దైవము పురుషకారము మధ్య అసలు రహస్యమేమిటి? | యోగ వాశిష్టం S3 EP-35 | Yoga Vasistha

జీవితంలో అనుకోని కష్టాలు, ఊహించని అడ్డంకులు ఎదురైనప్పుడు ఎవరి మనసైనా ఒక్కసారిగా నీరుగారిపోతుంది. ‘అంతా నా రాత, దైవమే నన్ను ఇలా ఆడిస్తోంది, నా చేతుల్లో ఏముంది?’ అంటూ నిస్సహాయంగా నిట్టూర్పులు విడవడం లోకంలో సర్వసాధారణంగా చూస్తూనే ఉంటాం. మనం ఎంతగానో శ్రమించినా ఫలితం దక్కనప్పుడు విధిని నిందించడం, పురుషకారాన్ని వీడి చేతులెత్తేసి కూర్చోవడం ఎంతోమందిని నిరాశాపూరితమైన స్తబ్దతలోకి నెట్టివేస్తుంది.

కానీ నిజంగానే మన తలరాతను పూర్వమే ఎవరో రాసి పంపారా? లేక మన ప్రస్తుత ఆలోచనలు, సంకల్పాల బలంతో మన భవిష్యత్తును మనమే తీర్చిదిద్దుకోగలమా అనే గహనమైన సందేహం ప్రతి ఆలోచనాపరుడిని వేధిస్తూనే ఉంటుంది. అదృశ్యమైన విధికి, మన పురుషకారానికి మధ్య ఉన్న అసలైన బంధం ఏమిటో గ్రహించలేక మానవుడు తరచుగా భ్రమలలో చిక్కుకుపోతుంటాడు.

రఘువంశపు నిండు సభామండపంలో ప్రశాంతమైన వాతావరణం నెలకొన్న వేళ, శ్రీరాముడు సరిగ్గా ఇదే జీవన రహస్యాన్ని మహర్షి వశిష్ఠుని ముందుంచాడు. మహర్షి వశిష్ఠుడు కాలం, ప్రకృతి నియమాలు, మానసిక కల్పనల మూలాలను అద్భుతమైన దృష్టాంతాలతో విప్పి చెబుతూ, దైవం మరియు పురుషకారాల అసలైన స్వరూపాన్ని ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత హృద్యంగా ఆవిష్కరించారు.

📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్‌లు

పరమాణువులో అనంత లోకాలు – కల్పనా చమత్కారం

రాజసభలో పిన్‌డ్రాప్ సైలెన్స్ ఆవరించి ఉంది. సభికులందరి చూపులూ వేదికపై ఉన్న గురుశిష్యులపైనే నిలిచాయి. శ్రీరాముని కళ్లలోని తాత్విక జిజ్ఞాసను, అంతరంగంలోని విచారణా తృష్ణను గమనించిన వశిష్ఠ మహర్షి ముఖంలో ప్రశాంతమైన కరుణ వెల్లివిరిసింది. ఆయన ఎంతో గంభీరమైన, మృదువైన స్వరంతో సంభాషణను ప్రారంభించారు.

పరబ్రహ్మ తత్త్వంలో ఈ దృశ్య ప్రపంచం ఎలా తోస్తోంది, మనస్సు ఎలా క్షణాల్లో విశ్వాలను నిర్మిస్తోందో వివరించేందుకు మహర్షి కాలం మరియు పదార్థాల అతి సూక్ష్మ విభజనను దృష్టాంతంగా ఎంచుకున్నారు. బాహ్యంగా కనిపించే స్థూల జగత్తు అంతా ఒక శాశ్వతమైన సత్యం కాదని, అది పరమాత్మ చైతన్యంలో జరిగే అద్భుతమైన కల్పనా విలాసమని సభకు స్పష్టం చేశారు.

సభలోని పండితులు, జ్ఞానులు ఆ విశ్లేషణను శ్వాస బిగబట్టి వింటున్నారు. సమస్త పదార్థాలకు మూలమైన పరమాణువు సైతం పరిపూర్ణ చైతన్యంతో ఎలా నిండి ఉందో, ఆ చైతన్య స్పందనలోనే లెక్కలేనన్ని సృష్టులు ఎలా కల్పింపబడుతున్నాయో మహర్షి వివరించసాగారు. కాలానికి, ప్రదేశానికి అతీతమైన ఆత్మతత్వంలో సంకల్పమే దృశ్య రూపం దాల్చుతుందని విశదీకరించారు.

