తెలంగాణ భౌగోళిక గుర్తింపు (GI Tag) పొందిన ఉత్పత్తులు శతాబ్దాల ఆలయ సంస్కృతి, దేవతా అలంకారాలు మరియు పౌరాణిక జీవన కళలతో పెనవేసుకున్న సజీవ వారసత్వాలు. తిరుమల శ్రీవారి గద్వాల శేషవస్త్రాలు, కాకతీయ ఆలయ ద్వారాల పెంబర్తి లోహ కళ, చేర్యాల నకాశీ చిత్రాలు మరియు కరీంనగర్ వెండి ఆభరణాలు ఇందుకు నిదర్శనం.
కేంద్ర ప్రభుత్వ భౌగోళిక గుర్తింపుల చట్టం 1999 ప్రకారం చట్టబద్ధ రక్షణ పొందిన ఈ విశిష్ట కళారూపాలు తెలంగాణ నేల యొక్క ఆధ్యాత్మికతను, తరతరాల చేనేత-హస్తకళాకారుల ప్రతిభను ప్రతిబింబిస్తాయి.
మీరు అలంపూర్ జోగులాంబ ఆలయ ప్రాంగణంలో నిలబడి చూసినా లేదా తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల వేళ శ్రీవారి దివ్య మంగళ రూపాన్ని దర్శించుకున్నా మనసులో ఒక అనిర్వచనీయమైన భక్తి భావన కలుగుతుంది. ఆ స్వామివారిని అలంకరించిన పట్టు వస్త్రం ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో, అర్చకులు హారతి ఇచ్చే ఇత్తడి పళ్లెం వెనుక ఏ శిల్పి తపస్సు ఉందో ఎప్పుడైనా గమనించారా? పూజా మందిరంలో మనం వెలిగించే ప్రమిద నుండి ఆలయాల్లో సమర్పించే పవిత్ర శేషవస్త్రం వరకు మన నిత్య జీవితంలో భాగమైన అద్భుత కళల సమాహారమే తెలంగాణ సాంస్కృతిక వైభవం.
ఒక ప్రాంతపు భౌగోళిక వాతావరణం, నైపుణ్యంగల కళాకారుల చేతి స్పర్శ మరియు తరతరాలుగా వస్తున్న పవిత్ర సంప్రదాయం కలగలిసినప్పుడు ఒక ప్రత్యేకమైన కళ పురుడుపోసుకుంటుంది. భారతదేశ భౌగోళిక గుర్తింపుల చట్టం ద్వారా గుర్తింపు పొందిన ఈ ఉత్పత్తులు తెలంగాణ జీవన విధానాన్ని ప్రపంచ పటంలో సగర్వంగా నిలబెట్టాయి.
ఈ పోస్టును పూర్తిగా ఇంగ్లీష్ లో కూడా చదవండి – Read this article in English
తెలంగాణ భౌగోళిక గుర్తింపులు — అసలు భౌగోళిక గుర్తింపు అంటే ఏమిటి? మన ఆలయ సంప్రదాయాలతో దీనికి ఉన్న అనుబంధం ఏమిటి?
భౌగోళిక గుర్తింపు (Geographical Indication) అనేది ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతానికి మాత్రమే స్వంతమైన విశిష్ట నాణ్యత, సాంప్రదాయ ఖ్యాతి కలిగిన ఉత్పత్తులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చే మేధో సంపత్తి హక్కు. కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని చెన్నై జీఐ రిజిస్ట్రీ ఈ గుర్తింపును మంజూరు చేస్తుంది. అయితే సాధారణ వాణిజ్య వస్తువుల లాగా కాకుండా, తెలంగాణకు లభించిన అత్యధిక జీఐ ట్యాగులు పురాతన ఆలయాలు, రాజపోషణ మరియు పౌరాణిక జీవన విధానం చుట్టూ అల్లుకున్న సాంస్కృతిక కళారూపాలు కావడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.
ఆలయంలో దేవుడి ఉత్సవ విగ్రహం ఊరేగుతున్నప్పుడు ఆ మూర్తిని అలంకరించే వస్త్రం ఎక్కడిది? ధ్వజస్తంభానికి వేసే ఇత్తడి తొడుగు ఎక్కడ తయారైంది? పురాణాలలోని రామాయణ, భారత కథలను సామాన్య ప్రజలకు చేరవేసిన దృశ్య కావ్యం ఏది? వీటన్నింటికీ సమాధానమే తెలంగాణ చేనేతలు, లోహ శిల్పాలు, కొయ్యబొమ్మలు మరియు నకాశీ చిత్రకళలు.
