యోగవాశిష్ఠం వైరాగ్య ప్రకరణం మనిషిని భ్రమలో పడేసే ధనమనే మాయ
ఉపోద్గాతం శ్రీరాముడి తాత్విక వైరాగ్యం అయోధ్య రాజసభ ఆ రోజు అపూర్వమైన ప్రశాంతతతో నిండిపోయింది. దశరథ మహారాజు కొలువుదీరిన ఆ సభలో విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు లాంటి ఎందరో గొప్ప గొప్ప బ్రహ్మజ్ఞానులు, మహర్షులు, రాజులు అందరూ ఒకచోట చేరి ఉన్నారు. వారి మధ్య నిలిచిన యువకుడు శ్రీరాముడు మాత్రం సాధారణ యువరాజులా కనిపించడం లేదు. కేవలం పదహారేళ్ల వయస్సులోనే దేశాటన చేసి, తీర్థయాత్రలు ముగించుకుని వచ్చిన ఆ యువకుడి కళ్లలో ప్రాపంచిక విషయాలపై తీవ్రమైన విరక్తి, అనంతమైన జ్ఞాన తృష్ణ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. జీవితం, సంసారం, సుఖదుఃఖాల స్వరూపాన్ని లోతుగా పరిశీలించిన ఆ వైరాగ్యవంతుడు, ప్రపంచంలోని అనిత్యతను సభాముఖంగా వివరించడం ప్రారంభించాడు. ఈ క్రమంలోనే, మానవ జీవితాన్ని అత్యంత బలంగా, గుడ్డిగా బంధించే “ధనం అనే మాయ” గురించి ఆయన తన ఆలోచనలను అత్యంత లోతుగా వెల్లడించాడు. ఈ ఘట్టమే యోగవాశిష్ఠంలోని వైరాగ్య ప్రకరణంలో అత్యంత కీలకమైనది.
శాశ్వత సుఖం ఇవ్వని ధనం మరియు సంపద విశ్వామిత్ర మహర్షిని అత్యంత గౌరవంగా ఉద్దేశించి రాముడు తన ప్రసంగాన్ని కొనసాగించాడు. ఈ లోకంలో ధనమే అన్నిటికంటే గొప్పదని, డబ్బు ఉంటే దేనినైనా సాధించవచ్చని మనుషులు తీవ్రంగా భ్రమపడుతున్నారు. కానీ అది కేవలం అజ్ఞానం వల్ల ఏర్పడిన భ్రమ మాత్రమే అని రాముడు స్పష్టం చేశాడు. సంపద మనిషికి భౌతికమైన సౌకర్యాలను ఇవ్వగలదేమో కానీ, ఆ ధనం ఎప్పుడైనా శాశ్వతమైన సుఖాన్నైనా, కల్తీ లేని మనశ్శాంతినైనా అందించగలిగిందా? చరిత్ర పుటలు తిరగేసినా, ఎంత వెతికినా దానికి ఒక్క ఉదాహరణ కూడా దొరకదు. వందల కోట్లు సంపాదించిన చక్రవర్తులు కూడా కంటినిండా నిద్ర కరువై ఆవేదన చెందినవారే. ధనం ఒక మాయాజాలం, అది దూరం నుంచి చూస్తే కొండంత సుఖంగా కనిపిస్తుంది, కానీ తీరా దగ్గరకు వెళ్తే అది ఎండమావి లాంటిదని తెలుస్తుంది.
