మనుషులు నిత్యం ఈ సంసార చక్రంలో పడి ఎందుకు కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు? ఎన్ని యుగాలు మారినా మనిషిలోని దుఃఖం, అజ్ఞానం ఎందుకు పోవడం లేదు? సాక్షాత్తూ బ్రహ్మదేవుడు తన మానస పుత్రుడైన వశిష్ఠుడిని ఆత్మజ్ఞానం బోధించడానికి భూలోకానికి ఎందుకు పంపాడు? అలాగే, మనిషికి వైరాగ్యం ఎన్ని రకాలుగా వస్తుంది? ఇలాంటి అత్యంత గహనమైన ప్రశ్నలకు సమాధానమే యోగవాసిష్ఠంలోని ఈ “సంసార చక్రం – వైరాగ్యం” అనే ఘట్టం.
మనుషుల పరిస్థితి చూసి కదిలిపోయిన బ్రహ్మదేవుడు
వశిష్ఠ మహర్షి తన పుట్టుక రహస్యం, తాను భూలోకానికి ఎందుకు వచ్చానో చెప్పిన తర్వాత, శ్రీరాముడు ఎంతో ఆసక్తిగా ఇంకొన్ని వివరాలు అడిగాడు.
“మహర్షీ! బ్రహ్మదేవునిచే సృష్టించబడిన ఈ లోకాలకు అసలు ఆత్మజ్ఞానం యొక్క ఆవశ్యకత (అవసరం) ఎట్లు కలిగింది? అది ఏ విధంగా ఈ లోకంలో ప్రవేశించింది? దాని అసలు ప్రయోజనం, ఉద్దేశం ఏమిటో దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి” అని రాముడు కోరాడు.
అప్పుడు వశిష్ఠుడు ఈ విధంగా వివరించాడు. “రామా! సముద్రంలో తరంగాలు (అలలు) ఎలాగైతే ఉదయిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మము నందు స్వభావానుసారంగా బ్రహ్మదేవుడు క్రియాశక్తియుతుడై జన్మించాడు. ఆయన తన చేత సృష్టించబడిన ఈ జీవరాశులన్నీ ‘మేము పుట్టుచున్నాము, చచ్చుచున్నాము’ అనే జరామరణ భావాలను (ముసలితనం, చావు గురించిన భయాలను) పొందటం గమనించాడు. ఒక్కసారి తన సృష్టి యొక్క భూత, భవిష్యత్తు, వర్తమాన కాలాన్ని ఆయన తన దివ్య దృష్టితో పరిశీలించాడు.
ఆయనకి ఏం కనిపించిందంటే.. “ఆహా! అనేక యుగాలు గడచిపోతున్నాయి. జనులు పుణ్యాలు చేసి ‘స్వర్గము’ మొదలైన ఊర్ధ్వగతులు పొందటానికి తగినట్టి సాధన సంపత్తిని అంతా నేను సృష్టించాను. ఇవన్నీ బాగానే ప్రవర్తిస్తున్నాయి. కానీ, ఈ భూమ్మీద మళ్లీ మళ్లీ జన్మలు పొందుతున్న ఈ జీవులు, అజ్ఞానంతో మోహబద్ధులే (భ్రమలో చిక్కుకున్నవారే) అగుచున్నారు. అంతేకాని, సర్వదా నిత్యమై, అఖండమై ఉన్న తమ అసలైన స్వస్వరూపాన్ని (ఆత్మను) వారు ఏమాత్రం గాంచుట లేదు (చూడలేకపోతున్నారు)” అని గమనించాడు. ఇదంతా చూసి ఆయన కరుణా పరవశులయ్యారు.
“అప్పుడాయన నన్ను సృష్టించి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని చక్కగా ఉపదేశించి నన్ను ఒక ‘జ్ఞాని’గా తీర్చిదిద్దాడు కదా!. ఈ సర్వజనుల అజ్ఞానాన్ని బాపటానికి (పోగొట్టడానికి) నన్ను ఈ భూలోకం పంపాడు. కేవలం ఒక్క నన్ను మాత్రమే కాదు, అందుకుగాను సనత్కుమార, నారదాది అనేకమంది మహర్షులను కూడా ఆయన ఈ భూమ్మీదకు పంపాడు. మమ్మల్ని ఇలా నిర్ణయించడంలో ఆయన అసలు ఉద్దేశం.. ‘మనోమోహము’ అనే అజ్ఞాన జాడ్యం చేత కుంచించుకుపోతున్న ఈ జీవులను.. ‘క్రియ-పుణ్య-జ్ఞానము’ల ద్వారా సముద్ధరించుటయే సుమా!” అని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
ధర్మం అంతరిస్తున్న కాలం – ‘రాజవిద్య’ ఆవశ్యకత
కాలచక్రం పరిభ్రమిస్తూ అనేక యుగాలు గడిచిపోయాయి. ఒకానొక దశలో ప్రజల్లో అశ్రద్ధ పెరిగిపోయి, విశుద్ధమైన యజ్ఞాది క్రియలు (మంచి పనులు) కూడా అంతరించిపోవడం ప్రారంభించాయి. అది గమనించిన మహర్షులు, కర్మకాండను మరియు శాస్త్ర మర్యాదలను మళ్లీ ఉద్ధరించాలని (తిరిగి రక్షించాలని) అనుకున్నారు. అందుకే వారు ఈ భూమండలాన్ని వేర్వేరు దేశాలుగా విభజించి, ప్రజలను పాలించడానికి రాజులను కల్పించారు. ఆ తరువాత, ధర్మార్థ కామాలను సిద్ధింపచేసే స్మృతి శాస్త్రాలను (పురాణాలను), యజ్ఞ శాస్త్రాలను మరల ప్రజల కోసం రచించారు.