తిరుమల శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాల్లో సమర్పించే గద్వాల శేషవస్త్రాల పవిత్రత ఏమిటి?
జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా అనగానే మొదటగా గుర్తుకువచ్చేది కృష్ణా, తుంగభద్ర నదుల పవిత్ర సంగమ క్షేత్రం మరియు అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటైన అలంపూర్ జోగులాంబ దేవి. ఈ పుణ్యభూమిలో శతాబ్దాలుగా వెలుగొందుతున్న అపురూప చేనేత కళ గద్వాల చీర (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 138, నమోదైన సంవత్సరం 2010). గద్వాల సంస్థానాధీశుల కాలం నుండి ఈ వస్త్రాలు రాజ దర్బారులతో పాటు ఆలయాలలో దేవతా మూర్తుల అలంకారాలకు ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించబడేవి.
గద్వాల చేనేతకు ఉన్న అతిపెద్ద ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి బ్రహ్మోత్సవాలలో స్వామివారికి సమర్పించే గద్వాల శేషవస్త్రం. ప్రతి సంవత్సరం బ్రహ్మోత్సవాల వేళ గద్వాల పద్మశాలీ నేతన్నలు నియమనిష్ఠలతో నేసిన పట్టు పంచెలు, ఉత్తరీయాలను శ్రీవారికి కానుకగా సమర్పించే ఆచారం నేటికీ కొనసాగుతోంది. అలాగే అలంపూర్ జోగులాంబ, బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామివార్ల కల్యాణోత్సవాలలో గద్వాల పట్టు వస్త్రాలనే సమర్పిస్తారు.
సాంకేతిక ప్రతిభ — కుటు అల్లిక — గద్వాల చీర శరీరం తేలికపాటి నూలు లేదా పట్టుతో ఉంటే, దాని అంచులు మరియు కొంగు స్వచ్ఛమైన జరీతో కూడిన బరువైన పట్టుతో నేస్తారు. ఈ రెండింటినీ కలిపే పద్ధతిని స్థానికంగా కుటు అంటారు. చీరపై ఆలయ గోపురాలు, నెమళ్ళు, హంసలు మరియు రుద్రాక్ష ఆకృతులు మాత్రమే అల్లుతారు. పూజలలోను, శుభకార్యాలలోను ఈ వస్త్రాలను ధరించడం శుభప్రదమని సంప్రదాయ విశ్వాసం.
సిద్దిపేట గొల్లభామ చీర కొంగుపై కృష్ణ లీలా గోపికల ఆకృతులు ఎలా వచ్చాయి?
సిద్దిపేట ప్రాంతంలో పురుడుపోసుకున్న విశిష్ట చేనేత కళ గొల్లభామ చీర (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 188, నమోదైన సంవత్సరం 2012). శ్రీకృష్ణుని భక్తి ప్రపత్తులు, బృందావనంలో గోపికల నిష్కల్మష ప్రేమను ఈ నేతన్నలు చీర కొంగుపై చిత్రించిన తీరు అద్భుతం. చేతిలో కవ్వం లేదా తలపై పాలకడవను ఎత్తుకుని అడుగులు వేసే గోపిక ఆకృతిని ఈ చీరలపై ప్రత్యేకంగా నేస్తారు.
సిద్దిపేట, దుబ్బాక, కొండపాక ప్రాంతాలలోని చేనేతకారులు సుమారు ఆరు దశాబ్దాల క్రితం ఈ గొల్లభామ డిజైన్ను రూపొందించారు. గోవును పూజించడం, పాలు-పెరుగు వంటి గో ఉత్పత్తులను పవిత్ర నైవేద్యాలుగా భావించే భారతీయ సంప్రదాయంలో గొల్లభామ ఒక మంగళకరమైన చిహ్నం. ఈ ఆకృతిని ప్రింట్ చేయరు; ప్రత్యేకమైన నూలు దారాలను చేతివేళ్లతో నేత మగ్గంపై ఎత్తిపెట్టి ప్రతి అంగుళాన్ని నిర్మిస్తారు.
