ఒక జీవుడు ఎన్ని జన్మలు ఎత్తుతాడు, ఎందుకు మర్చిపోతాడు? యోగవాశిష్టం ప్రకారం లీలాదేవి తన నిష్కళంక జ్ఞానదృష్టితో వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు, తాను విద్యాధరి నుంచి దోమ వరకు, ఏనుగు నుంచి లేడి వరకు ఎనిమిది వందల జన్మలు ఎత్తినట్టు స్పష్టంగా గ్రహిస్తుంది — ప్రతి జన్మా కేవలం మనసు కల్పించిన భావననే, బ్రహ్మమే అన్నింటికీ మూలం.
మనం ఎప్పుడైనా ఆలోచిస్తాం కదా — ఈ జన్మకు ముందు మనం ఏమిటో, ఎన్ని రూపాల్లో బతికామో తెలుసుకుంటే ఎలా ఉంటుందని. పుట్టుక అనేది ఒక్కసారే జరిగే సంఘటన అని అనుకుంటాం, కానీ దాని వెనుక ఎన్నో పొరలు దాగి ఉంటాయని మర్చిపోతాం.
వశిష్ఠ మహర్షి శ్రీరామచంద్రుడికి చెబుతున్న ఈ ప్రసంగంలో, లీలాదేవి తన సొంత గతజన్మలను నేరుగా చూసే అవకాశం పొందుతుంది. సరస్వతీదేవి కరుణతో ఆమెకు కలిగిన ఆ దివ్యదృష్టి, జన్మ అంటే ఏమిటో, ఆత్మ నిజంగా ఎవరో అనే ప్రశ్నలకు లోతైన సమాధానం ఇస్తుంది.
బ్రాహ్మణ గృహంలో అదృశ్యమైన లీల-సరస్వతులు
గిరి గ్రామంలోని ఆ బ్రాహ్మణ గృహంలో లీలాదేవి, సరస్వతీదేవి ఇద్దరూ అదృశ్యరూపులై నిలిచారు. ఆ ఇంట్లోని మనుషులు మాత్రం ఏమీ తెలియని స్థితిలో ఉన్నారు. తమ కళ్లముందు నిలిచి ఉన్న ఆ వనదేవతలను వారు చూడలేకపోయారు, కానీ వారి రాకతో ఇంటి వాతావరణం అంతా వెలుగుతో నిండిపోయింది.
ఆ ఇంటివారు తమలో తాము మాట్లాడుకుంటూ, “ఆహా! వనదేవతలు మనపై అనుగ్రహం చూపి, దర్శనమిచ్చి మాయమయ్యారు కదా!” అని అనుకున్నారు. ఆ సంఘటనను వారు మళ్లీ మళ్లీ గుర్తుచేసుకుంటూ, తమ దుఃఖాలను మరచిపోయి, మామూలు జీవితంలో మునిగిపోయారు.
లీల, సరస్వతి ఇద్దరూ ఆ ఇంటి మండప ఆకాశంలోనే సూక్ష్మరూపంలో నిలిచి ఉన్నారు. లీలాదేవి తాను ఆ గిరి గ్రామంలో ఆ ఇంట్లో ఇల్లాలిగా అనేక సంవత్సరాలు గడిపినట్టు, తన మరణం కూడా కొద్ది రోజుల క్రితమే జరిగినట్టు స్పష్టంగా చూసి ఆశ్చర్యపోయింది. కొంచెం కలవరపడిన లీలను చూసి సరస్వతీదేవి చిరునవ్వు చిందించింది.
అశరీరులైనా సంభాషణ ఎలా సాధ్యం?
ఈ ఘట్టం విన్న శ్రీరాముడి మనసులో ఒక సందేహం మెదిలింది. ఇద్దరూ శరీరం లేనివారే కదా, మరి వారి మధ్య సంభాషణ ఎలా జరుగుతోందని అతను వశిష్ఠుడిని అడగాలనుకున్నాడు.
శ్రీరాముడు: మహర్షీ! వారిద్దరూ అశరీరులే కదా! ఎలా సంభాషించుకుంటున్నారు? ఎక్కడ సంఘటనలు జరుగుతున్నాయి?
వశిష్ఠ మహర్షి: స్వప్నంలోను, సంకల్పంలోను జరిగే సంఘటనలు అలా శరీరాలు లేకుండానే జరుగుతాయి కదా రామా! అలాగే సూక్ష్మశరీరాలుగా ఉన్నా, వారిద్దరి మధ్య సంభాషణ కార్యరూపం పొందుతూనే ఉంది. భౌతిక శరీరం లేకపోయినా, స్వప్న-సంకల్పాల్లో లాగానే వారి మధ్య సంభాషణ రూపమైన జ్ఞానస్పందన ఉండిపోతుంది.
