వీరస్వర్గం నిజంగా ఉందా? యుద్ధంలో మరణించినవాడు నిజంగా దానిని పొందుతాడా? | యోగ వాశిష్టం S3 EP-21 | Yoga Vasistha

యుద్ధభూమిలో ప్రాణాలు అర్పించిన ప్రతివాడూ వీరుడేనా? మరణం ఒక్కటే వీరత్వానికి కొలమానమా, లేక దాని వెనుక ఉన్న కారణం కూడా ముఖ్యమా? ఈ ప్రశ్న ఎప్పుడూ మనసును తొలుస్తూనే ఉంటుంది.

లీలాదేవి, సరస్వతీదేవి తమ కథలు చెప్పుకుంటూ మళ్ళీ జగత్తుల నుండి తిరిగి వచ్చిన తరుణంలో, ఒక భయంకరమైన యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ యుద్ధపు నేపథ్యంలోనే శ్రీరాముడు వశిష్ఠ మహర్షిని వీరత్వం గురించి, స్వర్గనరకాల గురించి అడిగే ప్రశ్న ఈ అధ్యాయపు హృదయం.

📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్‌లు

లీలాదేవి తిరిగి రావడం, భర్త రాజ్యంపై యుద్ధమేఘాలు

లీలా సరస్వతులు ఆ విధంగా కబుర్లు చెప్పుకుంటూ జగత్తుల నుండి మరల వెలువడుచున్నారు. అట్లు పయనిస్తూ హఠాత్తుగా ఒకానొక క్షణంలో లీలయొక్క అంతఃపురంలో ప్రవేశించారు. అక్కడ పద్మాసనంలో నిమగ్నమైయున్న లీలాదేవి భౌతికదేహం ఉంది, ఆ ప్రక్కనే సమాధియందు ఉన్న వారందరు కలత నిద్ర అనుభవిస్తున్నారు.

లీలాదేవి అచ్చటికి వెళ్ళాలనే ఇచ్చ కలిగి ఉన్నంతమాత్రంచేత వాళ్ళిద్దరు అక్కడికి వచ్చారు. మరల సంసారంలో ప్రవేశించిన లీలాదేవి, భర్తయొక్క సంకల్పమయ బ్రహ్మాండ కర్పమును భేదించి లోపలికి అడుగుపెట్టింది.

ఆ సమయంలో సింధురాజు తన సర్వ సైన్యముతో సహా విదూరథుని రాజ్యంపై దండెత్తి ఉన్నాడు. విదూరథుడే క్రితం జన్మలో లీలాదేవి భర్త పద్ముడు అయి ఉన్నవాడు. అక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరుగుతోంది.

భూత, పిశాచ, రాక్షసగణాలు రక్తమాంస పిపాసతో యథేచ్ఛగా యుద్ధభూమిలో సంచరిస్తున్నాయి. ఆ భయంకర యుద్ధం చూసి లోకశాంతి కొరకు మునులు దేవస్తవం చేస్తున్నారు. ఎందరో వీరులు నేలకూలుతున్నారు.

వీరుడు అంటే ఎవరు? శ్రీరాముని ప్రశ్న

యుద్ధరంగంలో నెత్తురు ప్రవహిస్తున్న ఆ దృశ్యాన్ని మనసులో నిలుపుకున్న శ్రీరాముడు, వశిష్ఠ మహర్షి వైపు తిరిగాడు. అతని కళ్ళలో ఒక లోతైన సందేహం మెరుస్తోంది.

అదే క్షణంలో సభలో నిశ్శబ్దం అలుముకుంది. అందరి దృష్టి వశిష్ఠుని వైపు మళ్ళింది.

శ్రీరాముడు: ఓ వసిష్ఠమహర్షీ! ఎలాంటి భటుడిని ‘వీరుడు’ అని అంటాం? ఎలాంటివారు వీరస్వర్గానికి అర్హులౌతారు?