👉 సంబంధిత కథనం — కార్తీక పూజ సామగ్రి — పూజకు కావాల్సిన ముఖ్య వస్తువుల జాబితా
కాకతీయుల ఆలయ ద్వారాలు మరియు పూజా సామగ్రిని తీర్చిదిద్దిన పెంబర్తి లోహ కళ విశేషాలు
జనగామ సమీపంలోని పెంబర్తి గ్రామం లోహ కళాకారులకు పురిటిగడ్డ. కాకతీయ సామ్రాజ్య కాలం నుండి వెలుగొందుతున్న ఈ అపురూప కళకు పెంబర్తి మెటల్ క్రాఫ్ట్గా భౌగోళిక గుర్తింపు దక్కింది (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 195, నమోదైన సంవత్సరం 2010). విశ్వకర్మ వంశానికి చెందిన శిల్పులు ఇత్తడి, రాగి రేకులపై చేసే నగిషీ పనిని షీట్ మెటల్ రిపోజ్ వర్క్ అంటారు.
శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం, వేయిస్తంభాల గుడి, కొలనుపాక జైన మందిరం, బాసర జ్ఞాన సరస్వతి ఆలయాలలో గర్భాలయ ద్వారాలకు వేసిన ఇత్తడి కవచాలు, ద్వారపాలకుల విగ్రహాలు, ధ్వజస్తంభ తొడుగులు పెంబర్తి శిల్పుల చేతుల్లోనే రూపుదిద్దుకున్నాయి. పూజా మందిరాల్లో వాడే పంచారతులు, సహస్ర లింగాకార దీపాలు, కుందులు, తీర్థ పాత్రలు మరియు కలశాల తయారీలో పెంబర్తి శైలి ఎంతో విశిష్టమైనది.
అమ్మవారి వెండి కిరీటాలు మరియు పూజా పాత్రలను కరీంనగర్ ఫిలిగ్రీ కళతోనే ఎందుకు తయారుచేస్తారు?
గోదావరి తీరప్రాంతమైన కరీంనగర్లో సుమారు రెండు శతాబ్దాలుగా విరాజిల్లుతున్న సూక్ష్మ కళ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 76, నమోదైన సంవత్సరం 2007). వెండిని సన్నని తీగలుగా మార్చి, ఆ తీగలను జడలవలె అల్లుతూ అద్భుతమైన ఆభరణాలు, పూజా వస్తువులుగా మలచడమే ఫిలిగ్రీ విశిష్టత.
ఆలయాలలో దేవతా మూర్తులకు సమర్పించే వెండి కిరీటాలు, అమ్మవారి నేత్రాలు, వెండి కవచాలు, త్రిశూలాలు, సుదర్శన చక్రాలను ఈ ఫిలిగ్రీ శైలిలోనే అత్యంత భక్తితో తయారుచేస్తారు. అలాగే ఇళ్లలో సత్యనారాయణ వ్రతాలు, లక్ష్మీ పూజలలో ఉపయోగించే వెండి తాంబూల పాత్రలు, అక్షతల గిన్నెలు, కర్పూర హారతి పళ్లెములు కరీంనగర్ కళాకారుల ప్రతిభకు నిదర్శనాలు.
👉 సంబంధిత కథనం — కొండగట్టు చందనోత్సవం 2026 — 60 ఏళ్ల తర్వాత నిజరూప దర్శనం
గ్రామ జాతరల ముసుగులు మరియు పురాణ కథాగానాలలో చేర్యాల నకాశీ చిత్రకళ ప్రాధాన్యత ఏమిటి?
సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల గ్రామానికి చెందిన నకాశీ చిత్రకళ (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 79, నమోదైన సంవత్సరం 2007) భారతీయ పౌరాణిక సంస్కృతిని పల్లెపల్లెకూ చేరవేసిన దృశ్య మాధ్యమం. ప్రాచీన కాలంలో గ్రామాల్లో రామాయణం, మహాభారతం, శివపురాణాల కథలను పాటల రూపంలో గానం చేసే కాకిపడగల వారి కోసం ఈ నకాశీ కళాకారులు పెద్ద గుడ్డ చుట్టలపై చిత్రాలు గీసేవారు.