👉 గత ఎపిసోడ్: అన్య జగత్తులను మనం ఎందుకు చూడలేకపోతున్నాం? చిత్శక్తి రహస్యం | యోగవాశిష్టం S3 EP-17 | Yoga Vasistha
సరస్వతీదేవి ప్రశ్న – నీవు బ్రహ్మ స్వరూపమే
సరస్వతీదేవి లీలాదేవి వైపు తిరిగి, ఆమెకు అంతకుముందు చెప్పిన సత్యాన్ని మళ్లీ గుర్తుచేసింది. అజ్ఞానం ఉన్నంతకాలమే ఈ జగత్తు కల్పన కొనసాగుతుందని, జ్ఞానోదయమైన క్షణంలో ఆ జగత్తు, ఆ దృశ్యం రెండూ ఉండవని ఆమె స్పష్టం చేసింది.
సరస్వతీదేవి: ఓ లీలా! మనం ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చామో నీకు తెలుసు. నేను నీ జన్మాంతర విషయం గురించి చెప్పినదానికి నీ మనసులో నిర్ధారణ కలిగిందా? ఇదంతా బ్రహ్మ స్వరూపమే తప్ప మరొకటి కాదు. అజ్ఞానం ఉన్నంతకాలం జగత్తు కల్పన కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. జ్ఞానోదయమైన మరుక్షణం ఈ జగత్తు ఉండదు, దృశ్యం ఉండదు. అప్పుడు మిగిలేది తనలోతానే వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మస్వరూపం మాత్రమే. ఈ విషయంలో నీకింకా ఏమైనా సందేహాలు ఉన్నాయా?
లీలాదేవి సందేహం – నా భర్తను ఎందుకు చూడలేకపోయాను?
లీలాదేవి తన మనసులో ఇంకా మిగిలిన సందేహాన్ని బయటపెట్టింది. తన పూర్వ జన్మలో తన భర్త అయిన పద్ముడు మరణానంతరం చిదాకాశ నగరంలో విదూరథుడిగా జీవిస్తున్నప్పుడు, అక్కడి వారు తనను చూడలేకపోయారు కానీ ఇతర బంధువులు మాత్రం చూడగలిగారని ఆమె గుర్తుచేసుకుంది.
లీలాదేవి: హే లోకపావనీ! నేను పూర్వం నా భర్త అయిన పద్ముని తదనంతర జీవుడు రాజ్యమేలుతున్న ఆ చిదాకాశ నగరానికి వెళ్లి ఉన్నాను కదా! అక్కడివారు నన్ను చూడలేకపోయారేమిటి? కానీ నేను ‘వీరికి నేను కనబడకూడదు’ అని సంకల్పించకుండానే ఇతర బంధువులు నన్ను చూడగలిగారు. అప్పుడే జ్యేష్ఠశర్మ ‘వీరు నన్ను చూడటం జరిగితే వీరితో నేను సంభాషించెదను’ అనే రూపముల ఇచ్చ ఉండేది సుమా!
దృఢమైన అభ్యాసం లేకపోవడమే కారణం
సరస్వతీదేవి ఆ సందేహానికి కారణం చెప్పింది. లీలాదేవికి అప్పటికీ ‘నేను రాజపత్నిని’ అనే ద్వైతభావం గాఢంగా మిగిలి ఉందని, అభ్యాసం దృఢం కానంతవరకు ‘నేను శరీరాన్ని’ అనే భావం తొలగదని ఆమె వివరించింది.
సరస్వతీదేవి: ఓహో! అదా! అప్పటికి నీకింకా అభ్యాసం దృఢం కాలేదు. ‘నేను రాజపత్నిని లీలాదేవిని’ అనే ద్వైతభావం నీయందు గాఢంగా మిగిలియే ఉంది. అభ్యాసం లేనంతకాలం ‘నేను లీల’ అని పిలవబడుతున్న శరీరమాత్రమును’ అనే దృఢభావం తొలగదు. అందుచేతనే నీకు అప్పుడు సత్యసంకల్పము ఉదయించలేదు. నీవు కోరుకున్నప్పటికీ, అప్పటి సభలో సమావేశమైయున్న నీ పతి, తదితర సభికులు నిన్ను చూడనేలేకపోయారు.