కానీ కాలమహిమ ఏమని చెప్పాలి? క్రమంగా జనులు కేవలం ధనం, గృహం, అన్నపానాదుల యందు మాత్రమే ఆసక్తి కలిగి ఉండటం ప్రారంభించారు. ప్రజలలో అనేకులు అనేక నేరాలు చేస్తూ దండార్హులు (శిక్షలకు అర్హులు) కావడం ఎక్కువైంది. హింస, యుద్ధము మొదలైన దుష్టక్రియలు చేయకుండా రాజులు ప్రజలను పాలించడం సాధ్యమయ్యేది కాదు. దీని వల్ల అటు రాజులు, ఇటు ప్రజలు ఇద్దరూ దీనత్వం (కష్టాలను) పొందటం జరుగుచుండేది.
సరిగ్గా అటువంటి క్లిష్ట సమయంలోనే, మావంటి జ్ఞానదృష్టి కల మహర్షులు, ఈ లోకంలో జనుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టడానికి ఈ “ఆత్మతత్త్వము”ను ప్రచారం చేయవలసి వచ్చింది అని వశిష్ఠుడు వెల్లడించాడు.
ఈ ఆత్మ విద్యను మొట్టమొదట రాజులకే చెప్పటం జరిగింది. అందుచేతనే దీనిని ‘రాజవిద్య’ అని అంటూ ఉంటారు. ఈ ‘ఆధ్యాత్మవిద్య’ ఈ సృష్టిలోని సర్వ విద్యలకు మకుటం (కిరీటం) వంటిది అవటం చేత, దీనికి ‘రాజవిద్య’ అనే పేరు అత్యంత తగినదే అయింది. రహస్యమైన ఈ ఆత్మ విద్యను తెలుసుకున్నట్టి అనేకమంది రాజులు, తదితరులు తమ దుఃఖాల నుండి శాశ్వతంగా విముక్తులయ్యారు.
వైరాగ్యం ఎన్ని రకాలు? రాముని వైరాగ్యం ఏ రకమైనది?
“రామా! క్రమంగా నిర్మలమైన కీర్తి కలిగినట్టి అనేకమంది గొప్ప రాజులు గతించారు (చనిపోయారు). ఇప్పుడు ఈ ఇక్ష్వాకు వంశంలో దశరథ మహారాజు పుత్రునిగా నీవు జన్మించావు. సహజ నిర్మలము, ప్రశాంతశీలము అగు నీ మనస్సులో.. ఎట్టి బాహ్య కారణం లేకుండానే పరమ పవిత్రమైన వైరాగ్యం జనించింది. అట్టి గొప్ప వైరాగ్యం నీయందు ఈ విధంగా జనించటం సర్వ లోకములకు శుభము కలగజేయడానికే అయివున్నది” అని వశిష్ఠుడు కొనియాడాడు.
సాధారణంగా మనుషులకు కలిగే వైరాగ్యం రెండు విధాలుగా ఉంటుందని వశిష్ఠ మహర్షి వర్గీకరించాడు.
- రాజసిక వైరాగ్యం: జీవితంలో ఏవైనా భయంకరమైన దుస్సంఘటనలు తారసపడినప్పుడు ఏర్పడే వైరాగ్యం ఇది. ఉదాహరణకు, ఎవరైనా తమ కష్టార్జితమైన ధనాన్నో, రాజ్యాన్నో, లేక అత్యంత ఆత్మీయులైన బంధువులనో కోల్పోయినప్పుడు (మరణించినప్పుడు) తీవ్రమైన బాధతో.. “ఈ జీవితం ఇంతే, నాకేమీ వద్దు” అనుకునే వైరాగ్యం ఇది.