ఈ చిత్రాల తయారీలో ఖాదీ నూలు గుడ్డపై చింతగింజల పిండి, తెల్ల సుద్ద, చెట్ల బంక కలిపి కాన్వాస్ తయారుచేస్తారు. రాళ్ల నుంచి తీసిన సహజ రంగులు (ఇంగిలీకం, హరిదళం, దీపపు మసి, పసుపు, నీలిమందు) మాత్రమే వాడతారు. అలాగే కొమురవెల్లి మల్లన్న జాతర, సమ్మక్క-సారక్క జాతరలలో భక్తులు ధరించే శివుడు, నంది, ఆంజనేయుడు, గ్రామ దేవతల ముసుగులు చేర్యాలలోనే కొబ్బరి చిప్పలు, చింతగింజల పొడితో రూపుదిద్దుకుంటాయి.
ఆదిలాబాద్ అడవుల్లో గిరిజన దేవతలను ఆరాధించే పురాతన డోక్రా బెల్ మెటల్ శిల్పకళ
ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని ఉట్నూరు, జైనూరు అటవీ ప్రాంతాలలో నివసించే ఓఝా గోండ్ కళాకారులు సృష్టించే పురాతన లోహ శిల్పకళ ఆదిలాబాద్ డోక్రా (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 574, నమోదైన సంవత్సరం 2018). సింధు నాగరికత కాలం నాటి పురాతన లాస్ట్ వాక్స్ క్యాస్టింగ్ విధానంలో నేటికీ ఈ శిల్పాలను రూపొందిస్తున్నారు.
గోండు, కొలాం తెగల ప్రజలు తమ ఆరాధ్య దైవాలైన జంగుబాయి, నాగోబా, భీమదేవ్ విగ్రహాలను ఇత్తడి, కంచుతో చేయించుకుని పూజిస్తారు. ఇంద్రవెల్లి నాగోబా జాతరలో ఉపయోగించే పవిత్ర గంటలు, పూజా ప్రమిదలు, ఏనుగులు, గుర్రాల వాహనాలు డోక్రా కళలోనే నిర్మితమవుతాయి. ప్రతి విగ్రహం మట్టి అచ్చులో ఒక్కసారి మాత్రమే పోత పోయబడుతుంది కాబట్టి ప్రతి కళాఖండం ఒక విశిష్ట రూపంగా నిలుస్తుంది.
👉 సంబంధిత కథనం — తొలి కార్తీక సోమవారం 2026 — ఇంట్లో పూజ నుండి ఆలయ దర్శనం వరకు
యజ్ఞ వేదికల పవిత్ర వస్త్రాలు — పోచంపల్లి ఇక్కత్ మరియు పుట్టపాక తేలియా రుమాల్ తైల చికిత్స రహస్యం
యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలోని భూదాన్ పోచంపల్లి ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన టై అండ్ డై చేనేత కేంద్రం. తెలంగాణలో తొలి భౌగోళిక గుర్తింపు పొందిన పోచంపల్లి ఇక్కత్ (GI రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య 4, నమోదైన సంవత్సరం 2003) నేత ప్రపంచానికి గర్వకారణం. దారాలను మగ్గంపై ఎక్కించకముందే వాటికి ముడులు వేసి, సహజ రంగులు అద్ది, అద్భుతమైన జ్యామితీయ నమూనాలుగా నేస్తారు. యాదాద్రి లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయ ఉత్సవాలలో అర్చకులు ఇక్కత్ పట్టు వస్త్రాలనే పవిత్రంగా ధరిస్తారు.
పుట్టపాక తేలియా రుమాల్ (GI సంఖ్య 627, సంవత్సరం 2020) — నల్గొండ జిల్లా పుట్టపాక గ్రామానికి చెందిన తేలియా రుమాల్ అత్యంత సంక్లిష్టమైన వస్త్ర కళ. నూలు దారాలను సహజ సిద్ధమైన నువ్వుల నూనె, ఆముదం, గొర్రె ఎరువు, చెట్ల బూడిద మిశ్రమంలో దాదాపు 21 రోజుల పాటు నానబెట్టి శుద్ధి చేస్తారు. ఈ ప్రక్రియ వల్ల వస్త్రానికి అద్భుతమైన సువాసన, మృదుత్వం రావడమే కాకుండా ఎండలో చల్లగా, చలిలో వెచ్చగా ఉండే విశేష గుణం లభిస్తుంది. పూర్వకాలంలో రాచకుటుంబాలు, ఆలయాలు వీటిని పవిత్ర ఆసనాలుగా ఉపయోగించేవి.