బ్రహ్మాండాల కల్పనా వ్యవహారం
లీలాదేవి ఈ బ్రహ్మాండాల కల్పనా వ్యవహారం ఎంత చిత్రంగా ఉందో గ్రహించి ఆశ్చర్యపడింది. గిరి గ్రామంలోని ఆ ఇంటి ఆకాశంలోనే బ్రాహ్మణుడైన వసిష్ఠుడు తన భర్త అయ్యాడని, మళ్లీ అదే చోట అతను పద్ముడు అనే రాజుగా విస్తారమైన రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ తనను వివాహమాడాడని ఆమె గుర్తుచేసుకుంది.
అదే అంతఃపురంలో అతను మరణించాడని, మళ్లీ ఆ అంతఃపురంలోనే వేరైన జనపదంలో విస్తారమైన సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయిన విదూరథుడిగా రాజ్యమేలుతున్నాడని ఆమె వివరించింది. ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలో ఇన్ని వేరువేరు లోకాలు ఇమిడి ఉండటం ఎంత విచిత్రమైన సృష్టి రహస్యమో అని లీలాదేవి అబ్బురపడింది.
లీలాదేవి: ఆహా! ఈ బ్రహ్మాండాల కల్పనా వ్యవహారం ఎంత చిత్రంగా ఉంది! గిరి గ్రామంలోని ఈ మందిర ఆకాశం లోనే ఈ బ్రాహ్మణుడు నా భర్త అయ్యాడు. మళ్లీ ఇక్కడే అతడు తన బ్రాహ్మణ దేహాన్ని త్యజించి, పద్ముడు అనే రాజై విస్తారమైన రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ నన్ను వివాహమాడాడు. మేమిద్దరం దెబ్బది ఏండ్లు దాంపత్యం చేశాము. ఈ అంతఃపురంలోనే అతను మృతి చెందాడు. మళ్లీ ఈ అంతఃపురంలోనే వేరైన జనపదంలో విస్తారమైన సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయి విదూరథనామ ధేయంతో రాజ్యమేలుచున్నాడు. ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలో ఇన్ని వేరువేరు బ్రహ్మాండాలు ఉండటమేమిటి? అమ్మా! ఏమి ఈ సృష్టి చమత్కారం!
అనేక భర్తలు, అనేక జన్మలు
సరస్వతీదేవి లీలాదేవికి ఒక కీలకమైన సత్యాన్ని వెల్లడించింది. వ్యవహార దృష్టిలో చూసినా లీలాదేవికి అనేకమంది భర్తలు ఉన్నారని, ప్రస్తుతం చూస్తున్న వ్యవహారంలోనే ముగ్గురు ఉన్నారని ఆమె తెలియజేసింది.
సరస్వతీదేవి: పుత్రీ! భూతల అరుంధతీ! నీకు అనేకమంది భర్తలు ఉండి ఉన్నారు. ఇప్పుడు మనం చూస్తున్న వ్యవహార దృష్ట్యా కూడా ముగ్గురు ఉన్నారు. వారిలో మొదటివాడు వసిష్ఠుడు అను బ్రాహ్మణుడు. అతడు భస్మమై పద్ముడు అను పేరుగల రాజయ్యాడు. అతని శవమే నీ అంతఃపురంలో పుష్పగుచ్ఛములతో కప్పబడియున్నది కదా! అతడే ఈ సంసారమున విదూరథుడు అను పేరుతో గొప్పరాజ్యం ఏలుచున్నట్లు చిదాకాశరూపివై నీవు వీక్షించావు.
సంసారమనే మహాసముద్రంలో భ్రమ
సరస్వతీదేవి కొనసాగిస్తూ, ఇప్పుడు విదూరథుడు సంసారము అనబడే మహాసముద్రజలంలో పడి భ్రాంతుడై కొట్టుకుంటున్నాడని, భోగసమూహాలలో పడి వికలుడై ఉన్నాడని వివరించింది. మహాతమస్సులో మునిగిపోయి, రాచకార్యాలను అత్యంత విశ్వాసంతో నిర్వర్తిస్తూ భ్రమనుండి మేల్కొనటం లేదని ఆమె చెప్పింది.
