అయోధ్యా నగరంలోని రాజభవనంలో ఉన్న మహాసభ. అక్కడ ఎంతో మంది గొప్ప ఋషులు, మహర్షులు కూర్చుని ఉన్నారు. వారి మధ్యలో నిలబడిన పదహారేళ్ల పసివాడు శ్రీరామచంద్రుడు ప్రాపంచిక విషయాలపై తనకు ఉన్న తీవ్రమైన విరక్తిని, వైరాగ్యాన్ని అత్యంత లోతుగా వివరిస్తున్నాడు. జీవితం, సంసారం ఎంత అశాశ్వతమైనవో చెప్పిన రాముడు, ఇప్పుడు మనుషులను పట్టి పీడిస్తున్న అతిపెద్ద మాయ అయిన ‘ధనం, సంపద’ గురించి మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు. శ్రీరాముడు చెప్పే ప్రతి మాటా అక్కడ ఉన్న మహర్షులను సైతం ఆలోచింపజేసేలా ఉంది.
డబ్బు అత్యంత ముఖ్యమైనదా సభలో ఉన్న విశ్వామిత్ర మహర్షిని చూస్తూ శ్రీరాముడు ఎంతో వినయంగా ఇలా అన్నాడు. “ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఈ సంసారంలో, ఈ లోకంలో డబ్బే అన్నిటికంటే ముఖ్యమైనది అని మనమంతా అనుకుంటున్నాం కదా” అని రాముడు ప్రశ్నించాడు. “అలా అనుకోవడం కేవలం మన అజ్ఞానం, మూఢత్వం మాత్రమే అని నాకు అనిపిస్తోంది” అని రాముడు తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పాడు. “అసలు ఈ డబ్బు వల్ల మనిషికి నిజమైన సుఖం కానీ, ప్రశాంతత కానీ ఏమైనా దొరుకుతోందా? అంటే అస్సలు లేదు కదా మహర్షీ” అని రాముడు ఎంతో స్పష్టంగా వివరించాడు.
వృథా అవుతున్న మనిషి జీవిత కాలం మనిషి డబ్బు కోసం పడుతున్న ఆరాటాన్ని రాముడు ఎంతో అద్భుతంగా వివరించాడు. “ఒక మనిషి ఎంతో కష్టపడి తన తెలివితేటలను, శక్తినంతా ఉపయోగించి డబ్బు సంపాదిస్తున్నాడు” అని చెప్పాడు. “రేపు పొద్దున నేను సుఖంగా ఉండాలి కదా అని భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచిస్తూ తన విలువైన కాలాన్ని ఆ డబ్బు సంపాదించడానికే ఖర్చు చేస్తున్నాడు” అని రాముడు అన్నాడు. ఆ డబ్బు సంపాదించే పనుల్లోనే మనిషి పూర్తిగా మునిగిపోతున్నాడని ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు. “ఇలా రోజులు, నెలలు, ఏళ్లు గడిచిపోతున్నాయి” అని రాముడు గుర్తుచేశాడు. “ఈ డబ్బు సంపాదించే ప్రయత్నంలో కొన్నిసార్లు లాభాలు వస్తున్నాయి, మరికొన్నిసార్లు నష్టాలు వస్తున్నాయి” అని ఆయన తెలిపాడు. “కానీ ఈ పరుగులాటలో మనిషికి దేవుడు ఇచ్చిన అత్యంత విలువైన జీవిత కాలం వృథా అయిపోతోంది కదా” అని రాముడు ప్రశ్నించాడు.
మనిషి జన్మకు జంతువుల జన్మకు తేడా చెబుతూ, “కేవలం ఆహారం తినడం, నిద్రపోవడం, పిల్లల్ని కనడం… ఇవే కదా జంతువులు, పురుగులు కూడా చేస్తున్నాయి” అని రాముడు అన్నాడు. “మరి మనిషి జన్మకు, ఆ జంతువుల జన్మకు తేడా ఏముంది? మానవ జన్మ కూడా ఆ జంతువుల జన్మ లాంటిదేనా?” అని రాముడు ఎంతో లోతైన ప్రశ్న వేశాడు.
ధనవంతులకు సుఖం ఉందా డబ్బు వెనక ఉన్న భయాల గురించి రాముడు వివరించాడు. “ఈ డబ్బును ఎలాగైనా పెంచుకోవాలనే తాపత్రయంలో మనిషికి ఎన్నో ప్రమాదాలు, భయాలు, దోషాలు ఎదురవుతున్నాయి” అని ఆయన చెప్పాడు. “ఈ డబ్బు అనేది మనసును ఒక మాయలో పడేసి, ఎన్నో రకాలుగా మనిషిని కలవరపెడుతోంది” అని రాముడు ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు.