ధనం కోసం నేటి జీవితం బలి కొద్దిసేపు నిశ్శబ్దంగా నిలిచి, మళ్లీ ఆయన తన అమృత వాక్కులను కొనసాగించాడు. నేటి ఆధునిక మనిషి తన శక్తినంతా, దేవుడు ప్రసాదించిన తెలివితేటలన్నిటినీ కేవలం కాగితపు ముక్కలైన ధనం సంపాదించడానికే వాడుతున్నాడు. రేపటి సుఖం కోసం, భవిష్యత్తు భద్రత కోసం ఈరోజు బతకాల్సిన అందమైన జీవితాన్ని నిస్సంకోచంగా త్యాగం చేస్తున్నాడు. రోజులు, నెలలు, సంవత్సరాలు అలా గాలిలో కలిసిపోతున్నా అతని పరుగు మాత్రం ఏమాత్రం ఆగదు. ఒక లక్ష్యం చేరగానే మరో లక్ష్యం కోసం ఆరాటం. వ్యాపారంలో లాభం వస్తే ఇంకా ఇంకా కావాలనే తీవ్రమైన అత్యాశ, ఒకవేళ నష్టం వస్తే గుండె ఆగిపోయేంత బాధ. ఈ రెండింటి మధ్య దేవుడు ప్రసాదించిన అమూల్యమైన, తిరిగి రాని ఆయుష్షు నిశ్శబ్దంగా జారిపోతోందనే కఠోర వాస్తవాన్ని మాత్రం ఎవరూ గుర్తించడం లేదు.
ధనం వెనుక పరుగు – జంతువులకు మనుషులకు తేడా ఏమిటి ఈ సందర్భంగా రాముడు సభలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరినీ ఆలోచింపజేసే ఒక లోతైన ప్రశ్న వేశాడు. ఆకలి వేస్తే తినడం, అలిసిపోతే నిద్రపోవడం, వంశాన్ని నిలబెట్టడానికి సంతానాన్ని కనడం ఇవన్నీ అడవిలో ఏ చదువూ లేని జంతువులు కూడా అత్యంత సహజంగా చేస్తాయి. కేవలం ధనం సంపాదించడం, ప్రాపంచిక సుఖాల కోసమే జీవించడం వంటి పరిమితుల్లో మనిషి జీవితం కూడా ముగిసిపోతే, ఇక మానవ జన్మకు ఉన్న విశిష్టత ఏమిటి? భగవంతుడు మనిషికి ఇచ్చిన అతిపెద్ద వరం బుద్ధి. వివేకం, ఆత్మవిచారణ, నేను ఎవరు అనే సత్యాన్వేషణ లేకపోతే మనిషికి, జంతువుకు మధ్య ఎలాంటి తేడా ఉండదు. పట్టు పరుపుల మీద నిద్రించినా, చెట్టు కింద నిద్రించినా వచ్చే నిద్ర ఒకటే. కానీ ఆ నిద్ర లేచాక మనం చేసే పనులే మనల్ని ఉన్నతుల్ని చేస్తాయి.
ధనం తెచ్చే భయంకరమైన కలవరాలు ధనం కేవలం సంతోషాన్నే తెస్తుందనుకుంటే పొరపాటు, అది ఎన్నో భయాలను మూటగట్టుకుని వస్తుందని వివరిస్తూ ఆయన ఇలా అన్నాడు. సంపద పెరిగే కొద్దీ మనిషిలో మనశ్శాంతి పెరగదు సరికదా, దానితో పాటు భయం, అనుమానం, పక్కవారి పట్ల అసూయ, నిరంతర ఆందోళన కూడా రెట్టింపు అవుతాయి. పూట గడవని పేదవాడు కేవలం ఈ ఒక్కరోజు ధనం లేదని మాత్రమే బాధపడుతుంటాడు. కానీ గది నిండా ధనరాశులు ఉన్న ధనవంతుడు, ఆ ఉన్నదాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలా, దొంగలు దోచుకుంటారేమో, బంధువులు లాక్కుంటారేమో అని రాత్రింబవళ్లు కలవరపడుతుంటాడు. ఇద్దరిలోనూ అసలు తృప్తి అనేది ఏ కోశానా కనిపించదు. ఇదే ధనమనే మాయలో ఉన్న అతిపెద్ద విచిత్రం.