సరస్వతీదేవి: ఇప్పుడు విదూరథుడు ‘సంసారము’ అనబడే మహాసముద్రజలంలో పడి భ్రాంతుడై కొట్టుకుంటున్నాడు. భోగసమూహాలలో పడి వికలుడై ఉన్నాడు. ‘మహాతమస్సు’లో మునిగిపోయి ఏవేవో రాచకార్యములను అత్యంత విశ్వాసముతో నిర్వర్తిస్తూ భ్రమనుండి మేల్కొనటం లేదు. ఓ వనితా! ఇప్పుడు చెప్పు. సుగంధ కణములు గాలిచే ఒకచోటినుండి, ఇంకొక చోటికి తీసుకొని పోబడినట్లు, నీవు ఇప్పటికి అనేక దేహములలో ప్రవేశించియున్నావు. మరల వాటిని త్యజించావు. ఆయా జన్మలలో అనేక మంది బంధువులు ఉండి ఉన్నారు. ‘నా భర్త, నేను చూడాలి-నేను దూరమై ఉండలేను’ అను ఆవేదన వెలిబుచ్చుచున్నావు కదా? అనేక జన్మలు చవిచూచినట్టి నీవు ‘నా భర్త’ అని చెప్పుచున్నది ఎవరి గురించి? ఇప్పుడు నిన్ను నేను ఎక్కడికి తీసుకుపోవాలి?
జ్ఞానదృష్టికి ఆకాశస్వరూపమే సంసారం
సరస్వతీదేవి సంసారం అనేది ఒక తీరుగా, బ్రహ్మాండాల విషయానికి వస్తే మరో తీరుగా కనిపిస్తుందని వివరించింది. వ్యవహార పరంపరలన్నీ చైతన్యము యొక్క స్వయం కల్పితములేనని, జ్ఞానదృష్టితో పరికించి చూసినప్పుడు ఈ సంసార మండపాలన్నీ ఒకదానికి మరొకటి ఎదురుగానే ఉంటాయని ఆమె బోధించింది. అదే సంసార దృష్టితో చూస్తే ఒకదానికి మరొకటి కోటానుకోట్ల యోజనముల దూరంలో ఉన్నట్టు అనిపిస్తుందని, జ్ఞానదృష్టికి ఇవన్నీ ఆకాశస్వరూపమేనని ఆమె స్పష్టం చేసింది.
సూర్యకిరణములందు కిటికీగుండా ఇంట్లో ప్రవేశించే వెలుతురులో అనేక త్రసరేణువులు (కాంతి రేణువులు) కనిపించినట్టు, ఆ మహాచైతన్యంలో గల ప్రతి పరమాణువునందు అనేక సృష్టిసమూహాలు వికసిస్తున్నాయని ఆమె ఉదాహరించింది. ఈ బ్రహ్మాండ సమూహముల సృష్టి అంతా మహాకష్టతరంగా, గొప్ప ఘనీభూత స్వభావంతో ప్రవర్తిస్తున్నట్టు అనిపించినప్పటికీ, పరమార్థ దృష్టితో చూస్తే ఇవన్నీ కలిపి ‘మట్టిగింజ’ అంతకూడా ఉండవని ఆమె తెలియజేసింది.
సరస్వతీదేవి: రకరకాల రత్నములను ఒకచోట ఉంచామనుకో, అప్పుడు ఆ కుప్ప నుండి బయల్వెడలే రంగురంగుల కిరణముల సమన్వయం ఒక అరణ్యంలా కనిపిస్తుంది. అట్లాగే ఈ జగత్తులు కూడా మాయవల్లనే ఇలా కనిపిస్తున్నాయి. జ్ఞాన చింతనతో చూసినప్పుడు ఈ ‘పృథివి’ మొదలైనవన్నీ శూన్యరూపములుగానే కనిపిస్తాయి. సరోవరంలో తరంగాలు మాటిమాటికి లేచి లీనమవుతాయి చూచావా? అట్లే ‘జ్ఞానచైతన్యము’ అనే తటాకంలో దేశ-కాలముల పట్ల ఏర్పడుచున్న ‘అనుభవములు’ అనునవి అనేక విభాగముల రూపంలో సంసారతరంగాలుగా లేస్తున్నాయి, మరల లీనమైపోతున్నాయి.
లీలాదేవి తన ఎనిమిది వందల జన్మలను చూడటం
సరస్వతీదేవి కరుణాప్రభావంతో లీలాదేవికి తన పూర్వ జన్మలను స్వయంగా చూసే దివ్యదృష్టి కలిగింది. తాను ఇప్పుడే, ఇక్కడి నుండే తన అనేక గత జన్మలను చూడగలుగుతున్నానని, సరస్వతి చెప్పింది వాస్తవమేనని లీలాదేవికి బోధపడింది.