నిర్మల్ కొయ్యబొమ్మలు, నారాయణపేట చేనేత మరియు లాడ్ బజార్ లక్క గాజుల మంగళప్రద విశేషాలు
ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని నిర్మల్ పట్టణం 14వ శతాబ్దం నుండి కొయ్యబొమ్మలకు కేంద్రంగా ఉంది (GI సంఖ్య 78). అడవుల్లో లభించే తేలికపాటి పొనికి చెక్కతో సీతారాములు, లక్ష్మణుడు, ఆంజనేయస్వామి విగ్రహాలను భక్తి భావన ఉట్టిపడేలా చెక్కడం వీరి నైపుణ్యం. అలాగే నిర్మల్ చిత్రకళలో (GI సంఖ్య 81) ఆలయ గోడల పౌరాణిక కుడ్యచిత్రాలను బంగారు వర్ణపు మెరుపులతో చిత్రిస్తారు.
ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ కాలం నాటి నారాయణపేట చేనేత చీరలు (GI సంఖ్య 343) ఆలయ గోపురపు అంచులు కలిగి పూజా సమయాల్లో మహిళలకు మంగళప్రదమైనవిగా భావిస్తారు. అలాగే చారిత్రక చార్మినార్ చెంతనున్న పురాతన లాడ్ బజార్ లక్క గాజులు (GI సంఖ్య 841, సంవత్సరం 2024) భాగ్యలక్ష్మి అమ్మవారి కటాక్షం కోసం, వరలక్ష్మీ వ్రతం, వివాహాల వేళ స్త్రీలు సౌభాగ్య ప్రతీకగా ధరిస్తారు.
ఆలయ నిత్యాన్నదాన ప్రసాదాలలో తాండూరు ఎర్ర కందుల ప్రాశస్త్యం ఏమిటి?
వికారాబాద్ జిల్లా తాండూరు ప్రాంతంలో పండే తాండూరు ఎర్ర కందులు (GI సంఖ్య 706, సంవత్సరం 2022) తెలంగాణ వ్యవసాయ సంస్కృతికి మకుటం. తాండూరు నేలల్లో ఉండే సున్నపురాయి, నల్లరేగడి మట్టి సారవంతం వల్ల ఈ కందిపప్పులో ప్రొటీన్ శాతం అత్యధికంగా ఉంటుంది. ఉడికించినప్పుడు వచ్చే అద్భుతమైన సువాసన, రుచి కారణంగా యాదాద్రి, వేములవాడ, కొండగట్టు, బాసర పుణ్యక్షేత్రాల నిత్యాన్నదాన ప్రసాదాలలో ఈ పప్పును విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
అలాగే వరంగల్ దర్రీలు (GI సంఖ్య 573, సంవత్సరం 2018) ఆలయ ప్రాంగణాలు, సత్సంగాలు, పీఠాధిపతుల ప్రవచన వేదికలపై పరిచే పవిత్ర తివాచీలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. స్వచ్ఛమైన నూలుతో నేసే ఈ జమిఖానాలు భక్తులు ప్రశాంతంగా ధ్యానం చేసుకోవడానికి వేదికలుగా నిలుస్తాయి.
👉 సంబంధిత కథనం — కార్తీక వనభోజనాలు — భాగ్యనగరంలో ఉసిరి నీడన ఆత్మీయ విందు, ఆరోగ్య & ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు
తెలంగాణ సాంస్కృతిక భౌగోళిక గుర్తింపుల సమగ్ర పట్టిక
తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఇప్పటివరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా గుర్తించిన సాంస్కృతిక, చేనేత, హస్తకళా మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల పూర్తి వివరాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.
