్వరూపం) మంత్రోచ్ఛారణల ద్వారా ఒక పవిత్ర సువర్ణ కలశంలోకి ఆవాహన చేస్తారు. యాగశాలలో ఏర్పాటు చేసిన బాలాలయంలో ఈ కలశాన్ని ప్రతిష్టించి, ఉత్సవమూర్తులకు నిత్య పూజలు కొనసాగిస్తారు.
• ప్రత్యేక లేపనాల ప్రయోగం: గట్టిపడిన చందనాన్ని సున్నితంగా కరిగించేందుకు సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఆయుర్వేద మూలికలు, గోక్షీరం, నువ్వుల నూనెతో కూడిన విశేష లేపనాలను మూలశిలపై ఉంచుతారు. శిలకు ఎలాంటి చిన్న గీత కూడా పడకుండా వెదురు బొంగులతో, వెండి ఉపకరణాలతో అత్యంత జాగ్రత్తగా చందనాన్ని వేరుచేస్తారు.
• మహాసంప్రోక్షణ: నవంబర్ 19 రాత్రి వరకు చందనం తొలగింపు పూర్తయి, నవంబర్ 20 తెల్లవారుజామున మూలవిరాట్‌కు పంచామృతాభిషేకం, మహా పూర్ణాహుతి, తిరిగి కలశ శక్తిని మూలవిరాట్ లోకి పునఃప్రతిష్ట చేసే మహాసంప్రోక్షణ నిర్వహిస్తారు.

ఆర్జిత సేవలు రద్దు & బాలాలయ ఏర్పాటు: చందనోత్సవం జరిగే ఈ ఐదు రోజుల పాటు (నవంబర్ 15 – 20 ఉదయం 9:30 వరకు) గర్భగుడిలోని మూలవిరాట్ దర్శనాన్ని ఎవరికీ అనుమతించరు. ఎంతటి వీఐపీలకైనా అంతరాలయ దర్శనం పూర్తిగా నిలిపివేయబడుతుంది. నిత్య కల్యాణాలు, అర్చనలు, అభిషేకాలు వంటి ఆర్జిత సేవలన్నీ రద్దు చేయబడ్డాయి. భక్తులకు కేవలం బాలాలయంలో ప్రతిష్టించిన ఉత్సవమూర్తుల దర్శనం మాత్రమే లభిస్తుంది.

3. 41 రోజుల పాటు అరుదైన “నిజరూప దర్శనం”

నవంబర్ 20న మహాసంప్రోక్షణ ముగిసిన అనంతరం, ఉదయం సరిగ్గా 9:59 గంటలకు స్వామి వారి యొక్క మూల నిజరూప దర్శనం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ క్షణం నుండి డిసెంబర్ 29 వరకు – మొత్తం 41 రోజుల పాటు భక్తులకు స్వామివారి స్వయంభువు నిజరూప దర్శనం లభిస్తుంది. చందనపు కవచం లేని ఆంజనేయ స్వామి సహజ శిలా స్వరూపాన్ని, ఆయన ముఖారవిందాన్ని, త్రేతాయుగపు శిలా చిహ్నాలను దర్శించుకోవడం భక్తుల జీవితకాల పుణ్యఫలంగా భావిస్తారు.

నిజరూప దర్శనం కోసం రాష్ట్ర నలుమూలల నుంచి భక్తులు రానుండడంతో అధికారులు భారీగా ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. రోజుకు సగటున 50,000 మంది భక్తుల చొప్పున, ఈ 41 రోజుల వ్యవధిలో సుమారు 20 లక్షల మందికి పైగా భక్తులు కొండగట్టును సందర్శిస్తారని జిల్లా అధికార యంత్రాంగం అంచనా వేస్తోంది. డిసెంబర్ 29న ఈ 41 రోజుల మండల పూజ ముగింపు వేడుకలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఆ రోజున మళ్లీ స్వామివారి మూలవిరాట్‌కు నూతనంగా సింధూర లేపనం సంప్రదాయబద్ధంగా సమర్పిస్తారు.

4. అలిశెట్టి మహరాజ్ మరియు నిజరూప చిత్రపటం

గత 60 సంవత్సరాల క్రితం (1960ల దశకంలో) ఇలాగే చందనాన్ని తొలగించినప్పుడు, కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ కవి, ఫోటోగ్రాఫర్ మరియు చిత్రకారుడు అలిశెట్టి ప్రభాకర్ (అలిశెట్టి మహరాజ్) స్వామివారి నిజస్వరూపాన్ని తన అద్భుతమైన కుంచెతో చిత్రపటంగా మలిచారు. నేడు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని ఎన్నో గృహాలలో నిత్యం పూజలందుకుంటున్న ద్విముఖ ఆంజనేయ స్వామి చిత్రపటం ఆ మహనీయుడు గీసినదే కావడం గమనార్హం. అలిశెట్టి ప్రభాకర్ తన కవిత్వంతో సమాజంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని తీసుకువచ్చిన గొప్ప దార్శనికుడు. దశాబ్దాల తర్వాత మళ్లీ ఆ అసలైన మూర్తిని ప్రత్యక్షంగా చూసే అవకాశం నేటి తరానికి లభించడం ఒక చారిత్రక ఘట్టం.