నిప్పు మీద కాలు పెట్టిన కోతి లాంటి ధనం ధనం యొక్క చంచలమైన స్వభావాన్ని అత్యంత ఆకర్షణీయంగా వివరించడానికి రాముడు ఒక అద్భుతమైన ఉపమానం చెప్పాడు. ధనానికి ఎలాంటి విచక్షణ, పక్షపాతం ఉండవు. అది కేవలం మంచివాడి దగ్గరే ఉండాలని, ధర్మవంతుణ్ని మాత్రమే ఆశ్రయించి కలకాలం ఉండాలని ఎలాంటి నియమం లేదు. ఎర్రగా కాలుతున్న నిప్పు మీద కాలు పెట్టిన కోతి ఏమాత్రం ఒక చోట స్థిరంగా నిలబడలేనట్లే, ఈ సంపద కూడా ఒకరి నుంచి మరొకరి చేతికి నిరంతరం మారుతూనే ఉంటుంది. ఈరోజు బిచ్చగాడిగా ఉన్నవాడు రేపు కోటీశ్వరుడు కావచ్చు, ఈరోజు సింహాసనం మీద ఉన్నవాడు రేపు నేల మీద పడుకోవచ్చు. అందువల్ల ధనం ఉన్నచోట తప్పనిసరిగా ధర్మం, న్యాయం ఉంటాయని గుడ్డిగా భావించడం అతిపెద్ద పొరపాటు. యుద్ధం, పక్కవారిని మోసం చేయడం, జూదం, అత్యాశ వంటి నీచమైన మార్గాల్లో కూడా కొందరు సంపదను గుట్టలుగా కూడబెట్టవచ్చు.
ధనం వల్ల పాముకు పాలు పోసినట్లుగా మారే స్వభావం ఆ తరువాత, అప్పటివరకు సాత్వికంగా ఉన్న మనిషి స్వభావాన్ని ఈ ధనం ఎలా రాక్షసంగా మార్చేస్తుందో రాముడు వివరించాడు. ఒక విష సర్పానికి మనం ఎంత ప్రేమగా పాలు పోసి పెంచినా అది తిరిగి మనకు విషాన్నే ఇస్తుంది. అలాగే, అప్పటివరకు ఎంతో మంచివాడిగా పేరు తెచ్చుకున్న వ్యక్తికి కూడా హఠాత్తుగా ధనం లభించిన తరువాత, కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం వంటి భయంకరమైన అరిషడ్వర్గాలకు బానిస అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అతనిలో సహజంగా ఉన్న దయ, సానుభూతి, వినయం క్రమక్రమంగా క్షీణించిపోయి, నేనే గొప్పవాడిని అనే అహంకారం బలంగా చోటుచేసుకుంటుంది. దారి పక్కన దుమ్ములో పడిన విలువైన రత్నం తన సహజమైన కాంతిని ఎలాగైతే కోల్పోతుందో, ధనమదంతో కళ్ళు మూసుకుపోయిన మనిషి కూడా తన అసలైన మానవతా విలువను పూర్తిగా కోల్పోతాడు.
పుట్టలో దాగిన విష సర్పం లాంటి ధనం ధనం అనేది బాహ్యంగా చూడటానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా, మనోహరంగా కనిపించినా, అది అంతర్గతంగా ఎంతటి ఘోరమైన ప్రమాదాన్ని దాచుకుని ఉంటుందో రాముడు తీవ్రంగా హెచ్చరించాడు. అందమైన రంగురంగుల పూలతో కప్పబడి ఉన్న పుట్టను చూసి మురిసిపోతే, అందులో ఉన్న భయంకరమైన విషసర్పం ఏ క్షణమైనా కాటేయవచ్చు. ధనం కూడా సరిగ్గా అంతే, వెలుపల అందంగా, ఎంతో సుఖంగా కనిపించినా లోపల మన వివేకాన్ని, మంచిచెడులను విచారించే శక్తిని పూర్తిగా హరించే ప్రమాదకరమైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అది మనిషిలో చెడు సంస్కారాలను, వ్యసనాలను వేగంగా పెంచుతుంది. కళ్లముందు కచ్చితంగా కనిపిస్తున్న మరణం అనే సత్యాన్ని కూడా మరచిపోయి, తానేదో చిరంజీవిని అన్నట్లుగా మనిషిని మాయ చేసి ఒక పతనావస్థ స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. అయినప్పటికీ ఆ ధనం చూపే ఆడంబరమే అమాయక ప్రజలను మళ్లీ మళ్లీ దాని వైపు ఆకర్షిస్తూనే ఉంటుంది.