ధర్మయుద్ధం చేసేవాడే నిజమైన వీరుడు

వశిష్ఠ మహర్షి కళ్ళలో గంభీరమైన కరుణ కనిపించింది. తన శిష్యుని ప్రశ్నకు జవాబుగా, స్పష్టంగా, ఒక్కో మాటనూ నొక్కి పలుకుతూ చెప్పసాగాడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: శాస్త్రానుకూలమైన ధర్మయుద్ధాన్ని ఆచరించే ప్రభువు యొక్క ప్రయోజనం కోసం యుద్ధంలో ప్రావీణ్యం చూపేవాడే వీరుడు. అలాంటి ప్రయత్నంలో ప్రాణాలు త్యజిస్తే, అతడు వీరస్వర్గాన్ని అలంకరిస్తాడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: కానీ శాస్త్రవిరుద్ధంగా సంచరించే ప్రభువు కోసం పోరాడి మరణించినవాడు స్వర్గానికి పోడు. అతడు నరకాన్నే పొందుతాడని, ఆ పాపి ఉత్తరోత్తర వేదన-రోదనలను పొందుతాడని శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి.

ధర్మరక్షణ కోసం మరణించిన వీరుడే స్వర్గానికి ఆభరణం

వశిష్ఠుడు తన మాటను కొనసాగిస్తూ, ఆ ధర్మయుద్ధపు లక్షణాలను ఒక్కొక్కటిగా వివరించాడు. సభలో అందరూ ఆ మాటలను ఆసక్తిగా వింటున్నారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ‘ధర్మరక్షణ’ అనే ప్రవృత్తిగల రాజు కొరకు, గోబ్రాహ్మణహితము కొరకు, మిత్రుని కొరకు, శరణాగతులను రక్షించటం కొరకు యుద్ధంచేసి మరణించేవాడు స్వర్గమునకు ఆభరణమే అగుచున్నాడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: స్వదేశరక్షణార్థం పోరాడి మృతి చెందే రాజు, అతని భటులు కూడా స్వర్గమునకు వెళ్తున్నారు. అట్లుకాకుండా, ప్రజాపీడనం చేస్తూ, పరరాజు కొరకు పోరాడుతూ మరణించేవాడు నరకానికే పోతున్నాడు, ఒకడు రాజు కావచ్చు, మరెవ్వరైనా కావచ్చు.

నిజమైన వీరుడు ఎవరు అనే లోకాభిప్రాయపు మిథ్య

వశిష్ఠుడు కొంచెం ఆగి, లోకంలో ప్రచారంలో ఉన్న ఒక తప్పుడు అభిప్రాయాన్ని ఖండించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అతని స్వరంలో స్పష్టత ఇనుమడించింది.

వశిష్ఠ మహర్షి: ‘శూరుడు ఎటువైపు, ఏ స్థితిలో యుద్ధం చేసి మరణించినా స్వర్గమే చేకూరుతుంది, ఆ పాపమే మూటకట్టుకుంటాడు’ అను ఒక అభిప్రాయం లోకంలో ప్రచారంలో ఉంది. కానీ శాస్త్రప్రవచనం ప్రకారం ధర్మయుద్ధం ఒనరించినవాడు మాత్రమే స్వర్గం చేరుతాడని చెప్పబడుచున్నది.

వశిష్ఠ మహర్షి: సదాచార పరాయణులగువారిని రక్షించటానికి యుద్ధం చేసేవారే శూరులు. ఇక తక్కినవారు చేస్తున్నది బాలుర పోట్లాట వంటిది మాత్రమే. ఆకాశమున సంచరించు దేవతాస్త్రీలు ధర్మయుద్ధం చేసే శూరులను అభ్యర్థించి గౌరవించటానికి ఉత్సుకతతో సిద్ధంగా ఉంటారు.

ఆకాశంలో దేవతాస్త్రీల మధ్య నిలిచిన యుద్ధవిమానం

ఆ యుద్ధప్రదేశంలోని ఆకాశం దేవతాస్త్రీలతో, దేవతా-విమానములతో, ఉత్సవ స్థానములవలె శోభిల్లుతోంది. ఇరువైపు రాజులు యుద్ధరచనలలో తలమునకలై ఉన్నారు.

లీలా-సరస్వతులు ఇద్దరూ యుద్ధవిన్యాసం చూడాలనే ఉత్సుకతతో తమ సత్యసంకల్ప ప్రభావంచేత ఆకాశంలోనే ఒక విమానం నిర్మించుకొని, అందు అధిరోహించి యుద్ధ విశేషమంతా చూడసాగారు.