శ్రీరాముని వైపు సూటిగా చూస్తూ, ఆత్మ విచారణ యొక్క లోతులను కళ్లకు కట్టే రీతిలో వశిష్ఠ మహర్షి ఇలా ఉపదేశించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: నాయనా రామా! ఒక సూక్ష్మ పరమాణువును లక్ష భాగాలుగా విభజించావనుకో. అలాగే ఒక్క నిమిష కాలాన్ని కూడా లక్ష భాగాలుగా విభజించు. ఆ అతి సూక్ష్మమైన కాల ఖండంలోనే వేలకొలది జగత్తులు, వేలకొలది కల్పాలు ఒకేసారి ఆవిర్భవించగలవు!

వశిష్ఠ మహర్షి: ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, అలా ప్రతిభాసించే ప్రతి జగత్తులోని అణువణువులోనూ మళ్లీ ఇటువంటి లెక్కలేనన్ని లోకాలు అనుభవానికి వస్తూనే ఉంటాయి. అందుకే ఈ కనిపించే జగత్తు అంతా అంతం లేని భ్రాంతి మాత్రమేనని తత్త్వజ్ఞులు ప్రకటిస్తున్నారు.

సుడిగుండంలో నీరు – ఎండమావిలో అలల భ్రమ

మహర్షి మాటలు వింటున్న సదస్యుల హృదయాల్లో జగత్తు యొక్క మిథ్యా స్వరూపం గురించిన సరికొత్త ఆలోచనలు మొదలయ్యాయి. ఒక వస్తువు పరమార్థంలో లేకపోయినా, కేవలం దృష్టి భేదం వల్ల ఉన్నట్లు ఎలా భ్రమింపజేస్తుందో విశదీకరించడానికి వశిష్ఠుల వారు నిత్య జీవితంలోని సహజ దృగ్విషయాలను ఉపమానాలుగా స్వీకరించారు.

భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్ కాలాల సృష్టి అంతా మన కంటికి నిశ్చలంగా, పటిష్ఠమైన స్థిరత్వంతో ఉన్నట్లే గోచరిస్తుంది. కానీ సూక్ష్మ దృష్టితో విచారించి చూస్తే, అందులో ఏ క్షణంలోనూ వేరైన స్వతంత్ర సత్యం ఉండదు. మూల చైతన్యపు నిరంతర చలనమే వివిధ నామరూపాలుగా, విభిన్న అనుభవాలుగా తోస్తోందని మహర్షి ప్రవచించారు.

నదీ ప్రవాహంలో కనిపించే తరంగాలను, ఎడారిలోని ఎండమావులను పోలుస్తూ మహర్షి ఇచ్చిన వివరణ సభలోని ప్రతి ఒక్కరినీ లోతైన ధ్యాన స్థితిలోకి నడిపించింది. లేని ప్రపంచాన్ని ఉన్నట్లు భావించే అజ్ఞానపు పొరలను తొలగిస్తూ ఆయన తన బోధనను కొనసాగించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: రాఘవా! ప్రవహించే నదిలో సుడిగుండాలు స్పష్టమైన వలయాలుగా కనిపిస్తాయి కదా! నిజానికి ఆ సుడిలో కనిపిస్తున్న నీరు ఏ క్షణమైనా స్థిరంగా ఉంటుందా? అసలు అక్కడ నీరు కాకుండా వేరుగా ‘సుడి’ అనే ప్రత్యేక వస్తువు ఎక్కడైనా ఉందా?

వశిష్ఠ మహర్షి: ఎడారిలో కనిపించే ఎండమావిని చూడు. అందులో నదీ తరంగాలు ఉన్నట్లు తోస్తాయి. ఆ తరంగాలలో పెద్దవి, చిన్నవి, పొడవు, వెడల్పు అనే తేడాలు నిజంగా ఉన్నాయా? బ్రహ్మంలో మన అజ్ఞానం వల్ల కనిపిస్తున్న ఈ సృష్టి కూడా సరిగ్గా అలాంటి భ్రమ మాత్రమే.

శ్రీరాముని సంశయం – జ్ఞాని శరీరమూ దైవ నియతి

మహర్షి చెప్పిన సుడిగుండం, ఎండమావి దృష్టాంతాలను విన్న శ్రీరాముని ముఖంలో ఆలోచనల గాఢత పెరిగింది. ఆయన వినయపూర్వకంగా చేతులు జోడించి తన ఆసనం నుండి లేచి నిలబడ్డాడు. రాముని కళ్లలో తాత్విక సత్యాల అంతిమ సమన్వయం కోసం తపించే ఒక పరిపూర్ణ సాధకుడి జిజ్ఞాస స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

ఆత్మజ్ఞానం పొందిన సిద్ధ పురుషుల అంతరంగం సమస్త ద్వంద్వాలను దాటి పరమాత్మ యందు స్థిరపడి ఉంటుంది. మరి అటువంటి నిర్వికల్ప స్థితిని అనుభవిస్తున్నప్పుడు, వారి స్థూల శరీరం లోకంలో ఎలా వ్యవహరిస్తోంది? సాధారణ మానవులను నడిపించే విధి లేదా నియతి సిద్ధుల దేహాలను కూడా శాసిస్తుందా, వారి పురుషకారం ఎలా పనిచేస్తుంది అన్న రాముని ప్రశ్న సభలోని తత్త్వవేత్తలందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది.