ధన దాహంలో చివరకు మిగిలేది భరించలేని ఒంటరితనమే ధనమే తన జీవితానికి ఏకైక లక్ష్యమైపోయిన వారి దయనీయ పరిస్థితిని వివరిస్తూ రాముడు ద్రవించిపోయాడు. అలాంటి వ్యక్తులు తమ చుట్టూ ఉన్న మంచివారిని, నిజాయితీపరులను దూరం చేసుకుని, కేవలం ధనం, ఆస్తుల కోసం ఆశపడే స్వార్థపరులతోనే, ముఖస్తుతి చేసేవారితోనే ఎక్కువ స్నేహం చేస్తారు. చివరికి జీవితమంతా చెమటోడ్చి సంపద కూడబెట్టిన తరువాత కూడా, ఆఖరి మజిలీలో వారికి నిజమైన ప్రేమ దొరకదు, భరించలేని ఒంటరితనాన్నే సంపాదిస్తారు. వృద్ధాప్యం వచ్చేసరికి శరీరం సహకరించదు, సర్వేంద్రియాలు బలహీనమవుతాయి. మరణ సమయం సమీపిస్తున్నప్పుడు, ఇంతకాలం తన ప్రాణం కంటే మిన్నగా, అణువణువూ ప్రేమించిన ఆ కోట్లాది రూపాయల ధనం, సంపదలను ఒక్క పైసా కూడా వెంట తీసుకెళ్లలేక, ఇక్కడే వదిలి వెళ్లాల్సి వస్తుందని తెలుసుకుని గుండె పగిలేలా తీవ్ర వేదన చెందుతారు.
నీటి బుడగ లాంటి జీవితానికి పరమార్థం ఏమిటి? *యోగవాశిష్ఠం- వైరాగ్య ప్రకరణం-8
బాహ్య ధనం కాదు – నిజమైన సంపద మరియు అంతరంగ వివేకం చివరగా శ్రీరాముడు సభలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరి ముఖంలోకి చూసి, హృదయానికి హత్తుకునేలా ఇలా అన్నాడు. ధనం ఎప్పుడూ ఒంటరిగా రాదు. అది తన వెంట భయాన్ని, కుటుంబంలో కలహాలను, దేహంపై మోహాన్ని, అంతం లేని దుఃఖాన్ని కూడా ఉచితంగా తీసుకువస్తుంది. అయినా సరే మనుషులు ఈ సత్యాన్ని ప్రతిరోజూ తమ కళ్ళారా చూస్తూనే, మళ్లీ పదే పదే అదే మాయలో చిక్కుకుంటున్నారు. చీకటి ఆకాశంలో మెరిసే మెరుపు ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నా అది కేవలం ఒక క్షణం మాత్రమే ఎలా నిలుస్తుందో, ఈ ప్రపంచంలోని ఎంతటి అపారమైన ధనం అయినా అంతే చంచలమైనది. దానివల్ల శాశ్వతమైన, చెరగని సుఖం లభిస్తుందని భావించడం కేవలం అజ్ఞానం. ధనంపై ఆసక్తి అత్యంత బలంగా ఉన్న చోట ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం వికసించడం, ప్రాపంచిక విషయాలపై వైరాగ్యం నిలవడం అత్యంత కష్టసాధ్యం. అందుకే జీవితంలో మనం సాధించాల్సిన నిజమైన సంపద బ్యాంకుల్లో బయట కూడబెట్టేది కాదు. మన మనస్సులో, మన అంతరంగంలో మేల్కొనే ఆత్మ వివేకమే, మరణాన్ని సైతం చిరునవ్వుతో జయించగల స్థితప్రజ్ఞతే మనిషి సంపాదించుకోగల అసలైన, శాశ్వతమైన సంపద.