ఇరువైపుల మత్స్య-మకరవ్యూహాలు రచించబడ్డాయి. ఆయుధాల తళతళ మెరుపులు, భీకర శబ్దాలు ఆకాశాన్ని అంటుతున్నాయి. లీలాదేవి తన భర్తయొక్క సైన్యం హింసించబడటం చూసి ఓర్చుకోలేక, ‘నేను కూడా యుద్ధం చేస్తే ఎంతబాగు!’ అనుకొంటూ ఉద్వేగపడుతుంటే, విమానంలో ఆ ప్రక్కనే ఆసీనురాలైన సరస్వతీదేవి గంభీరంగా చిరునవ్వు చిలికిస్తూ తన భక్తురాలిపై చేయి వేసి ఉంచుతూనే యుద్ధం వైపు దృష్టి సారిస్తోంది.

మిత్రులారా, వీరులారా! ఇదంతా వీరస్వర్గమే

అక్కడ యుద్ధ శబ్దాలు గాక ఇంకేమీ ఎవరికీ వినబడటం లేదు. అనేకమంది సేవక జనం వేలాది మానవ-జంతు కళేబరాలను తొలగించటంలో నిమగ్నమైయున్నారు. అర్థమృతులు కటిక నేలపై పరుండి మూలుగుచున్నారు.

‘ప్రళయం దాపురించిందా?’ అన్నట్టు యుద్ధ వాతావరణమంతా అతిభయంకరంగా ఉంది. సైనికులు మాత్రం వెనుకకు మరలుచున్నారు.

సేనానాయకులు: ఓ మిత్రులారా! వీరులారా! విజయమో, వీరస్వర్గమో, అంతే. స్వదేశరక్షణ కొరకు మరణించామా… ఈ యుద్ధభూమిలోని ధూళిలో ఎన్ని కణాలు ఉన్నాయో అన్ని వేల సంవత్సరములు వీరస్వర్గం అనుభవిస్తాం. మన మాతృదేశపు గడ్డపై జన్మించినవారికి పిరికితనం, భయం గురించి అసలు తెలుసా? లేదు. పదండి ముందుకు!

రాత్రి యుద్ధవిరామం, రాజగృహంలో నిదుర

ఈ విధంగా యుద్ధం అతిభీకరంగా సాగుతోంది. ఇంతలో ఎనిమిదవ జాము ముగిసింది. ఉభయపక్ష సేనాపతులు ఆలోచించి యుద్ధమును ఆ రోజుకు ఆపు చేయుటకు తమ దూతలను ఒకరివద్దకు మరొకరు పంపారు. ఇరువైపువారూ బాగా అలసి ఉండటం చేత యుద్ధవిరామం అందరికీ అంగీకారమే అయింది.

క్రమంగా రాత్రి అవటంచేత అంతటా అంధకారం అలముకుంది. ప్రాణులందరూ నిద్రితులయ్యారు. రాజమందిరంలో విదూరథుడు మరుసటిరోజు యుద్ధం గురించి మంత్రులతో సమాలోచన చేసి, ఆ తరువాత విశ్రాంతి తీసుకోమని ఆజ్ఞాపించి వారినందరిని పంపివేశాడు. తన పానుపుపై పవళించి కళ్ళుమూసుకొని ఒకింత నిదురించాడు.

లీలాదేవి సరస్వతీదేవి ఆకాశమును పరిత్యజించి తలుపు రంధ్రం గుండా రాజగృహంలో ప్రవేశించారు.

సన్నటి రంధ్రం గుండా ప్రవేశం ఎలా సాధ్యం?

మరుసటి రోజు, ఈ అద్భుతమైన సంఘటనను గురించి శ్రీరాముని మనసులో మరో సందేహం మొలకెత్తింది. అతడు వెంటనే వశిష్ఠుని అడిగాడు.

శ్రీరాముడు: ప్రభూ! సన్నటి తలుపు రంధ్రం గుండా వారు ఎలా రాజగృహ ప్రవేశం చేశారు?

వశిష్ఠ మహర్షి: ఆధిభౌతిక భ్రాంతియుతులైనవారు అణుప్రమాణమైన సన్నటి రంధ్రంలో ప్రవేశించలేరన్నమాట నిజమే. ‘నేను స్థూలశరీరబద్ధుడను, ఒక స్వల్ప రంధ్రంలో నేనెట్లు ప్రవేశించగలను?’ అను సంస్కారం కలవారు అట్లు ప్రవేశం చేయలేరు.