“మహర్షీ! ఇందులో ఒక విచిత్రం గమనించారా?” అని రాముడు సభను అడిగాడు. “డబ్బు లేని పేదవాడు ఏమో, ‘అయ్యో నాకు డబ్బు లేదే, పక్కవాడికి అంత డబ్బు ఉందే’ అని ఎప్పుడూ ఏడుస్తూనే ఉన్నాడు” అని చెప్పాడు. “కానీ మరి అంత డబ్బు ఉన్న ఆ ధనవంతుడు ఏమైనా సంతోషంగా ఉన్నాడా? నేను ఇప్పుడు పూర్తి తృప్తిగా ఉన్నాను అని ఆ ధనవంతుడు కూడా అనుకోవడం లేదు కదా” అని ఆశ్చర్యం వ్యక్తం చేశాడు. “ఇది ఎంత చమత్కారమైన విషయం కదా!” అని రాముడు అన్నాడు.
కోతిలా పరుగులు తీసే డబ్బు డబ్బుకు ఉన్న గుణాన్ని రాముడు ఎంతో చక్కటి ఉదాహరణతో చెప్పాడు. “అసలు ఈ డబ్బుకు ఏమాత్రం కళ్లు లేవు, విచక్షణ లేదు” అని రాముడు అన్నాడు. “నన్ను ఆశ్రయించి ఉన్న ఈ మనిషి మంచివాడా, గుణవంతుడా కాదా అనే పట్టింపు ఈ డబ్బుకు అస్సలు లేదు” అని చెప్పాడు. రాజుగారి మూడ్ ఎప్పుడెలా మారుతుందో ఎవరికీ తెలియనట్లు, ఈ డబ్బు కూడా ఒకరి దగ్గర స్థిరంగా ఉండదని తెలిపాడు. “నిప్పు మీద కాలు వేసిన కోతి ఎలాగైతే ఒక చోట నిలబడలేక గంతులు వేస్తుందో, ఈ డబ్బు కూడా ఒకరి దగ్గరి నుంచి మరొకరి దగ్గరికి అలా పరుగులు తీస్తూనే ఉంటుంది” అని రాముడు అద్భుతమైన ఉదాహరణ చెప్పాడు.
“డబ్బు ఉన్నచోట ధర్మం ఉంటుందని నమ్మకం ఏముంది?” అని రాముడు సభను నిలదీశాడు. ఎందుకంటే, “యుద్ధాలు చేయడం వల్ల, జూదం ఆడటం వల్ల, ఎదుటివారిని మోసం చేయడం వల్ల, మరియు అత్యాశ వల్ల కూడా డబ్బులు సంపాదించవచ్చు కదా” అని రాముడు గుర్తుచేశాడు.
మంచి వాళ్లను పాడుచేసే డబ్బు డబ్బు రాగానే మనిషి ఎలా మారిపోతాడో రాముడు వివరించాడు. “ఒక పాముకు ఎంత స్వచ్ఛమైన పాలు తాగించినా, అది తిరిగి విషాన్నే కక్కుతుంది కదా” అని అన్నాడు. “అలాగే, ఈ మనిషి ఎంత గొప్పవాడైనా సరే, డబ్బు రాగానే అతనిలో కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం లాంటి చెడు లక్షణాలు అమాంతం పెరిగిపోతున్నాయి” అని రాముడు ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు.
“చాలా తెలివైనవాడు, పరాక్రమం ఉన్నవాడు, చేసిన మేలు మరువని వాడు, అందరితో ప్రేమగా ఉండేవాడు కూడా, డబ్బు రాగానే తన మంచి స్వభావాన్ని పూర్తిగా కోల్పోతున్నాడు” అని వివరించాడు. “ఒక్క క్షణంలోనే అతడు దయలేని కఠినాత్ముడిగా, ఏమీ తెలియని అవివేకిగా మారిపోతున్నాడు” అని చెప్పాడు. “దుమ్ములో పడిన రత్నం ఎలాగైతే తన కాంతిని కోల్పోయి మురికిగా మారుతుందో, డబ్బు వచ్చిన మనిషి కూడా అలాగే పాడైపోతున్నాడు కదా” అని అన్నాడు.
“అందుకే ఈ లోకంలో జనాలు తిట్టని ధనవంతుడు దొరకడం చాలా కష్టం” అని అన్నాడు. “తన గురించి తాను డబ్బా కొట్టుకోని వీరుడు, అందరినీ సమానంగా చూసే రాజు దొరకడం కూడా చాలా అరుదే” అని రాముడు తేల్చి చెప్పాడు.
పూల తీగ కింద దాగున్న విషనాగు ఈ సంపదలు చూడటానికి ఎలా ఉంటాయో రాముడు ఎంతో భయంకరమైన వర్ణన చేశాడు. “ఒక పుట్టలో భయంకరమైన విషనాగు దాగి ఉందనుకోండి. ఆ పుట్ట పైన అందమైన పూల తీగ అల్లుకుని ఉంటే ఎలా ఉంటుందో, ఈ డబ్బు కూడా సరిగ్గా అలాంటిదే” అని వర్ణించాడు. “ఎందుకంటారా? ఆ సంపదలు మనిషిలో ఉన్న కొద్దిపాటి వివేకాన్ని కూడా పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేస్తున్నాయి” అని చెప్పాడు.