తన ప్రస్తుత జన్మ సాత్వికము కాదని, తామసికము కూడా కాదని, రాజసమైనదిగా తనకు గుర్తుకు వస్తోందని లీలాదేవి గ్రహించింది. బ్రహ్మమే స్వరూపముగా కలిగి, బ్రహ్మము నుండి వెలువడినట్టు తాను నానా విధములైన యోనులలో జన్మించానని, పూర్వము ఎనిమిది వందల జన్మలు ఎత్తినట్టు ఇప్పుడు స్పష్టంగా గాంచుచున్నానని ఆమె తెలుసుకుంది.
లీలాదేవి: హే వాణీ! హే సర్వార్థశోభితా! నీ కరుణాప్రభావంచేత నా ఇతఃపూర్వపు అనేక జన్మలను ఇప్పుడే – ఇక్కడి నుండే చూడగలుగుచున్నాను. నీవు చెప్పుచున్నదంతా వాస్తవమేనని నాకు తెలియవస్తోంది. ఈ నా వర్తమాన జన్మ సాత్వికము కాదు, తామసికము కూడా కాదు. ఇది రాజసమైనదానివలె నాకు గుర్తుకు వస్తోంది.
విద్యాధరి నుంచి మనుష్యుడి వరకు
లీలాదేవి తన జన్మల వరుసను ఒక్కొక్కటిగా చెప్పుకొచ్చింది. ఒకప్పుడు తాను విద్యాధరిగా జన్మించానని, చెడ్డకోరికలచే కలుషిత మనస్కురాలైన మనుష్య జన్మను ఎత్తానని, మరల నాగరాజపత్నిగా, ఆటవిక స్త్రీగా, పులితీగగా, మునికుమార్తెగా, మంగిసగా, పక్షిగా, లేడిగా – ఇలా అనేక జన్మలు తాను చవిచూసినట్టు ఆమె వివరించింది.
పుణ్యకర్మల ప్రభావంచేత ఒక రాజుగా నూరేళ్లు పరిపాలించానని, పాపముల ప్రభావం చేత ఏనుగుగా పుట్టి పద్దెనిమిదేళ్లు గడిపానని, పక్షిని బోయవానికి చిక్కి అతని వలలోంచి తప్పించుకున్నానని, లేడినై ఒకానొక బోయవాని చేతిలో మరణించానని ఆమె గుర్తుచేసుకుంది.
లీలాదేవి: ఒకప్పుడు ఒక విద్యాధరిని అయ్యాను. చెడ్డకోరికలచే కలుషిత మనస్కురాలనై మనుష్య జన్మనెత్తాను. మరల ఇంకొక సంసార మండపంలో ‘నాగరాజపత్ని’ అయ్యాను. ఆ తరువాత ఒక ఆటవిక స్త్రీనై ఆకులు ధరించి అడవులలో సంచరించాను. ఆ జన్మలో మానవునకు ఉండవలసిన దయ-దాక్షిణ్యములను వదలటంచే ఒక వనంలో పులితీగనై జన్మించాను. అయితే, పుణ్య ప్రదమైన మునుల ఆశ్రమములో ఉండుటచేత, అగ్నిచే దహింపబడిన నేను ఆ మునికి కూతురునై పుట్టాను. కాని పుణ్యకర్ముల ప్రభావంచేత ఒక రాజునై నూరేళ్లు గడిపాను. ఆ తరువాత ఒక పాపముల ప్రభావం చేత ‘మంగిస’నై పుట్టాను. ఒక పక్షిని బోయవానికి చిక్కి, అతని వలలోంచి ఎట్లాగో తప్పించుకొన్నాను. ఒక లేడినై ఒకానొక బోయవాని చేతిలో మరణించాను.
చేప నుంచి దోమ వరకు, అనంతమైన బాధాకరమైన జన్మలు
లీలాదేవి తన జన్మల వరుసలో మరింత లోతుకు వెళ్లింది. చేపగా నీటిలో తేలియాడుతూ, తాబేలు వీపుపై షికార్లు కొట్టానని, ఆ సమయంలో ఒకసారి ఒక జాలరి దెబ్బ తప్పించుకొని నీటిలోకి ఉరికాననని ఆమె చెప్పింది.
ఆ తరువాత కిరాత స్త్రీగా జన్మించి కొబ్బరికల్లు త్రాగుతూ ఉండేదానినని, మరుజన్మలో సారసపక్షిగా, తరువాత స్వర్గలోకంలో అప్సరసగా జన్మించి యువకులతో రతిక్రీడలందు నిమగ్నమైనానని ఆమె తెలియజేసింది. తాబేలుగా చాలా రోజులు జీవించానని, చెట్టుపై రాజహంసనే కొన్నాళ్లు ఊయలలూగాననని ఆమె గుర్తుచేసుకుంది.