శ్రీరాముడు సంపూర్ణ శ్రద్ధతో గురుదేవుని పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ తన హృదయంలోని లోతైన సందేహాలను సభ సమక్షంలో నివేదించాడు.

శ్రీరాముడు: ఓ తత్త్వజ్ఞులారా! జ్ఞానులు తమ ఆత్మవిచారణ ద్వారా నిర్వికల్ప పరమాత్మ స్థితిని పొందుతారు కదా! మరి ఆ స్థితిలో వారి దేహం ఎవరి ఆధీనంలో నిలిచి ఉంటుంది? దైవం అనేది వారి శరీరాన్ని కూడా ఆక్రమించి పనులను చేయిస్తుందా?

శ్రీరాముడు: అంతేకాక, ‘సమస్తమూ నియతియే నిర్ణయిస్తోంది, మానవుడి చేతుల్లో ఏమీ లేదు’ అని వాదించే నియతివాదంపై మీ అమూల్యమైన తీర్పు ఏమిటి గురుదేవా?

మహానియతి వైభవం – ప్రకృతి ధర్మాల ఆవిర్భావం

శ్రీరాముని ప్రశ్నను విని వశిష్ఠ మహర్షి చిరునవ్వు చిందించారు. సృష్టిలోని కార్యకారణ సంబంధాలను అర్థం చేసుకోవడానికి అత్యంత కీలకమైన ‘మహానియతి’ యొక్క విశ్వవ్యాప్త వైభవాన్ని ఆయన వర్ణించడం ఆరంభించారు. ఈ అనంత విశ్వంలో ఏ ఒక్క సంఘటన కూడా యాదృచ్ఛికంగా జరగడం లేదని, సర్వ చలనాల వెనుక ఒక తిరుగులేని పరమ నియమం పనిచేస్తోందని తెలిపారు.

ఈ మహానియతి అనేది పరబ్రహ్మ కంటే వేరైన ఒక ప్రత్యేక శాసనం కాదని, అది పరమాత్మ చైతన్యం యొక్క సహజ శక్తియేనని మహర్షి విడమరిచి చెప్పారు. సృష్టి ఆరంభం నుండి ప్రళయం వరకు సమస్త చరాచర ప్రాణికోటిని, సూర్యచంద్రాది గ్రహాలను, ప్రకృతి మూలకాలను ఒక ఖచ్చితమైన పద్ధతిలో నడిపించేది ఆ మహాశక్తేనని ఉపదేశించారు.

జ్ఞానుల శరీరాలు సైతం లోక కల్యాణం కోసం తమ సహజ కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించడానికి, వారి పురుషకారానికి ఈ విశ్వ నియమమే మూలకారణంగా నిలుస్తుందని వివరిస్తూ మహర్షి తన బోధను కొనసాగించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: రామా! ఒక శాశ్వతమైన ‘మహానియతి’ ఉంది. అది ప్రాణుల పరంగా స్పందన రూపంగా, వస్తువుల పరంగా తప్పనిసరి గుణంగా, సంకల్పాల పరంగా ఈశ్వర సంకల్పంగా వ్యక్తమవుతోంది. ఈ నియతి వల్లనే జ్ఞానుల శరీరాలు కూడా లౌకిక వ్యవహారాలకు అనుగుణంగా నిలిచి ఉంటాయి.

వశిష్ఠ మహర్షి: కల్పారంభంలో ‘అగ్ని పైకి ప్రజ్వరిల్లాలి, జలం పల్లమునకు ప్రవహించాలి’ అని పరబ్రహ్మంలో జనించిన సంకల్పమే ఈ నియతి. శాస్త్రాలు దీనినే మహాసత్త, మహాచిత్, మహాశక్తి, మహాస్పందము అని వివిధ పేర్లతో పిలుస్తున్నాయి. బ్రహ్మదేవుడు సైతం ఈ నియతి బలంతోనే జగత్తులను నిర్మిస్తున్నాడు.

స్ఫటికంలో ప్రతిబింబం – బ్రహ్మమూ నియతి ఒకటే

మహర్షి విశ్లేషణతో సభలోని వారికి సృష్టి, నియతి మరియు పరబ్రహ్మముల ఏకత్వ భావనపై అద్భుతమైన స్పష్టత ఏర్పడింది. బ్రహ్మము, నియతి, సృష్టి అనేవి మూడు వేర్వేరు వస్తువులు కావని, ఒకే పరిపూర్ణ సత్యం విభిన్న రూపాల్లో మన అవగాహనకు గోచరిస్తోందని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

స్వచ్ఛమైన స్ఫటిక దృష్టాంతం ద్వారా అద్వైత పరమార్థాన్ని మహర్షి అత్యంత తేలికగా అర్థమయ్యేలా చెప్పారు. ఒక అద్దం లేదా స్ఫటికం తన ముందున్న దృశ్యాలను ప్రతిబింబించినంత మాత్రాన దాని స్వచ్ఛత ఎలా చెక్కుచెదరదో, పరమాత్మ కూడా తనలోనే జగత్తును ప్రతిబింబిస్తూ నిశ్చలంగా ఉంటాడని విశదీకరించారు.