5. కొండగట్టు క్షేత్ర స్థల పురాణం మరియు ఆలయ చరిత్ర

కొండగట్టు శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి ఆలయ చరిత్ర 12వ శతాబ్దంలో కాకతీయుల కాలంలోనే ఒక పవిత్ర స్థలంగా గుర్తించబడింది. త్రేతాయుగంలో లక్ష్మణుని ప్రాణాలు కాపాడేందుకు హనుమంతుడు సంజీవని పర్వతాన్ని హిమాలయాల నుంచి లంకకు తరలిస్తున్నప్పుడు, అందులోని ఒక పవిత్ర శిలాఖండం ఇక్కడి అరణ్యంలో జారిపడింది. ఆ సంజీవని శిలాఖండమే నేటి కొండగట్టు పర్వతంగా భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే ఈ కొండల్లో లభించే గాలి, ఔషధ వృక్షాల వాసనలు ఎన్నో రోగాలను నయం చేసే దివ్య శక్తిని కలిగి ఉంటాయని నమ్ముతారు.

సుమారు 400 ఏళ్ల క్రితం కరీంనగర్ ప్రాంతానికి చెందిన సింగం సంజీవుడు అనే గొర్రెల కాపరి తప్పిపోయిన తన గొర్రెలను వెతుక్కుంటూ ఈ కొండల్లోకి రాగా, అలసిపోయి ఒక చెట్టు కింద నిద్రించాడు. స్వామివారు కలలో ప్రత్యక్షమై తాను పొదల్లో కొలువై ఉన్నానని, వెలికితీసి ఆలయం నిర్మించాలని ఆదేశించారు. నిద్రలేచి చూడగా స్వయంభువుగా వెలసిన ఆంజనేయ స్వామి శిలా స్వరూపం కనిపించింది. అనంతరం సంజీవుడు చిన్న ఆలయాన్ని నిర్మించి పూజలు ప్రారంభించాడు. తర్వాత కృష్ణారావు దేశ్‌ముఖ్ ఆలయాన్ని మరింత విస్తరించారు.

మూలవిరాట్ అద్భుత స్వరూపం – ద్విముఖ ఆంజనేయుడు: కొండగట్టు స్వామి అత్యంత అరుదైన ద్విముఖ (రెండు ముఖాల) ఆంజనేయుడు. ఒకవైపు ప్రసన్న వదనంతో శాంతమూర్తిగా వెలసిన శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి ముఖం కాగా, మరోవైపు దుష్టశిక్షణ, గ్రహపీడల నివారణ చేసే ఉగ్రరూప శ్రీ లక్ష్మీ నారసింహ స్వామి వక్త్రం (ముఖం). స్వామివారి హృదయ భాగంలో శ్రీ సీతారాముల ప్రతిరూపాలు, చేతిలో గద, శంఖు చక్రాలు ఉండటం ఈ మూర్తిలోని అనిర్వచనీయ విశేషం.

6. వాస్తుశిల్పం మరియు ధ్వని శాస్త్ర (Acoustic) విశేషాలు

కొండగట్టు ఆలయ నిర్మాణం భారతీయ పురాతన ధ్వని శాస్త్రానికి (Acoustics) అద్దం పడుతుంది. ఆలయ గర్భగుడి మండపంలో నిలబడి ఒక స్తంభం వద్ద మెల్లగా గుసగుసలాడినా, ఆ శబ్దం ధ్వని తరంగాల ద్వారా ఎదురుగా ఉన్న స్తంభం వద్ద స్పష్టంగా వినిపిస్తుంది. గర్భాలయం సహజసిద్ధమైన కొండ రాతి గుహ మధ్యలో నిర్మితమై ఉండటం వల్ల గర్భగుడిలో ఎల్లప్పుడూ చల్లటి దివ్య ప్రకంపనలు అనుభూతి చెందుతాయి.

7. హనుమాన్ దీక్షలు మరియు భక్తుల విశ్వాసాలు

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో హనుమాన్ జయంతి సందర్భంగా లక్షలాది మంది భక్తులు హనుమాన్ మాల ధరిస్తారు. మాల విరమణకు భక్తులు ఎంచుకునే అత్యంత ప్రధాన క్షేత్రం కొండగట్టు. దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యాలు, మానసిక ఆందోళనలు, గ్రహదోషాలతో బాధపడేవారు కొండగట్టు క్షేత్రంలోని పవిత్ర ధర్మగుండంలో స్నానం చేసి, 41 రోజుల పాటు ఆలయ ప్రాంగణంలో నిద్రచేస్తే (నివాసముంటే) స్వామివారి అనుగ్రహంతో వ్యాధులు, గ్రహపీడలు తొలగిపోతాయని ప్రగాఢ నమ్మకం.