ఒక బూరుగు చెట్టుపై అటు-ఇటూ ఊగుతూ దోమలను చూసి, ఆ దోమల పట్ల గల బుద్ధి కారణంగా దోమనే పుట్టానని, ఆపై ఒక లతనే జన్మించి కొండవాగు యొక్క జలప్రవాహంచేత క్రిందకు-పైకి ఊగుతూ ఉండేదాననని ఆమె వివరించింది. ఆ తదుపరి విద్యాధర పురంలో పుట్టానని, ఎండమావులలో నీరు ఉన్నదని భ్రమించి ఒక లేడి పరుగులు తీస్తుంది చూచావా అన్నట్టుగా, తానూ కూడా అనేక దుఃఖభరితమైన జన్మలు ఎత్తానని ఆమె వాపోయింది. ఎంతటి భ్రమ, ఎంతగా అనుభవించానో చెప్పలేనని, ఆ వేదన వర్ణనాతీతమని లీలాదేవి తన మనసులోని బాధను వ్యక్తం చేసింది.
లీలాదేవి: ‘చేప’నై నీటిలో తేలియాడుచు, ఒక తాబేలు వీపుపై షికార్లు కొట్టాను. ఆ సమయంలో ఒకసారి ఒక జాలరి దెబ్బ తప్పించుకొని నీటిలోకి ఉరికాను కూడా! అటు తరువాత కిరాత స్త్రీనై జన్మించి కొబ్బరికల్లు త్రాగుచూ ఉండేదానను. మరుజన్మలో ఒక సారసపక్షిగా జన్మించాను. ఆపై స్వర్గలోకంలో ‘అప్సరస’గా జన్మించి యువకులతో రతిక్రీడలందు నిమగ్నమైనాను. ఆ తరువాత ఒక తాబేలునై పుట్టి చాలా రోజులు జీవించాను. చెట్టుపై రాజహంసనే కొన్నాళ్లు ఊయలలూగాను. అప్పుడు ఒక బూరుగు చెట్టుపై అటు-ఇటూ ఊగుచూ దోమలను చూచి, ఆ దోమల పట్ల గల బుద్ధి కారణంగా దోమనే పుట్టాను. అటుపై ఒక లతనే జన్మించి కొండవాగు యొక్క జలప్రవాహంచేత క్రిందకు-పైకి ఊగుతూ ఉండేదానిని. ఆ తదుపరి విద్యాధర పురంలో పుట్టాను. ఆహా! హే జగన్మాతా! వింటున్నావా? ఎండమావులలో నీరు ఉన్నదని భ్రమించి ఒక లేడి పరుగులు తీస్తుంది చూచావా? నేను కూడా అనేక దుఃఖ భరితమైన జన్మలు ఎత్తాను. ఎంతటి భ్రమ, ఎంతగా అనుభవించానో చెప్పలేను! ఆ వేదన, పరితాపం వర్ణనాతీతమనే చెప్పాలి.
లీలాదేవి గుర్తుచేసుకున్న గత జన్మల క్రమం
| జన్మ రూపం | ఆ జన్మలో అనుభవం |
|---|---|
| విద్యాధరి | చెడ్డకోరికలచే కలుషిత మనస్కురాలిగా మనుష్య జన్మ |
| నాగరాజపత్ని | సర్పరాజు భార్యగా సంసార జీవితం |
| ఆటవిక స్త్రీ | ఆకులు ధరించి అడవుల్లో సంచారం |
| పులితీగ | వనంలో దయాదాక్షిణ్యాలు లేని జీవనం |
| మునికుమార్తె | అగ్నిలో దహింపబడటం |
| రాజు | పుణ్యకర్మల వల్ల నూరేళ్లు రాజ్యపాలన |
| మంగిస | పాపఫలితంగా జన్మ |
| పక్షి, లేడి | బోయవాని బారిన పడటం, మరణించడం |
| చేప, తాబేలు, రాజహంస | నీటిలో, చెట్టుపై సంచార జీవితం |
| దోమ, లత | అల్పమైన, అస్థిరమైన జన్మలు |
ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం
లీలాదేవి తన ఎనిమిది వందల జన్మల ప్రయాణాన్ని గుర్తుచేసుకోవడం వెనుక ఒక గొప్ప సత్యం దాగి ఉంది — ఆత్మ ఎప్పుడూ మారదు, మారేది కేవలం దాని చుట్టూ ఏర్పడే రూపాలు మాత్రమే. బ్రహ్మమే స్వరూపంగా కలిగిన ఆత్మ, అజ్ఞానం వల్ల అనేక దేహాలుగా కనిపిస్తుందే తప్ప, వాస్తవానికి ఒక్కటే.