| ఉత్పత్తి పేరు | విభాగం | జిల్లా / ప్రాంతం | జీఐ సంఖ్య & సంవత్సరం | ఆలయ & సాంస్కృతిక విశిష్టత |
|---|---|---|---|---|
| పోచంపల్లి ఇక్కత్ | చేనేత వస్త్రం | యాదాద్రి భువనగిరి | GI-4 (2003) | పూజా వస్త్రాలు, యాదాద్రి కల్యాణోత్సవాలు, సహజ రంగుల జ్యామితీయ కళ |
| కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ | హస్తకళ లోహం | కరీంనగర్ | GI-76 (2007) | దేవతల వెండి కిరీటాలు, పూజా సామగ్రి, తాంబూల పాత్రలు, ఆభరణాలు |
| నిర్మల్ బొమ్మలు, హస్తకళ | హస్తకళ కొయ్య | నిర్మల్ | GI-78 (2007) | పొనికి కర్రతో దేవతా విగ్రహాలు, దసరా బొమ్మల కొలువులు |
| చేర్యాల నకాశీ చిత్రకళ | హస్తకళ చిత్రాలు | సిద్దిపేట (చేర్యాల) | GI-79 (2007) | రామాయణ, భారత పురాణ గాథల దృశ్య కావ్యాలు, జాతరల ముసుగులు |
| గద్వాల చీరలు | చేనేత వస్త్రం | జోగులాంబ గద్వాల | GI-138 (2010) | తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల శేషవస్త్రాలు, అలంపూర్ జోగులాంబ కానుకలు |
| సిద్దిపేట గొల్లభామ | చేనేత వస్త్రం | సిద్దిపేట (దుబ్బాక) | GI-188 (2012) | కృష్ణ లీలా గోపికా భక్తి తత్త్వం, పాలకడవ చిహ్నాలతో కూడిన పవిత్ర వస్త్రం |
| పెంబర్తి లోహ కళ | హస్తకళ లోహం | జనగామ (పెంబర్తి) | GI-195 (2010) | కాకతీయుల గుడుల ఇత్తడి ద్వారాలు, ధ్వజస్తంభాలు, పంచారతులు, ఉత్సవ విగ్రహాలు |
| నారాయణపేట చీరలు | చేనేత వస్త్రం | నారాయణపేట | GI-343 (2013) | ఛత్రపతి శివాజీ సంప్రదాయం, ఆలయ గోపురపు అంచులు, పూజా వస్త్రాలు |
| వరంగల్ దర్రీలు | చేనేత తివాచీలు | వరంగల్ | GI-573 (2018) | ఆలయ సభలు, ప్రవచనాలు, ధ్యాన మందిరాలలో పరిచే పవిత్ర ఆసనాలు |
| ఆదిలాబాద్ డోక్రా కళ | హస్తకళ కంచు/ఇత్తడి | ఆదిలాబాద్ (ఉట్నూరు) | GI-574 (2018) | జంగుబాయి, నాగోబా, భీమదేవ్ గిరిజన దేవతా విగ్రహాలు, దీపాలు |
| పుట్టపాక తేలియా రుమాల్ | చేనేత నూలు | నల్గొండ (పుట్టపాక) | GI-627 (2020) | ఆయుర్వేద నూనె చికిత్స, రాజసంప్రదాయం, ఆలయాల్లో పవిత్ర ఆసనాలు |
| తాండూరు ఎర్ర కందులు | వ్యవసాయం | వికారాబాద్ (తాండూరు) | GI-706 (2022) | పుణ్యక్షేత్రాల నిత్యాన్నదానాలు, స్వామివారి నైవేద్యాలు, పోషక విలువలు |
| లాడ్ బజార్ లక్క గాజులు | హస్తకళ లక్క | హైదరాబాద్ | GI-841 (2024) | భాగ్యలక్ష్మి అమ్మవారి దర్శనం, వరలక్ష్మి వ్రతాలు, సౌభాగ్య ప్రతీకలు |
అగ్గిపుల్ల నియమం — అసలైన చేనేత మరియు హస్తకళలను ఎలా గుర్తించాలి? ఎక్కడ కొనాలి?
ఆధునిక మార్కెట్లో పవర్లూమ్ యంత్రాలపై నేసిన నకిలీ చీరలు, ప్లాస్టిక్ లేదా రసాయన రంగులతో ముద్రించిన వస్తువులు విరివిగా వస్తున్నాయి. ఒక అసలైన చేనేత లేదా హస్తకళను గుర్తించడానికి పాఠకులు ఈ క్రింది అగ్గిపుల్ల పరీక్ష మరియు ప్రామాణిక సూత్రాలను పాటించాలి.
- స్వచ్ఛమైన పట్టు లేదా నూలు పరీక్ష (The Burn Test) — చేనేత చీర కొంగు లేదా అంచు చివర ఉండే ఒకే ఒక్క పోగును తీసి అగ్గిపుల్లతో కాల్చి చూడండి. అది సహజమైన పట్టు అయితే, వెండ్రుక కాలిన వాసన వస్తుంది మరియు నల్లని బూడిదగా మారి చేతితో నలిపితే పొడవుతుంది. అదే సింథటిక్ లేదా పాలిస్టర్ మిశ్రమమైతే, అది ప్లాస్టిక్లా కరిగి చిన్న ముద్దగా గడ్డకడుతుంది.
