అయోధ్యా నగరంలోని రాజభవనం. అక్కడ ఎంతో మంది గొప్ప ఋషులు, మహర్షులు, పండితులు కూర్చుని ఉన్నారు. ఆ సభలో పదహారేళ్ల వయసున్న శ్రీరామచంద్రుడు ఉన్నాడు. అందరూ చూస్తుండగానే, రాముడు ఎంతో వినయంగా అందరికీ నమస్కరించాడు. విశ్వామిత్ర మహర్షిని చూసి, “మహర్షీ! ఇలా మీలాంటి గొప్పవారిని కలుసుకోవడం నా అదృష్టం. మీరు అడిగినట్లే నా మనసులో ఏముందో దాచకుండా చెబుతాను. నా మాటల్లో ఏదైనా తప్పు ఉంటే దయచేసి నన్ను క్షమించండి” అన్నాడు. అలా రాముడు తన మనసులోని మాటలను అందరికీ అర్థమయ్యేలా తన వైరాగ్యం చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.
ఈ ప్రపంచంలో సుఖం ఎక్కడుంది?
“మహర్షీ! నేను పుట్టి పదహారేళ్లు అవుతోంది. చదువుకున్నాను, అన్నీ నేర్చుకున్నాను. మొన్ననే కొన్ని తీర్థయాత్రలు కూడా వెళ్లి వచ్చాను. కానీ అప్పటినుంచి నా మనసులో ఒక పెద్ద ఆలోచన మెదులుతోంది. అదేమిటంటే… అసలు ఈ లోకంలో ‘సుఖం’ అనేది నిజంగా ఉందా? మనిషి పుడుతున్నాడు, చస్తున్నాడు, మళ్లీ పుడుతున్నాడు, మళ్లీ చస్తున్నాడు. దీనివల్ల లాభం ఏంటి? ఇదంతా ఒక పెద్ద చక్రంలా తిరుగుతూనే ఉంది కదా! ఇందులో చెప్పుకోవడానికి ఏముంది?” అని రాముడు ప్రశ్నించాడు.
“కొందరు అంటారు కదా, ‘అలా ఎందుకు అనుకోవాలి? ఈ లోకంలో సంపదలు, డబ్బు, బంధువులు, భార్యాపిల్లలు ఇవన్నీ ఉన్నాయి కదా. ఇవన్నీ ఉన్నవాళ్లు చాలా సుఖంగానే ఉన్నారు కదా’ అని. కానీ అది నిజం కాదు మహర్షీ!” అని రాముడు గట్టిగా చెప్పాడు.
అంతా అశాశ్వతమే!
రాముడు తన మాటలను కొనసాగిస్తూ, “ఈ లోకంలో మనం అనుభవించే సుఖాలు, చూసే సంపదలు ఏవీ శాశ్వతం కాదు. అన్నీ మారిపోయేవే. ఒక క్షణంలో అన్నీ ఉన్నట్లు అనిపిస్తాయి, మరుసటి క్షణంలో ఏమీ ఉండవు. ఎప్పుడూ మనతో ఉండని ఈ సంపదలు, యవ్వనం మనకు నిజమైన సుఖాన్ని ఎలా ఇస్తాయి? డబ్బు సంపాదించడం ఒక కష్టం, దాన్ని దాచుకోవడం ఇంకో కష్టం. ఈ డబ్బు పిచ్చిలోనే మనుషులు చేయరాని పనులన్నీ చేస్తున్నారు. అందుకే ఈ సంపదలన్నీ నాకు చాలా తుచ్ఛంగా అనిపిస్తున్నాయి. వీటన్నిటి కోసం మనుషులు పడుతున్న పాట్లు చూస్తుంటే నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది” అన్నాడు.
బంధాలు, బంధుత్వాలు… అంతా మన కల్పనే!
మనుషుల మధ్య ఉన్న సంబంధాల గురించి రాముడు వివరిస్తూ, “ఈ లోకంలో మనం చూసే బంధుత్వాలు, స్నేహాలు అన్నీ నిజమైనవి కావు. ఒక చైనులో రింగులు ఎలా అతుక్కుని ఉంటాయో, మనుషులు కూడా అలా పైకి మాత్రమే కలిసి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నారు. కానీ లోపల ఎవరి బాధలు వాళ్లవి, ఎవరి కోరికలు వాళ్లవి. ఒకరి లక్ష్యాలు మరొకరితో కలవవు. అయినా సరే, ‘ఈ మనిషి నాకు కావాలి, ఈ వస్తువు నాకు కావాలి’ అని మన మనసులో అనుకుంటున్నాం కాబట్టే మనకు ఈ బంధాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అంటే, ఇదంతా కేవలం మనసు సృష్టించిన మాయ మాత్రమే కదా! మనసు సృష్టించిన ఈ బంధాలే మనల్ని ఎంతో బాధిస్తున్నాయి” అని వివరించాడు.
మనస్సే అన్నిటికి కారణం
“ఈ ప్రపంచం అంతా, దాని సృష్టి, దాని నాశనం… అన్నీ మన మనసు కల్పించినవే. అయినా కూడా మనం ఎందుకు ఇన్ని కష్టాలు పడుతున్నాం? అన్నిటికీ కారణం మనస్సే కదా! అసలు ఈ మనసు ఎక్కడుంది? అదేమైనా వస్తువా? లేదు కదా. దానికి ఒక రూపం లేదు. అసలు రూపమే లేని ఒక మనసు వల్ల, రూపం ఉన్న మనం ఇన్ని కష్టాలు పడుతున్నాం అంటే ఎంత దురదృష్టం!” అని రాముడు బాధపడ్డాడు.