వశిష్ఠ మహర్షి: కానీ, స్థూలదేహబుద్ధిని జయించివేసినవారు, ‘నేను ఆతివాహిక దేహమును, ఆకాశము కంటే కూడా సూక్ష్మాతిసూక్ష్మ స్వరూపుడను’ అను విశ్వాసం కలవారు మాత్రం తమ సంస్కారబలం చేత సూక్ష్మ ప్రదేశమునకు కూడా వెళ్ళగలరు. ఏ వస్తువుకు ఏ స్వభావం స్వతహాగా ఉంటుందో, ఆ వస్తువు ఆ స్వభావమును వీడజాలదు.

మా చిత్తములన్నీ వేరువేరు జగత్తులను చూస్తున్నాయా?

వశిష్ఠుని జవాబు విని శ్రీరాముడు మరింత లోతైన సందేహంతో ముందుకు వచ్చాడు. ఇది కేవలం ఒక ఘటనకు సంబంధించిన ప్రశ్న కాదు, సృష్టి రహస్యానికి సంబంధించినది.

శ్రీరాముడు: నేను చెప్పే ఈ శంకా-పరిష్కారమునకు ఎదురుగా నిలచియున్న ఒక సందేహం కలుగుతోంది. మా చిత్తములన్నీ వేరువేరు జగత్తులను చూస్తున్నాయా? లేక, ఒకే జగత్తును చూస్తున్నాయా? ఈ కనబడే జగత్తు సద్రూపము కాదంటారా? ఎందుచేత? ఎట్లు?

జలం ఒక్కటే, తరంగాలు లక్షలు

శ్రీరాముని ప్రశ్నకు వశిష్ఠుని ముఖంలో సంతృప్తి కనిపించింది. అతను ఒక గొప్ప ఉపమానంతో సమాధానం ఇవ్వటానికి సిద్ధమయ్యాడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఓ ప్రియరాఘవా! నేను చెప్పేది నీవు అత్యంత సూక్ష్మబుద్ధితో గ్రహిస్తున్నావు, చాలా సంతోషం. ప్రతి చిత్తమునకు ఇట్టి అనేక బ్రహ్మాండములు విస్తరిల్లజేయగల శక్తి ఉండియే ఉన్నది.

వశిష్ఠ మహర్షి: నీవు-నేను-ఈ సభికులు-భూత భవిష్యత్ వర్తమానములందలి ప్రతి ఒక్కరు… చిదాకాశ స్వరూపులమే. తరంగములు లక్షలాదిగా ఉండవచ్చు. కాని జలం సర్వదా ఒక్కటే అయి ఉంటోంది కదా! తరంగములు జలమును భిన్నముగా, ఖండముగా చేయుచున్నాయా? లేదు.

వశిష్ఠ మహర్షి: అట్లే చిదాకాశము సర్వదా అభిన్నము, అఖండము. చిదాకాశస్వరూపుడే బ్రహ్మాండముగా విస్తరిల్లి, మరల ఆ బ్రహ్మాండములో తనను తాను ఒక వ్యష్టి జీవునిగా గాంచటం జరుగుతోంది.

నేను బద్ధుడను అనే భావావేశమే వ్యష్టిజీవుని రూపం

వశిష్ఠుడు తన మాటను మరింత లోతుగా వివరిస్తూ, జీవుడు తనకు తానే బంధాన్ని కల్పించుకుంటున్న తీరును చెప్పాడు. సభలో అందరూ ఆ మాటలను మౌనంగా వింటున్నారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ‘నేను బద్ధుడను, నేను శరీరమును, నేను జన్మలు ఎత్తువాడను, నాకు ఇంకే త్రోవ లేదు’ అనునట్టి భావావేశమే వ్యష్టిజీవుని రూపము కదా! స్వయముగా అట్టి భావావేశమును, స్వల్పత్వమును తనకు తానే అతడు ఆపాదించుకొంటున్నాడు. కారణం, స్వయముగా అసత్యత్వ బుద్ధిని అంగీకరించి అద్దానిని అనుసరించుటచేతనే.

ప్రళయానంతర సృష్టి వైపు దారి

వశిష్ఠుడు ఈ లోతైన బోధను ఒక కొత్త అధ్యాయానికి వారధిగా మలిచాడు. అతని స్వరంలో ఒక కొత్త ప్రయాణానికి ఆహ్వానం ధ్వనించింది.