సరస్వతీదేవి చెప్పినట్టు, ఈ జగత్తు వ్యవహారాలన్నీ చైతన్యం యొక్క స్వయం కల్పనలు మాత్రమే. ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలోనే అనేక బ్రహ్మాండాలు ఇమిడి ఉండటం అనేది, మన అనుభవాలన్నీ మన మనసు కల్పించిన భావనలేనని చెప్పే గొప్ప ఉదాహరణ. సూర్యకిరణంలో కనిపించే కాంతి రేణువుల్లా, ఒక్కో పరమాణువులో అనంతమైన సృష్టులు దాగి ఉంటాయి.
‘నేను’, ‘నా వాళ్లు’ అనే భావన బలంగా ఉన్నంతకాలం, ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని మర్చిపోయి ఒక్కో జన్మలో బంధాలు వెతుక్కుంటూనే ఉంటుంది. జ్ఞానోదయం కలిగినప్పుడు మాత్రమే ఈ కల్పనల వలయం నుంచి బయటపడగలం.
మనం ఇప్పుడు పట్టుకున్న సంబంధాలు, బాధలు, కోరికలు కూడా ఎప్పటికప్పుడు మారే ఒక ‘జన్మ’ లాంటివేనేమో అని ఒక్కసారి ఆలోచించండి. ఏది శాశ్వతమో, ఏది తాత్కాలికమో వేరుచేసి చూసే అభ్యాసం ప్రతిరోజూ కొంచెం చేయండి.
ఈ అధ్యాయం సారాంశం
గిరి గ్రామంలోని బ్రాహ్మణ గృహంలో అదృశ్యులైన లీల-సరస్వతులు, అశరీరులుగా ఉంటూనే సంభాషించుకుంటారు. సరస్వతీదేవి లీలాదేవికి బ్రహ్మసత్యాన్ని బోధిస్తూ, ఆమెకు దృఢమైన అభ్యాసం లేకపోవడం వల్లే విదూరథుడి సభలో ఆమెను ఎవరూ చూడలేకపోయారని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మాండాల కల్పనా చమత్కారాన్ని, సంసార తరంగాల నైజాన్ని బోధించి, లీలాదేవికి దివ్యదృష్టి అనుగ్రహిస్తుంది. ఆ దృష్టితో లీలాదేవి తన ఎనిమిది వందల పూర్వజన్మలను – విద్యాధరి నుంచి దోమ వరకు – ఒక్కొక్కటిగా చూసి, తాను అనుభవించిన అనంతమైన దుఃఖాన్ని వర్ణనాతీతంగా గుర్తుచేసుకుంటుంది.
గ్రంథ గమనికలు
- ప్రధాన సందేశం: ఆత్మ ఒక్కటే అయినా, అజ్ఞానం వల్ల అనేక దేహాలుగా, అనేక జన్మలుగా కనిపిస్తుంది. బ్రహ్మజ్ఞానం కలిగినప్పుడు ఈ కల్పనల వలయం అంతమవుతుంది.
- తాత్విక బోధ: సంసారం అనేది ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలో ఇమిడిన అనేక బ్రహ్మాండాల వంటిది – వ్యవహార దృష్టికి అనంతంగా, జ్ఞానదృష్టికి ఆకాశ స్వరూపంగా కనిపిస్తుంది.
- తర్వాతి అధ్యాయంతో సంబంధం: లీలాదేవి తన గత జన్మల వర్ణన కొనసాగిస్తూ, తన ప్రస్తుత జన్మకు దారితీసిన కారణాలను మరింత లోతుగా వెల్లడించనుంది.
సుగంధ కణములు గాలిచే ఒకచోటినుండి ఇంకొక చోటికి కొనిపోబడినట్టు, ఆత్మ అనేక దేహాలలో ప్రవేశించి, మరల వాటిని వదిలేస్తుంది.
అభ్యాసం దృఢం కానంతవరకు ‘నేను శరీరాన్ని’ అనే భావం తొలగదు.
ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలో అనేక బ్రహ్మాండాలు వర్తిస్తున్నాయనేదే ఈ సృష్టి చమత్కారం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
లీలాదేవి ఎన్ని జన్మలు ఎత్తినట్టు గుర్తుచేసుకుంది?
లీలాదేవి తాను పూర్వం ఎనిమిది వందల జన్మలు ఎత్తినట్టు సరస్వతీదేవి అనుగ్రహించిన దివ్యదృష్టితో స్పష్టంగా చూసుకుంది. విద్యాధరి, మనుష్యురాలు, నాగరాజపత్ని, ఆటవిక స్త్రీ, పులితీగ, రాజు, ఏనుగు, పక్షి, లేడి, చేప, తాబేలు, దోమ వంటి అనేక రూపాల్లో ఆమె జన్మించింది.
విదూరథుడి సభలో లీలాదేవిని ఎందుకు చూడలేకపోయారు?
లీలాదేవికి అప్పటికీ ‘నేను రాజపత్నిని’ అనే ద్వైతభావం గాఢంగా మిగిలి ఉందని సరస్వతీదేవి వివరించింది. అభ్యాసం దృఢం కానంతవరకు ‘నేను శరీరాన్ని’ అనే భావం తొలగదు కాబట్టి, ఆమెకు సత్యసంకల్పం ఉదయించలేదు, అందుకే సభికులు ఆమెను చూడలేకపోయారు.
బ్రహ్మాండాల కల్పన అంటే యోగవాశిష్టం ఏం చెబుతుంది?
ఒక చిన్న ఇంటి ఆకాశంలోనే అనేక వేరువేరు బ్రహ్మాండాలు ఇమిడి ఉండటం సాధ్యమని యోగవాశిష్టం చెబుతుంది. ఇది చైతన్యం యొక్క స్వయం కల్పన మాత్రమేనని, జ్ఞానదృష్టికి ఇవన్నీ ఆకాశస్వరూపమేనని సరస్వతీదేవి బోధిస్తుంది.
అశరీరులైన లీల-సరస్వతులు ఎలా సంభాషించుకున్నారు?
స్వప్నంలోను, సంకల్పంలోను జరిగే సంఘటనలు శరీరాలు లేకుండానే జరిగినట్టు, సూక్ష్మశరీరాలుగా ఉన్న లీల-సరస్వతుల మధ్య సంభాషణ కూడా కార్యరూపం పొందిందని వశిష్ఠ మహర్షి వివరిస్తాడు.
సూర్యకిరణంలోని కాంతి రేణువుల ఉపమానం దేనికి సంకేతం?
కిటికీ గుండా ఇంట్లో ప్రవేశించే సూర్యకిరణాల్లో కనిపించే అనేక త్రసరేణువుల్లా, మహాచైతన్యంలో గల ప్రతి పరమాణువులో అనేక సృష్టి సమూహాలు వికసిస్తున్నాయని ఈ ఉపమానం సూచిస్తుంది.
లీలాదేవి తన ప్రస్తుత జన్మను ఎలా వర్ణించింది?
లీలాదేవి తన ప్రస్తుత జన్మ సాత్వికము కాదని, తామసికము కూడా కాదని, రాజసమైనదిగా తనకు గుర్తుకు వస్తోందని చెప్పింది.
సంసారం అనే మహాసముద్రంలో విదూరథుడి స్థితి ఏమిటి?
విదూరథుడు సంసారమనే మహాసముద్రజలంలో పడి భ్రాంతుడై కొట్టుకుంటున్నాడని, భోగసమూహాలలో పడి వికలుడై, మహాతమస్సులో మునిగిపోయి రాచకార్యాలను భ్రమతోనే నిర్వర్తిస్తున్నాడని సరస్వతీదేవి వివరించింది.
ముగింపు
లీలాదేవి తన ఎనిమిది వందల జన్మల ప్రయాణాన్ని గుర్తుచేసుకున్న ఈ ఘట్టం, ఆత్మ ఒక్కటే అయినా అజ్ఞానం వల్ల ఎన్ని రూపాల్లో తిరుగుతుందో చూపిస్తుంది. ఆ వేదన, ఆ భ్రమ వర్ణనాతీతమని లీలాదేవి చెప్పిన మాటలు మనసును కదిలిస్తాయి. మరి లీలాదేవి తన మిగతా గత జన్మల వివరాలను, తన వర్తమాన జన్మకు దారితీసిన కారణాలను ఎలా వెల్లడిస్తుందో వచ్చే ఎపిసోడ్లో చూద్దాం.