ఈ సత్యం తెలియని అజ్ఞానులు బాహ్య ప్రపంచాన్ని ఒక స్వతంత్ర సృష్టిగా భావించి బంధాలలో చిక్కుకుంటారని, జ్ఞానులు మాత్రం సర్వత్రా బ్రహ్మ ప్రకాశాన్నే దర్శిస్తారని తెలియజేస్తూ వశిష్ఠుల వారు రామునికి ఇలా బోధించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఓ రాఘవా! స్వచ్ఛమైన స్ఫటికం ఎదురుగా ఉన్న అరణ్యం అందులో ప్రతిబింబించినప్పుడు, ఆ వనం స్ఫటిక కాంతి వల్లనే ప్రకాశిస్తుంది కదా! మాయతో కూడినట్లు తోచే బ్రహ్మము కూడా ఇలాగే తనలోనే సృష్టిని ప్రతిబింబింపజేస్తుంది.

వశిష్ఠ మహర్షి: నిజానికి బ్రహ్మము, నియతి, సృష్టి అనేవి వేర్వేరు కావు, మూడూ ఒక్కటే. సామాన్య ప్రజలకు అర్థం కావడానికి దీనిని ‘సృష్టి’ అన్నారు. ఈ సృష్టి ఆది, మధ్యాంతాలు లేని పరబ్రహ్మ యందే శాశ్వతంగా నెలకొని ఉంది.

దైవము అంటే ఏమిటి? – పురుషకారపు మూలశక్తి

అనంతరం మహర్షి లోకంలో అత్యంత దుర్వినియోగం అవుతున్న ‘దైవం’ అనే పదానికి ఉన్న యథార్థమైన అర్థాన్ని సభకు ఆవిష్కరించారు. సాధారణ మానవులు దైవాన్ని ఆకాశంలో ఎక్కడో ఉండి తమ కష్టసుఖాలను శాసించే ఒక అదృశ్య వ్యక్తిగా లేదా పక్షపాత బుద్ధి గల శక్తిగా భ్రమపడుతుంటారని, ఆ భావన కేవలం అపరిపక్వ అవగాహన మాత్రమేనని తేల్చిచెప్పారు.

దైవమంటే విశ్వాన్ని నడిపించే విశుద్ధ చైతన్య సంకల్పమేనని, అది ప్రాణులలో జీవశక్తిగా, కార్యాచరణ రూపంలో నిరంతరం ప్రవహిస్తోందని వశిష్ఠుల వారు నిరూపించారు. మనుషులు, జంతువులు, సమస్త జీవరాశిలో కనిపించే సకల శారీరక, మానసిక క్రియలే ‘పురుషకారం’ అని పిలువబడుతున్నాయని స్పష్టం చేశారు.

దైవానికి, మానవ ప్రయత్నానికి మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని వివరిస్తూ, పురుషకారం లేనిదే విశ్వ నియతి కూడా ఏ ఫలితాన్నీ వ్యక్తపరచలేదని మహర్షి ఘంటాపథంగా ప్రకటించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: హిరణ్యగర్భుడు తనలోని నియతినే గ్రహించి సృష్టిని విస్తరించాడు. ఆ మహానియతినే పెద్దలు ‘దైవము’ అని వర్ణిస్తున్నారు. ఇక ప్రాణులలో జరిగే సమస్త క్రియలు, ప్రయత్నాలే ‘పురుషకారము’ అనబడుతున్నాయి.

వశిష్ఠ మహర్షి: పురుషకారం అనేది నియతి వలన నిలుస్తోంది, నియతి అనేది పురుషకారం వలన పనిచేస్తోంది. ఈ రెండూ పరస్పరం ఆధారపడి సృష్టి అంతటా ఏకమై ఉన్నాయి. కాబట్టి పురుషకారం కంటే వేరైన దైవం ఎక్కడా లేదు!

పురుషకారాన్ని వీడిన జడత్వం – అసలైన భ్రాంతి

విధి పేరు చెప్పి కర్తవ్యాలను విస్మరించే నిష్క్రియాత్మకతను, సోమరితనాన్ని వశిష్ఠ మహర్షి తీవ్రంగా హెచ్చరించారు. ‘అంతా విధి ప్రకారమే జరుగుతుంది కదా, నేనేమీ చేయవలసిన అవసరం లేదు’ అని అనుకుంటూ పురుషకారాన్ని వదిలేసి చేతులు ముడుచుకుని కూర్చోవడం జ్ఞానం కాదని, అది అజ్ఞానం వల్ల పుట్టిన పరమ జడత్వమని స్పష్టం చేశారు.