“ఎడారిలో ఎండమావులను చూసి నీళ్లు ఉన్నాయని భ్రమపడి జంతువులు ఎలా పరిగెడతాయో, మనం కూడా ఈ లోకంలో అసలు లేని సుఖాల కోసం అలా పరుగులు పెడుతున్నాం. ఇవన్నీ మాయ అని తెలిసి కూడా, మనం ఆ మాయలోనే బతుకుతున్నాం. అడవిలో ఒక పెద్ద గోతిలో పడిన జంతువులు, ఆ గోతిలోనే ఆకులు తింటూ తాము ఎక్కడో సురక్షితంగా ఉన్నామని భ్రమపడతాయి. మనం కూడా అంతే! ఇంద్రియ సుఖాలు అనే గోతిలో పడిపోయి, అందులోనే సంతోషంగా ఉన్నామని భ్రమపడుతున్నాం” అని రాముడు ఉదాహరణలతో సహా వివరించాడు.
నా అసలు స్వరూపం ఏమిటి?
రాముడు తన ప్రశ్నలను మరింత లోతుగా వేస్తూ, “ఇప్పుడు చెప్పండి, ఈ రాజ్యంతో, ఈ భోగాలతో నాకు ఏంటి పని? అసలు నేను ఎవరిని? ఈ ప్రపంచం అంతా ఎక్కడినుంచి వచ్చింది? నేను ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చాను? నా వాస్తవ స్వరూపం ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నలన్నింటినీ వదిలేసి, నన్ను మళ్లీ ఆ రాజ్యభోగాల బురదలో పడిపొమ్మంటారా? ఏది ఎలా జరిగినా జరగనివ్వండి. కానీ నేను మాత్రం ఈ అబద్ధపు సుఖాల వెంట పడను. అశాశ్వతమైన వస్తువుల కోసం నేను ఆశపడను” అని రాముడు దృఢంగా చెప్పాడు.
నాకు సుఖం లేదు, శాంతీ లేదు
“మహర్షీ! ఇవన్నీ ఆలోచించిన తర్వాత నాకు ఈ ప్రాపంచిక విషయాల మీద విరక్తి పుట్టింది. ఎవరో ఒక బాటసారి తొందరగా వేరే ఊరికి వెళ్లాల్సి ఉందనుకోండి. వాడు దారిలో కనిపించే శ్మశానాల వైపు ఎందుకు చూస్తాడు? నా పరిస్థితి కూడా అంతే! నేను ఈ సంసార విషయాలను అస్సలు పట్టించుకోవాలనుకోవట్లేదు” అని రాముడు తన మనసులో మాట చెప్పాడు.
“ఎలాగైతేనేం, నాకు మాత్రం నిజమైన, శాశ్వతమైన సుఖం దొరకలేదు. ఎన్నోసార్లు పుడుతున్నాం, చస్తున్నాం. కష్టాలు, సుఖాలు వస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ సంసార దుఃఖాల నుంచి మనం ఎలా బయటపడాలి? అన్న ప్రశ్న నన్ను రాత్రింబవళ్లు తొలిచేస్తోంది. ఒక పెద్ద చెట్టు తొర్రలో నిప్పు రవ్వ పడిందనుకోండి, అది లోపల కాలిపోతూనే ఉంటుంది, కానీ బయటికి మాత్రం పచ్చగానే కనిపిస్తుంది. మన బతుకులు కూడా అంతే! లోపల ఏవో బాధలతో కాలిపోతూనే ఉన్నాం, కానీ బయటికి మాత్రం ఏవో పనులు చేసుకుంటూ కాలం గడిపేస్తున్నాం” అని రాముడు ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు.
విషయ సుఖాలు అనే దొంగలు
“మహర్షీ! ఈ ప్రపంచం అంతా అజ్ఞానంతో, మూర్ఖత్వంతో నిండిపోయింది. మనకు ఇష్టమైన ‘విషయ సుఖాలు’ అనే దొంగలు మన మనసులోకి దూరి, మనలో ఉన్న ‘వివేకం’ అనే సంపదను దోచుకుపోతున్నారు. మనం ఆ దొంగలను గుర్తించలేకపోతున్నాం. ‘ఇది నాది, నా పేరు ప్రతిష్ఠలు ఏంటి?’ అంటూ ఏవేవో పగటికలలు కంటూ బతికేస్తున్నాం. ఈ విషయ సుఖాలనే దొంగలను ఆపడానికి నా శరీర బలం గానీ, నా శస్త్రాస్త్ర విద్యలు గానీ ఏమాత్రం పనికిరావు. కేవలం జ్ఞానం ఉన్నవాళ్లు మాత్రమే వాటిని ఆపగలరు” అని రాముడు తన మనసులోని వేదనను, ఆలోచనలను ఆ సభలో ఉన్న మహర్షుల ముందు ఎంతో స్పష్టంగా, సూటిగా వెల్లడించాడు