వశిష్ఠ మహర్షి: సరే, నీకీ విషయం మరికొంత సుస్పష్టపడటానికిగాను ‘ప్రళయానంతర సృష్టి’ గురించి చెపుతాను. అప్పుడు నిమిషంలో లెక్కకు మించిన జగత్తులు ఎట్లు ఉద్భవించి, విలీనమైపోతున్నాయో గ్రహించగలవు. విను.

వీరుడు పొందే వీరస్వర్గం – నరకం: యుద్ధంలో మరణం వెనుక ఉన్న ధర్మనియమం

మరణించే విధానం	పొందే ఫలితం
ధర్మయుద్ధం చేస్తూ ప్రభువు ప్రయోజనం కోసం మరణించడం	వీరస్వర్గం
రాజ్యరక్షణ, గోబ్రాహ్మణహితం, మిత్రరక్షణ, శరణాగతరక్షణ కోసం మరణించడం	స్వర్గం – ఆభరణంగా
శాస్త్రవిరుద్ధంగా, అధర్మయుద్ధంలో మరణించడం	నరకపతనం
ప్రజాపీడనం చేస్తూ, పరరాజు కోసం పోరాడి మరణించడం	నరకం

ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం

ఈ అధ్యాయం రెండు వేర్వేరు లోతైన సత్యాలను ముడివేస్తుంది. మొదటిది – యుద్ధంలో మరణించిన ప్రతివాడూ నిజమైన వీరుడు కాలేడు; మరణం ఒక్కటే ఏ ఫలితాన్నీ నిర్ణయించదు, దాని వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం, ధర్మం మాత్రమే ఫలితాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. కర్మ యొక్క పవిత్రత దాని బాహ్య రూపంలో కాదు, దాని అంతరంగ ప్రయోజనంలో ఉంటుంది.

రెండవది – వశిష్ఠుడు జల-తరంగ ఉపమానం ద్వారా చెప్పే సత్యం మరింత గంభీరమైనది. మనం అందరం వేర్వేరు వ్యక్తులుగా కనిపిస్తున్నా, మనందరి మూలం ఒక్కటే చిదాకాశం. తరంగాలు ఎన్ని ఉన్నా జలం ఒక్కటే అయినట్టు, జీవులు ఎందరున్నా చైతన్యం ఒక్కటే. ‘నేను బద్ధుడను’ అనే భావననే మనం స్వయంగా సృష్టించుకుంటున్నాం.

ఈ అధ్యాయం సారాంశం

సింధురాజు విదూరథునిపై దండెత్తగా జరిగిన భీకర యుద్ధాన్ని లీలా-సరస్వతులు ఆకాశం నుండి తిలకిస్తారు. శ్రీరాముడు వీరుడు ఎవరో, వీరస్వర్గం ఎవరికి లభిస్తుందో అడగగా, ధర్మయుద్ధం చేసేవాడే నిజమైన వీరుడని, రాజ్యరక్షణ కోసం మరణించినవాడే స్వర్గానికి అర్హుడని వశిష్ఠుడు చెబుతాడు. రాత్రి యుద్ధవిరామం తర్వాత లీలా-సరస్వతులు సన్నటి రంధ్రం గుండా రాజగృహంలో ప్రవేశించడం చూసి, శ్రీరాముడు ఆశ్చర్యపోతాడు. దీనికి కారణం వారి సూక్ష్మ ఆతివాహిక దేహ స్వభావమని వశిష్ఠుడు వివరిస్తాడు. చివరగా, జల-తరంగ ఉపమానంతో అన్ని జీవుల మూలం ఒకే చిదాకాశమని బోధిస్తాడు.

గ్రంథ గమనికలు

• ప్రధాన సందేశం: కర్మ ఫలితం దాని ఉద్దేశంపై ఆధారపడి ఉంటుంది; ధర్మం కోసం చేసే యుద్ధమే నిజమైన వీరుడికి, వీరత్వానికి కొలమానం.
• తాత్విక బోధ: అన్ని జీవుల మూలం ఒకే అఖండ చిదాకాశం; బంధం అనేది జీవుడు తనకు తానే కల్పించుకున్న భావావేశం మాత్రమే.
• తర్వాతి అధ్యాయంతో సంబంధం: ప్రళయానంతర సృష్టి రహస్యం, జగత్తులు ఎలా ఉద్భవించి విలీనమవుతాయో వశిష్ఠుడు తర్వాతి భాగంలో వివరిస్తాడు.