ఈ సంభాషణ రాజసభలోని ప్రతి ఒక్కరిలో సరికొత్త ఆలోచనా తరంగాలను రేకెత్తించింది. దైవం యొక్క అనుగ్రహం లేదా నియతి యొక్క అనుకూలత కావాలన్నా మనిషి తన సంకల్పాన్ని కార్యాచరణలోకి మార్చక తప్పదని మహర్షి నిరూపించారు.

శరీరధారణ మొదలుకొని ఆత్మసాక్షాత్కారం వరకు ప్రతి దశలోనూ స్వయం ప్రయత్నమే ప్రధాన చోదక శక్తిగా నిలుస్తుందని తెలుపుతూ, శ్రీరామునికి వశిష్ఠుల వారు కర్మయోగాన్ని ఇలా ప్రబోధించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: రామా! ‘అంతా దైవమే చేయిస్తుంది, నేను ఏ పనీ చేయను’ అని ఎవడైనా కూర్చుంటే, ఆ ఆలోచన కూడా అతని అజ్ఞానపు నియతి వల్ల పుట్టిందే! కేవలం నియతిని నమ్ముకుని పురుషకారాన్ని వదిలేసినవాడు బుద్ధిహీనుడవుతాడు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఏ పనీ చేయకుండా కేవలం కూర్చుని జీవించగలరా? నోట్లోకి ముద్ద వెళ్లాలన్నా, చివరికి శ్వాస పీల్చాలన్నా మనిషి పురుషకారం చేయక తప్పదు కదా! అందువల్ల ఉత్తమ ప్రయోజనం పొందాలంటే ఎల్లప్పుడూ సత్ప్రయత్నాన్నే ఆశ్రయించాలి.

జ్ఞాన నియతి మరియు అజ్ఞాన నియతి భేదం

సృష్టిలో పనిచేస్తున్న ఈ మహానియతి ప్రాణుల అంతఃకరణ స్వభావాన్ని బట్టి రెండు ప్రధాన మార్గాలలో వ్యక్తమవుతుందని వశిష్ఠుల వారు ఉపదేశించారు. ఒకటి శాశ్వత సత్యాన్వేషణ వైపు నడిపించే ‘జ్ఞాన నియతి’ కాగా, రెండవది ప్రాపంచిక వాసనలతో కూడిన ‘అజ్ఞాన నియతి’.

సాధకుడు తన స్వయం ప్రయత్నంతో ఆత్మవిచారణను ఆశ్రయించినప్పుడు జ్ఞాన నియతి మేల్కొని అవిద్యను నశింపజేస్తుందని, అదే సమయంలో కేవలం భోగవాంఛలలో మునిగితేలే వ్యక్తి అజ్ఞాన నియతికి దాసుడై జన్మపరంపరల చక్రంలో చిక్కుకుపోతాడని మహర్షి విశదీకరించారు.

నీటి యొక్క ద్రవత్వమే తరంగాలుగా విస్తరించినట్లు, పరబ్రహ్మమే సమస్త కర్మలకు, సాధకులకు అంతర్గత చైతన్యంగా ప్రకాశిస్తోందని వివరిస్తూ మహర్షి ఇలా అన్నారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఈ నియతి రెండు మార్గాలలో ఉంటుంది. మొదటిది ‘జ్ఞానుల నియతి’ — దీనిని అనుసరించినప్పుడు అవిద్య నశించి శాశ్వత మోక్షం లభిస్తుంది. రెండవది ‘అజ్ఞానుల నియతి’ — ఇది ప్రాపంచిక సంకల్పాలు, ఫలాపేక్షతో కూడిన కర్మలను బంధంగా మారుస్తుంది.

వశిష్ఠ మహర్షి: నీటి యొక్క ద్రవత్వమే తరంగాలుగా విస్తరించినట్లు, బ్రహ్మమే సమస్త పురుషకారాలకు సాధకము, సాధనము, సాధ్యముగా ప్రకాశిస్తోంది. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు ఎన్నడూ కర్మఫలాల చేత బంధింపబడడు.

బంగారం – ఆభరణాలు: అంతా ఒక్కటే బ్రహ్మము

బోధన సాగుతున్న కొద్దీ మహర్షి సమస్త భేదభావాలను పటాపంచలు చేసే పరమ అద్వైత దర్శనాన్ని రామునికి అనుగ్రహించారు. ప్రపంచంలో కనిపించే అసంఖ్యాకమైన రూపాలు, విభిన్న అనుభవాలు అన్నీ కేవలం నామరూపాల వైవిధ్యం మాత్రమేనని, వాటి మూలధాతువులో ఏ భేదమూ లేదని తేల్చిచెప్పారు.