- సాత్విక వైరాగ్యం: ఎట్టి బాహ్య కారణం లేకుండానే (జీవితంలో ఎలాంటి కష్టాలు, నష్టాలు రాకుండానే), కేవలం తనలో తాను చేసుకునే పరిశీలనాత్మకమగు బుద్ధి చేత, నిత్య-అనిత్య వివేకము (ఏది శాశ్వతం, ఏది అశాశ్వతం అనే ఆలోచన) వలన ప్రాప్తించే వైరాగ్యం ఇది.
“రామా! నీయందు ఇప్పుడు జనించింది ఈ అత్యున్నతమైన సాత్విక వైరాగ్యం. అందుకే ఇక్కడున్న సాధు పురుషులు, మహర్షులు కూడా నీ వైరాగ్యాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడుచున్నారు” అని వశిష్ఠుడు మెచ్చుకున్నాడు.
జీవితంలో భీభత్సమైన (భయంకరమైన) విషయాలు, చావులు చూసినప్పుడు శ్మశాన వైరాగ్యం ఎవరైనా పొందుతారు. అది సహజమే. అందులో మహత్తరమైన విశేషమేమున్నది?. అయితే సాధుపుంగవుల వైరాగ్యం ఎంతో చమత్కారంగా ఉంటుంది. వారు ఇతర జనుల కష్ట సుఖాలను గాంచినప్పుడో (అర్జునుడు, బుద్ధుడు మొదలైన వారిలాగా), లేక కేవలం ఏకాంతంలో నిర్వర్తించబడిన స్వవిచారణాపూర్వక వివేకము చేతనో (శుక మహర్షి లాగా) వైరాగ్యం పొందటం జరుగుతుంది. అట్టివారే మా దృష్టిలో మహనీయులు, వారే మహాప్రాజ్ఞులు అని ఆయన కీర్తించాడు. (బుద్ధుడు, జీసస్, గురునానక్, మహ్మద్ ప్రవక్త వంటి మహనీయులు కూడా లోకుల అజ్ఞానజనిత దుర్భర స్థితులను చూడటం వల్లే వైరాగ్యం పొందారు తప్ప, తమ వ్యక్తిగత కష్టాల వల్ల కాదని ఇక్కడ గ్రహించాలి).
అందమైన పూలతో సుందరంగా తయారుచేయబడిన దండ భగవంతునికి ఎలా అలంకారం అవుతుందో, అలాగే ‘స్వవిచారముతో కూడిన పరామర్శ’ ద్వారా పుట్టిన వివేకము చేత.. ఈ సంసార గతిని విచారించి, వైరాగ్యాన్ని అభ్యసించేవారే పురుషశ్రేష్ఠులు. వారు తమను తాము ఉద్ధరించుకోవడమే కాకుండా, అశుభ మార్గమున వెళ్తున్న తదితర జనులకు కూడా ఒక జ్ఞానజ్యోతియై వెలుగొందుతారని తెలిపాడు.
అవిద్యను ఎలా త్యజించాలి? వివేకాన్ని ఎలా పెంచుకోవాలి?
అందుచేత ఓ సభికులారా! వివేకముతో మీరంతా ఈ ప్రశ్నలు వేసుకోండి అని వశిష్ఠుడు బోధించాడు.
- “నేను ఎవ్వరు?
- ఈ దృశ్యమంతా ఏమిటి?
- ఇదంతా ఎట్లు, ఎక్కడి నుండి ప్రాప్తిస్తోంది?
- ఈ కనబడే సంబంధ-బాంధవ్యములు ఎచ్చట, ఎట్లు ఏర్పడుచున్నాయి?” అనే విషయాలను చక్కగా, బాగుగా విచారించబూనెదరు గాక!.
“ఈ మాయా దృశ్య ప్రపంచము, ఈ దేహ-ఇంద్రియ-తదితర పదార్థములతో కూడిన బాహ్యజగత్తు, ఈ మనో-బుద్ధి-చిత్త-అహంకారాలతో కూడిన అభ్యంతర జగత్తు.. ఇదంతా కేవలం అవిద్యయే (అజ్ఞానమే)” అని గ్రహించండి. ఆ వివేకమును ఆశ్రయించి ఆ అవిద్యను పూర్తిగా త్యజించి వేసెదరు గాక!. “వీటిచే స్పర్శించబడజాలని నిత్యోదిత సాక్షీతత్త్వమే (ఎప్పుడూ ఉండే సాక్షి మాత్రమే) నేనైయున్నాను” అని గ్రహించెదరు గాక! అని ఉపదేశించాడు.
“ఓ రామచంద్రా! ఓ సర్వజనులారా! ఈ మనం చెప్పుకోబోయే జ్ఞాన బోధ యొక్క ఉత్తమ ప్రయోజనం, మీ మీ వివేకము యొక్క ఔన్నత్యాన్ని బట్టే మీకు ఒనగూడగలదు. కనుక మీ ‘వివేకము’ విషయంలో మీరు ఎల్లప్పుడూ జాగరూకులై (అలర్ట్ గా) ఉండండి.