- కేంద్ర ప్రభుత్వ జీఐ లోగో — ప్రభుత్వం అధికారికంగా రిజిస్టర్ అయిన వస్తువులకు ప్రత్యేకమైన Geographical Indications లోగో మరియు ట్యాగ్ను అందిస్తుంది. కొనుగోలు చేసేటప్పుడు ఈ ట్యాగ్ను తనిఖీ చేయండి.
- చేనేత మరియు పట్టు గుర్తులు — అసలైన చేనేత వస్త్రాలపై కేంద్ర జౌళి శాఖ జారీ చేసే హ్యాండ్లూమ్ మార్క్ (Handloom Mark) మరియు స్వచ్ఛమైన పట్టుకు ఇచ్చే సిల్క్ మార్క్ (Silk Mark) లేబుల్స్ ఉన్నాయో లేదో నిర్ధారించుకోండి.
- అధికారిక విక్రయ కేంద్రాలు — దళారుల బారిన పడకుండా కళాకారులకు నేరుగా లబ్ధి చేకూరాలంటే తెలంగాణ ప్రభుత్వ సంస్థలైన టెస్కో (TSCO), లేపాక్షి (Lepakshi), గోల్కొండ హస్తకళల కేంద్రాలు లేదా నేరుగా ఆయా గ్రామాలలోని చేనేత సహకార సంఘాల వద్ద మాత్రమే కొనుగోలు చేయండి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
తెలంగాణలో మొదటి భౌగోళిక గుర్తింపు పొందిన ఉత్పత్తి ఏది?
తెలంగాణలో మొట్టమొదటి భౌగోళిక గుర్తింపు పొందిన ఉత్పత్తి పోచంపల్లి ఇక్కత్. ఇది 2003 డిసెంబర్ 15న దరఖాస్తు సంఖ్య 4 తో అధికారికంగా నమోదైంది. భారతదేశంలోనే తొలి జీఐ ట్యాగ్ పొందిన చేనేత ఉత్పత్తులలో ఇది అగ్రస్థానంలో ఉంది.
తిరుమల శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాలలో సమర్పించే తెలంగాణ వస్త్రం ఏది?
తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి సాలకట్ల బ్రహ్మోత్సవాల వేళ సమర్పించే పవిత్ర వస్త్రం గద్వాల శేషవస్త్రం. గద్వాల నేతన్నలు నియమనిష్ఠలతో నేసిన పట్టు పంచెలు, ఉత్తరీయాలను స్వామివారికి కానుకగా సమర్పించే సాంప్రదాయం శతాబ్దాలుగా వస్తోంది.
కాకతీయుల కాలం నాటి ఆలయ ద్వారాల లోహకళకు ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాంతం ఏది?
జనగామ జిల్లాలోని పెంబర్తి గ్రామం కాకతీయుల కాలం నాటి లోహ శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి. రాగి, ఇత్తడి రేకులపై దేవతా మూర్తులు, గర్భగుడి ద్వారాలు, ధ్వజస్తంభ తొడుగులు, పూజా గంటలు తయారుచేయడంలో పెంబర్తి కళాకారులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించారు.
చేర్యాల చిత్రాల తయారీలో ఎటువంటి రంగులను ఉపయోగిస్తారు?
చేర్యాల నకాశీ చిత్రాలలో పూర్తిగా సహజసిద్ధమైన రంగులనే వాడతారు. రాళ్లు, మూలికల నుంచి తీసిన తెలుపు, ఎరుపు, పసుపు, నలుపు, నీలం రంగులను చెట్ల జిగురుతో కలిపి తయారుచేస్తారు. ఇవి వందల సంవత్సరాలైనా వెలిసిపోవు.
అసలైన జీఐ వస్త్రాలు, హస్తకళలను కొనుగోలు చేయడానికి నమ్మకమైన వేదికలు ఏవి?
తెలంగాణ ప్రభుత్వ చేనేత సహకార సంస్థ టెస్కో (TSCO), తెలంగాణ హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థ ఆధ్వర్యంలోని గోల్కొండ ఎంపోరియంలు, లేపాక్షి కేంద్రాలు మరియు ఆయా గ్రామాలలోని చేనేత సహకార సంఘాలు అత్యంత నమ్మకమైన అధికారిక విక్రయ వేదికలు.