బంగారు ఆభరణాలు, సముద్ర తరంగాలు మరియు దర్పణ ప్రతిబింబాల దృష్టాంతాలతో సృష్టి యొక్క పరిపూర్ణ ఏకత్వాన్ని మహర్షి హృదయాలకు హత్తుకునేలా వివరించారు. మనస్సు తన సంకల్పాల ద్వారా దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తోందని, ఆ మనస్సు ఆత్మయందు లయమైనప్పుడు సర్వత్రా బ్రహ్మ చైతన్యమే ప్రకాశిస్తుందని ఆవిష్కరించారు.

సభలోని వారందరూ ఈ అద్వైత అమృతధారలో మునిగితేలుతుండగా, వశిష్ఠుల వారు శ్రీరాముని సంబోధిస్తూ ప్రవచించారు.

వశిష్ఠ మహర్షి: ఓ రాఘవా! ఒకే బంగారంతో ఎన్నో ఆభరణాలు చేయవచ్చు. నగలు వేరువేరుగా కనిపించినా అందులో ఉన్నది బంగారమే కదా! సముద్రంలో అలలు, నురుగులు, బుడగలు వేరుగా తోచినా అదంతా జలమే కదా!

వశిష్ఠ మహర్షి: అలాగే ఈ జగత్తులో బ్రహ్మము తప్ప రెండవ వస్తువు లేదు. అద్దం ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు ప్రతిబింబం కనబడినట్లే, మనసు ఉన్నంతవరకే ఈ జగత్తు భాసిస్తుంది. మనసు లయమైతే సర్వమూ బ్రహ్మస్వరూపమే!

నిదురలే రామా! – అజ్ఞానాన్ని వీడుము

బోధన పరమోన్నత శిఖరానికి చేరుకుంది. శ్రీరాముని అంతరంగంలో అలుముకున్న సందేహాల మేఘాలన్నీ మహర్షి జ్ఞానబోధా ప్రభాకర్షకు సంపూర్ణంగా పటాపంచలయ్యాయి. వశిష్ఠుల వారి దివ్య వదనం బ్రహ్మవర్చస్సుతో, అపరిమితమైన శాంతితో వెలిగిపోతోంది.

నైరాశ్యాన్ని, సంకోచాన్ని, దీనత్వాన్ని తక్షణం విడనాడి తన సహజ నిత్యశుద్ధ ఆత్మస్వరూపంలో స్థిరపడాలని మహర్షి శ్రీరామునికి స్పష్టమైన దిశా నిర్దేశం చేశారు. పరమశాంతితో నిండిన ఆ క్షణంలో సభామండపం అంతా ఒక అనిర్వచనీయమైన ఆధ్యాత్మిక కాంతితో ప్రకాశించింది.

మహర్షి వశిష్ఠుడు తన శిష్యుడైన రఘురాముని మేల్కొలుపుతూ చేసిన చివరి ప్రబోధం సభలోని ప్రతి హృదయాన్నీ కదిలించింది.

వశిష్ఠ మహర్షి: మరి ‘నేను జీవుడను, నిస్సహాయుడను’ అనే నైరాశ్యం నీకెందుకు రామా? అజ్ఞానం వల్ల కలిగే ఈ దీనత్వాన్ని తక్షణం త్యజించు!

వశిష్ఠ మహర్షి: ఓ రామచంద్రా! నిదురలే! అజ్ఞానమును త్యజించు. నీ నిత్య శుద్ధ ఆత్మస్వరూపుడవై, నిశ్చింతుడవై వెలిగిపోవుదువు గాక!

నియతి మరియు పురుషకార తత్త్వ విశ్లేషణ

లక్షణం / విభాగం	మహానియతి (దైవము)	పురుషకారము (మానవ ప్రయత్నం)
స్వరూపం	విశ్వవ్యాప్త ఈశ్వర సంకల్పం, ప్రకృతి ధర్మ సూత్రం	ప్రాణుల శారీరక, మానసిక స్పందనలు మరియు చేష్టలు
కార్య విధానం	కల్పారంభంలో అగ్ని, జలం వంటి శక్తుల ధర్మాలను నిర్ణయించడం	ఆహార గ్రహణం, శ్వాసక్రియ నుండి ఆత్మవిచారణ వరకు నిరంతర కర్మ
సాధనలో పాత్ర	పూర్వ కర్మల ఆధారంగా పరిస్థితులను ఏర్పరచడం	తీవ్రమైన వర్తమాన ప్రయత్నంతో ప్రతికూలతలను జయించడం
పరమార్థ దృష్టి	పరబ్రహ్మము నుండి అభిన్నమైన మహాస్పందన శక్తి	బ్రహ్మమే సాధకుడు, సాధనం మరియు సాధ్యంగా ప్రకాశించడం

ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం – పురుషకార ప్రాధాన్యత

ఈ అధ్యాయం మానవ చేతనలో గూడుకట్టుకున్న నిస్సహాయతా భావాన్ని సమూలంగా తుడిచిపెట్టి, అపరిమితమైన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని రగిలిస్తుంది. దైవం అనేది ఎక్కడో సుదూర ఆకాశంలో కూర్చుని మానవులను తోలుబొమ్మల్లా ఆడించే ఒక ప్రత్యేక వ్యక్తి కాదని, విశ్వాన్ని క్రమబద్ధంగా నడిపించే సార్వత్రిక ధర్మ సూత్రాల సమాహారమే దైవమని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది. ఆ విశ్వ నియతిని గ్రహించి, దానికి అనుగుణంగా ధర్మబద్ధమైన తీవ్ర పురుషకారాన్ని ఆచరించినప్పుడే మానవ జీవితం సార్థకమవుతుంది.

నీటిలో సుడిగుండాలు, ఎండమావిలో తరంగాలు, బంగారంలో ఆభరణాల దృష్టాంతాలు కేవలం ఉపమానాలు మాత్రమే కావు; అవి బాహ్యంగా కనిపించే నామరూపాల భేదాలను ఛేదించి, అంతర్లీనంగా ఉన్న ఏకైక బ్రహ్మ సత్యాన్ని దర్శించే అంతర్దృష్టిని ప్రసాదిస్తాయి. విధి లేదా దైవం పేరుతో చేష్టలుడిగి కూర్చోవడం జడత్వమే తప్ప వైరాగ్యం కాదని మహర్షి స్పష్టం చేశారు. పరమాత్మ చైతన్యంలో మన స్వయం ప్రయత్నమే దివ్యశక్తిగా పరిణమిస్తుందని తెలుసుకోవడమే నిజమైన సాధన రహస్యం.

ఈ అధ్యాయం సారాంశం

వశిష్ఠ మహర్షి శ్రీరామునికి దైవము, నియతి మరియు పురుషకారముల అసలైన పరమార్థాన్ని బోధించారు. పరమాణు విభజన, నీటి సుడిగుండాలు, స్ఫటిక ప్రతిబింబం మరియు బంగారు ఆభరణాల దృష్టాంతాలతో సృష్టి బ్రహ్మమయమని నిరూపించారు. దైవమంటే విశ్వవ్యాప్త ఈశ్వర సంకల్పమని, పురుషకారం లేకుండా ఏదీ సాధ్యం కాదని స్పష్టం చేస్తూ అజ్ఞాన నిద్రను వీడి ఆత్మస్వరూపుడవు కమ్మని రాముని ప్రబోధించారు.

గ్రంథ గమనికలు

• ప్రధాన సందేశం: దైవం మరియు పురుషకారం పరస్పరం విడదీయరానివి; సరైన ఆత్మవిచారణతో కూడిన తీవ్ర ప్రయత్నమే మానవుడిని బంధనాల నుంచి ముక్తుడిని చేస్తుంది.
• తాత్విక బోధ: సర్వమూ పరబ్రహ్మ స్వరూపమే. నియతి అనేది బ్రహ్మము యొక్క మహాస్పందన శక్తి కాగా, పురుషకారం దాని చైతన్య వ్యక్తీకరణ.
• తర్వాతి అధ్యాయంతో సంబంధం: సర్వం బ్రహ్మమయమనే అద్వైత భావనను మరింత లోతుగా అధ్యయనం చేస్తూ, మనో లయ క్రమాన్ని తర్వాతి అధ్యాయంలో మహర్షి వివరిస్తారు.

పురుషకారం లేనిదే జీవి కనీసం శ్వాస కూడా తీసుకోలేడు; దైవమంటే నిరంతర కార్యాచరణ శక్తే.

బంగారంలో ఆభరణాలు వేరైనట్లు కనిపించినా బంగారం ఒక్కటే అయినట్లే, జగత్తులోని భిన్నత్వం అంతా బ్రహ్మమే.

అజ్ఞానపు నిద్రను త్యజించి నీ సహజ ఆత్మప్రకాశంలో నిశ్చింతుడవై నిలబడు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

దైవము అంటే నిజానికి ఏమిటి?

దైవమంటే ఎక్కడో దూరంగా ఉండి శాసించే అదృశ్య శక్తి కాదు. అది సమస్త విశ్వాన్ని ఒక క్రమబద్ధమైన ధర్మంతో నడిపించే విశుద్ధ చైతన్య స్వరూపమైన ఈశ్వర సంకల్పం మరియు మహానియతి. జీవులలో కార్యాచరణగా వ్యక్తమయ్యే ఆ పరమ చైతన్యమే దైవమని వశిష్ఠ మహర్షి బోధించారు.