“చెడు సంస్కారాన్ని, ఆవేశాన్ని, దురలవాట్లను ఆ సంపదలు మనిషికి తెచ్చిపెడుతున్నాయి” అని రాముడు అన్నాడు. “కళ్ల ముందున్న సత్యాన్ని కూడా మర్చిపోయేలా చేస్తున్నాయి” అని ఆవేదన చెందాడు. “అయినా సరే, ఈ డబ్బు తెచ్చిపెట్టే పటాటోపం, ఆ షోకు మనిషిని ఎంతగా ఆకర్షిస్తోందో కదా!” అని రాముడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
చెడ్డ వాళ్లతో స్నేహం “కేవలం డబ్బే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వారు ఎలాంటి వారితో స్నేహం చేస్తున్నారో చూడండి” అని రాముడు సభను కోరాడు. “వాళ్లు డబ్బు కోసం నీచులతో, దుర్మార్గులతో, పిసినారులతో స్నేహం చేయాల్సి వస్తోంది” అని చెప్పాడు. “మంచి గుణాలు ఉన్నవాళ్లు వాళ్లకు దూరంగా ఉండిపోతారు కదా” అని తెలిపాడు.
డబ్బు కూడబెట్టిన వాడి చివరి పరిస్థితి “ఇక ఈ డబ్బు వెనక పరిగెత్తిన వాడి చివరి పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో గమనించండి” అని రాముడు అన్నాడు. “అది చాలా చంచలంగా ఉంటుంది. ఎవరి కోసమైతే ఈ మనిషి రాత్రింబవళ్లు శ్రమించి డబ్బు సంపాదించాడో, ఆఖరికి వాళ్లే అతన్ని ద్వేషిస్తున్నారు, చీదరించుకుంటున్నారు” అని వాపోయాడు.
“ఇంత కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బును లెక్కపెట్టుకుని మురిసిపోతుండగానే, మరోపక్క అతని శరీరానికి వయసు మీదపడి శిథిలమైపోతోంది” అని రాముడు గొప్ప జీవిత సత్యాన్ని చెప్పాడు. “చివరికి చనిపోయే ముందు, తను ప్రాణం కంటే ఎక్కువగా ప్రేమించి కూడబెట్టిన ఆ డబ్బును చూస్తూ వాడు ఎంతో నిస్సహాయంగా ఏడుస్తున్నాడు” అని వర్ణించాడు. “‘అయ్యో! ఇదంతా ఇక్కడే వదిలేసి వెళ్లాల్సిందేనా? నేను పోయిన తర్వాత ఈ డబ్బు ఏమవుతుందో ఏమో?’ అని లోపల కుమిలిపోతూ దుఃఖంతోనే ప్రాణాలు వదులుతున్నాడు కదా” అని రాముడు వివరించాడు. “కేవలం బయట కనిపించే వస్తువులైన ఈ డబ్బు, మనిషి మనసును ఇంత దారుణంగా ఆకర్షించడం నాకు చాలా చిత్రంగా అనిపిస్తోంది” అని అన్నాడు.
డబ్బు వెంటే వచ్చే కష్టాలు మరియు మృత్యుభయం “మహర్షీ! ఈ డబ్బు ఒంటరిగా రాదు, దానితో పాటే భ్రాంతిని, చెడు అలవాట్లను కూడా తీసుకువస్తుంది” అని రాముడు స్పష్టం చేశాడు. “చుట్టాలతో గొడవలు, దొంగల భయం, జైలు పాలు కావడం, ప్రాణ భయం లాంటి ఎన్నో అశుభాలు డబ్బు వెంటే వస్తాయి” అని వివరించాడు. “డబ్బు వెనుక ఇన్ని కష్టాలు ఉన్నాయని జనాలు రోజూ అనుభవిస్తూ చూస్తూనే ఉన్నారు కదా. అయినా కూడా గుడ్డివాళ్ల లాగా చూడనట్లే ఉంటున్నారు ఎందుకు?” అని రాముడు ప్రశ్నించాడు.
మెరుపు లాంటి డబ్బు మరియు అజ్ఞానం తన మాటలను ముగిస్తూ రాముడు ఇలా అన్నాడు. “ఆకాశంలో మెరుపు ఎలా వస్తుందో, డబ్బు కూడా అలా క్షణంలో వచ్చి క్షణంలో పోతుంది” అని చెప్పాడు. “దీని వల్ల నాకు సుఖం దొరుకుతుంది అని మనిషి అనుకోవడం వట్టి భ్రమ మాత్రమే” అని తేల్చి చెప్పాడు.
“ఈ లోకంలో జీవులను మోసం చేయడంలో డబ్బు తర్వాతే మరేదైనా” అని రాముడు గట్టిగా చెప్పాడు. “ఎందుకంటే డబ్బు ఎక్కడైతే ఉంటుందో, అక్కడ జ్ఞానం కానీ, వైరాగ్యం కానీ ఉండటం దాదాపు అసాధ్యం” అని శ్రీరాముడు సభలో ఉన్న మహర్షులకు, రాజులకు అందరికీ అర్థమయ్యేలా అద్భుతంగా వివరించాడు.