8. ఆలయ అభివృద్ధి & టీటీడీ రూ. 35.19 కోట్ల ప్రాజెక్టు

కొండగట్టు క్షేత్రాన్ని ప్రపంచస్థాయి ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దేందుకు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ) రూ. 35.19 కోట్ల నిధులను మంజూరు చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి శ్రీ పవన్ కళ్యాణ్ చొరవతో మంజూరైన ఈ నిధులతో:

• ఘాట్ రోడ్డు పక్కన అత్యాధునిక హంగులతో, 100 గదులతో కూడిన భారీ “వాయుపుత్ర సదన్ ధర్మశాల” నిర్మాణం.
• మాల విరమణ చేసే వేలాది మంది హనుమాన్ భక్తుల సౌకర్యార్థం ప్రత్యేక దీక్షా విరమణ మండపం.
• రూ. 21.20 కోట్లతో ఇందిరమ్మ వరద కాలువ (81వ కి.మీ వద్ద) నుంచి నేరుగా కొండగట్టు దేవస్థానానికి నిరంతర తాగునీటి సరఫరా పైప్‌లైన్ ప్రాజెక్టు.

9. సవరించిన నూతన ఆర్జిత సేవల ధరల పట్టిక (New Ticket Rates)

ఆలయ నిర్వహణ ఖర్చుల పెరుగుదల నేపథ్యంలో, దేవాదాయ శాఖ సూచనల మేరకు ఆర్జిత సేవల టికెట్ల ధరలను సవరించారు. ఈ నూతన ధరలు నవంబర్ 15 నుంచి అమల్లోకి రానున్నాయి:

10. నిత్య పూజా సమయాల పట్టిక (Daily Temple Timings)

సాధారణ రోజుల్లో ఆలయ దర్శన వేళలు క్రింది విధంగా ఉంటాయి (చందనోత్సవ ఐదు రోజులు మినహా):

11. రవాణా, తాగునీరు మరియు వసతి సదుపాయాలు

• ఆర్టీసీ ప్రత్యేక బస్సులు: హైదరాబాద్, కరీంనగర్, జగిత్యాల నుంచి ప్రతి 30 నిమిషాలకు బస్సులు నడుస్తున్నాయి. వేములవాడ – జగిత్యాల మధ్య నడిచే 8 ప్రధాన బస్సు సర్వీసులను కొండగట్టు గుట్ట మీదుగా దారి మళ్లించారు.
• వసతి గృహాలు: దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలో 54 గదులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. సానా గెస్ట్ హౌస్, శ్వేత గెస్ట్ హౌస్, సాగర్ గెస్ట్ హౌస్ వంటి వసతులు రోజుకు రూ. 50 నుండి రూ. 600 వరకు లభిస్తాయి.
• ఘాట్ రోడ్ నియమాలు: భద్రత దృష్ట్యా, అడవుల్లో జంతువుల సంచారం కారణంగా ఘాట్ రోడ్లలో రాత్రి వేళల్లో ద్విచక్ర వాహనాలను నియంత్రిస్తారు. అలాగే వేగ నియంత్రణకు తిరుమల తరహాలో టైమ్ లాక్ విధానాన్ని పాటిస్తారు.

12. క్షేత్రంలోని ఇతర పవిత్ర మరియు దర్శనీయ ప్రదేశాలు

1. శ్రీ బేతాళ స్వామి ఆలయం: కొండగట్టు ప్రవేశ ద్వారం వద్ద వెలసిన క్షేత్రపాలకుడు. మానసిక రోగాలు, భూత ప్రేత పిశాచ బాధల నివారణకు భక్తులు మొదట బేతాళుడిని దర్శించుకుంటారు.
2. ధర్మగుండం (పవిత్ర పుష్కరిణి): ఆలయం సమీపంలోని పవిత్ర కోనేరు. ఇందులో స్నానం చేయడం వల్ల చర్మరోగాలు, పాపాలు హరిస్తాయని ప్రతీతి.
3. సీతామ్మ కన్నీటి బావి: త్రేతాయుగంలో లక్ష్మణుడి కోసం సీతాదేవి విలపించినప్పుడు ఏర్పడిందని చెప్పే జీవధార బావి.
4. కొండలరాయుని గుట్ట & వ్యూ పాయింట్: దట్టమైన అరణ్య సౌందర్యాన్ని వీక్షించేందుకు ప్రకృతి ప్రేమికులకు అనువైన ప్రదేశం.

కొండగట్టు చందనోత్సవంపై తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

ముగింపు & భక్తులకు సూచన

ఆరు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ నిరీక్షణ తర్వాత లభిస్తున్న కొండగట్టు శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి నిజరూప దర్శనం భక్తుల పాలిట ఒక అపురూప వరప్రసాదం. కనుక ప్రతి భక్తుడు ఆలయ నియమాలను, ట్రాఫిక్ నిబంధనలను పాటిస్తూ ఈ 41 రోజుల మండల దీక్షా కాలంలో స్వామివారి నిజరూపాన్ని దర్శించుకుని సర్వ మంగళాలను, స్వామివారి కృపాకటాక్షాలను పొందగలరు.