విధి కంటే స్వయం ప్రయత్నం (పురుషకారం) బలమైనదా?

అవును, విధి అనేది కేవలం మన పూర్వ కర్మల సంకల్ప ఫలితం మాత్రమే. గతంలో చేసిన కర్మలను ప్రస్తుత వర్తమానంలో చేసే తీవ్రమైన, వివేకవంతమైన మరియు ధర్మబద్ధమైన పురుషకారంతో మాత్రమే జయించవచ్చని, మానవ ప్రయత్నం లేనిదే ఏ దైవ సంకల్పమూ ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదని యోగ వాశిష్టం ఘంటాపథంగా స్పష్టం చేస్తోంది.

అంతా దైవమే నడిపిస్తున్నప్పుడు మనిషి ఏ పనీ చేయకుండా కూర్చోవచ్చా?

ఖచ్చితంగా కూర్చోకూడదు. కర్మను విడనాడి కూర్చోవడం జ్ఞానం కాదు, అది అజ్ఞానం వల్ల కలిగే తామసిక జడత్వం మాత్రమే. ఆహారాన్ని స్వీకరించాలన్నా, కనీసం శ్వాస పీల్చాలన్నా పురుషకారం తప్పనిసరి. సర్వ క్రియాశక్తియే దైవమని గ్రహించి పురుషకారంతో కూడిన సత్ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించడమే వివేకవంతమైన లక్షణం.

మహానియతి ప్రకృతిలో ఎలా వ్యక్తమవుతోంది?

కల్పారంభంలో పరబ్రహ్మ యందు జనించిన సంకల్పమే మహానియతిగా వ్యక్తమవుతోంది. అగ్ని సహజంగా పైకి ప్రజ్వరిల్లడం, జలం ఎల్లప్పుడూ పల్లమునకు ప్రవహించడం, గాలి వీచడం వంటి తిరుగులేని ప్రకృతి నియమాలు మరియు పంచభూతాల ధర్మాల రూపంలో మహానియతి విశ్వవ్యాప్తంగా నిరంతరం నిలిచి పనిచేస్తోంది.

బంగారం మరియు ఆభరణాల ఉదాహరణ ద్వారా గ్రంథం ఏం బోధిస్తోంది?

ఒకే బంగారంతో రకరకాల ఆభరణాలు చేసినప్పుడు పేర్లు, ఆకారాలు వేరుగా ఉన్నా మూలధాతువు బంగారమే అయినట్లే, జగత్తులో కనిపించే సమస్త నామరూపాలు పరబ్రహ్మము యొక్క వ్యక్తీకరణలేనని బోధిస్తోంది. బాహ్య భేదాలను పక్కనపెట్టి అంతర్లీనంగా ఉన్న ఏకత్వ సత్యాన్ని దర్శించడమే ఈ దృష్టాంతం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

జ్ఞాని శరీరాన్ని దైవం ఎలా పాలిస్తుంది?

జ్ఞాని అంతరంగంలో కర్తృత్వ భావన, వాసనలు పూర్తిగా నశించినప్పటికీ, విశ్వవ్యాప్త మహానియతి ప్రభావం చేత ఆ శరీరం నిలిచి ఉంటుంది. ప్రకృతి ధర్మాలకు అనుగుణంగా, లోక కళ్యాణార్థమై ఎటువంటి బంధం లేకుండా ఆ దేహం సహజ కర్మలను ఆచరిస్తూ ప్రకాశిస్తుందని మహర్షి వివరించారు.

ముగింపు

దైవం మరియు విధి అనే భావనల వెనుక ఉన్న పరమార్థాన్ని గ్రహించినప్పుడు మానవుడు నిస్సహాయతను వీడి ఆత్మశక్తితో ప్రకాశిస్తాడు. సమస్తమూ బ్రహ్మస్వరూపమేనని గుర్తించి, భ్రాంతిని త్యజించి నిశ్చింతగా జీవించడమే నిజమైన మోక్షం. మరి ఈ జగత్ భ్రాంతిని సమూలంగా తొలగించే మనోలయ సాధన ఏమిటి? తర్వాతి ఎపిసోడ్‌లో తెలుసుకుందాం.

---

A. Ravinder — దశాబ్దాల గ్రంథ అధ్యయనం, ప్రచురిత తెలుగు రచయిత, దశాబ్ద పుణ్యక్షేత్ర యాత్రానుభవం.
ఈ అధ్యాయం మూల గ్రంథ ఆధారంగా RamthaMedia ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య అనుసరణ.
మూలం: ఉత్పత్తి ప్రకరణం • 3. ‘దైవము’ – అర్థము / 4. బ్రహ్మమే – ఇదంతా! • అధ్యాయం 3 & 4