ధర్మయుద్ధం చేస్తూ ప్రాణం వదిలే వీరుడే స్వర్గానికి ఆభరణం.

తరంగాలు లక్షలైనా జలం ఒక్కటే – జీవులు ఎందరైనా చైతన్యం ఒక్కటే.

నేను బద్ధుడను అనే భావననే మనం స్వయంగా సృష్టించుకుంటున్నాం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

యోగ వాశిష్టం ప్రకారం నిజమైన వీరుడు ఎవరు?

శాస్త్రానుకూలమైన ధర్మయుద్ధాన్ని ఆచరించే ప్రభువు ప్రయోజనం కోసం యుద్ధంలో ప్రాణాలు అర్పించేవాడే నిజమైన వీరుడని వశిష్ఠ మహర్షి చెబుతాడు. అటువంటివాడే వీరస్వర్గాన్ని అలంకరిస్తాడు.

యుద్ధంలో మరణించిన ప్రతివారికీ స్వర్గం లభిస్తుందా?

లేదు. శాస్త్రవిరుద్ధంగా, అధర్మయుద్ధంలో పోరాడి మరణించినవాడు నరకాన్నే పొందుతాడని యోగ వాశిష్టం స్పష్టం చేస్తుంది. ధర్మం కోసం చేసిన యుద్ధంలో మరణమే స్వర్గానికి దారి తీస్తుంది.

ధర్మయుద్ధం అంటే ఏమిటి?

రాజ్యరక్షణ, గోబ్రాహ్మణహితం, మిత్రరక్షణ, శరణాగతుల రక్షణ కోసం చేసే యుద్ధాన్ని ధర్మయుద్ధం అంటారు. ఇలాంటి యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడు స్వర్గానికి ఆభరణంగా మారతాడు.

లీలా-సరస్వతులు సన్నటి రంధ్రం గుండా ఎలా ప్రవేశించారు?

వారు స్థూలదేహబుద్ధిని జయించి, తమను తాము ఆకాశం కంటే సూక్ష్మమైన ఆతివాహిక దేహంగా భావించే సంస్కారం కలిగి ఉండటం వల్ల సన్నటి రంధ్రంలో కూడా ప్రవేశించగలిగారు అని వశిష్ఠుడు వివరిస్తాడు.

జల-తరంగ ఉపమానం ద్వారా వశిష్ఠుడు ఏం చెప్పాడు?

తరంగాలు లక్షలుగా కనిపించినా జలం ఒక్కటే అయినట్టు, జీవులు వేర్వేరుగా కనిపించినా అందరి మూలం ఒకే అఖండ చిదాకాశమని వశిష్ఠుడు ఈ ఉపమానం ద్వారా బోధిస్తాడు.

మనం బద్ధులం అని ఎందుకు అనుకుంటాం?

‘నేను శరీరమును, నేను జన్మలు ఎత్తువాడను’ అనే భావావేశాన్ని జీవుడు స్వయంగా అంగీకరించి, అసత్య బుద్ధిని అనుసరించడం వల్లనే బంధాన్ని తనకు తానే కల్పించుకుంటాడు అని వశిష్ఠుడు చెబుతాడు.

ముగింపు

ధర్మం కోసం చేసే త్యాగం ఎప్పటికీ వృథా కాదని, ధర్మం కోసం పోరాడే వీరుడికి వీరస్వర్గం తథ్యమని, అలాగే బంధమైనా మోక్షమైనా జీవుడు తనకు తానే కల్పించుకుంటున్నాడని ఈ అధ్యాయం మనసుకు శాంతినిస్తుంది. మరి, ప్రళయం తర్వాత లెక్కకు మించిన ఆ కొత్త జగత్తులు ఎలా పుట్టి, ఎలా విలీనమైపోతాయో వశిష్ఠ మహర్షి ఏం చెప్పబోతున్నాడో?

---

A. Ravinder — దశాబ్దాల గ్రంథ అధ్యయనం, ప్రచురిత తెలుగు రచయిత, దశాబ్ద పుణ్యక్షేత్ర యాత్రానుభవం.
ఈ అధ్యాయం మూల గ్రంథ ఆధారంగా RamthaMedia ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య అనుసరణ.
మూలం: ఉత్పత్తి ప్రకరణం • విదూరథుని యుద్ధ విన్యాసం / స్థూలదేహ భ్రాంతి – చిత్త నైపుణ్యం • అధ్యాయం 22-23