ఈ వివేకము అనేది ఎలా పుడుతుందంటే.. యజ్ఞయాగాది సత్క్రియల వలన, గొప్ప తపస్సు వలన, చిరకాలం తీర్థయాత్రలు సేవించుట చేత, సత్పురుషుల చేత, శాస్త్రాలచే నిర్ణయించబడిన నియమ నిష్ఠలను అవలంబించడం వలన, మరియు పరోపకార ప్రభావం చేతనే మనిషిలో వివేకం ఉదయిస్తుంది. అట్టి ప్రయత్నాల వల్ల మీ అంతరంగంలో పేరుకొని ఉన్న పాప-దృష్టులు నశిస్తాయి. అప్పుడే కాకతాళీయంగా మీకు ‘తత్త్వచింతన’ యందు ఆసక్తి కలుగుతుంది” అని వశిష్ఠుడు మార్గం చూపాడు.
అనంతమైన సంసార చక్రం నుండి తప్పించుకునేదెలా?
ఓ రామచంద్రా! ఈ సంసారచక్రము యొక్క భ్రమణమునకు అసలు అంతులేదు. “పరమ పదమును” (ఆత్మజ్ఞానాన్ని) దర్శించనంత వరకు, జనులు ఇట్లే ఈ సంసార చక్రంలో పడి నిరంతరం తిరుగుతూనే ఉంటారు. అనేక రాగద్వేషాలచే చుట్టబడినవారై, అంతూ-పొంతూ లేనట్టి ఐహిక (ఈ లోక), ఆముష్మిక (పరలోక) వ్యవహారాలు ఆచరిస్తూనే ఉంటారు.
“ఈ సంసారము అపారము” అనే విషయం, మనిషిలో వివేకం ఉదయించినప్పుడు మాత్రమే వాడు గ్రహించగలడు. సునిశితమైన బుద్ధి చేత ఒకసారి వివేకం ఉదయించిందా.. ఇక అప్పుడు వాడి పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందంటే, తనను కట్టేసిన త్రాళ్లను తెంచుకుని అరణ్యంలోకి స్వేచ్ఛగా ప్రవేశించే ఏనుగు లాగా ఈ జీవుడు “సంసార బుద్ధి”ని త్యజించి, తన స్వస్వరూపమగు పరమపదమును అందుకొని సుఖించగలడని వశిష్ఠుడు అద్భుతమైన ఉపమానం చెప్పాడు.
ఓ సభికులారా! ఈ సంసారము యొక్క గతి అతి కుటిలమైనది, దీనికి అంతు లేదు. “ఈ దేహమే నేను” అనే బంధంలో చిక్కుకున్న ఒక మహా జంతువు వంటి ఈ జీవుడు, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించనంత కాలం ఈ సంసారం యొక్క అంతమును కనుగొనజాలడు. వివేకులైనవారు మాత్రమే “జ్ఞానయుక్తి” అనే తెప్ప (పడవ) సహాయం చేతనే ఈ సంసార సాగరాన్ని అవలీలగా దాటివేసి, తరిస్తున్నారు. అట్టి భయంకరమైన సంసార సాగరాన్ని దాటించగల ఈ “జ్ఞాన విచారణ”ను మీరంతా శ్రద్ధాసక్తులతో, విచారణాపూర్వకమైన బుద్ధితో, ఏకాగ్రమనస్కులై వినండి అని వశిష్ఠుడు సభలోని వారిని అభ్యర్థించాడు.
“రామా! ఈ జగత్తును గమనించావా? ఇది అజ్ఞానుల కొరకు నిరంతరం అనేక కామ, క్రోధ, మోహ, భయ, సందేహ సమన్వితములగు సందర్భాలను నిర్మించుకుంటూ పోతోంది. దాని ఫలితంగా ఈ జీవుని అంతరంగం అనేక దుఃఖాలచే, భ్రమలచే నిరంతరం దహించబడుతోంది. వాడికి ఎక్కడా తృప్తి గాని, దోషరహితమైన ఆనందం గాని లభించడం లేదు. అందుకుగాను ఏదైనా ఉత్తమమైన ఉపాయం అన్వేషించాలి కదా! ఇలా నిరర్థకంగా రోజులు గడిపివేస్తుంటే ప్రయోజనం ఏమిటి?. “అవివేకమునకు ఏకైక ఔషధం కేవలం జ్ఞాన విచారణయే” అని మేము మరల మరల ప్రకటిస్తున్నాము” అని ఆయన ఉద్ఘాటించాడు.
ఆత్మవిచారణ అంటే బద్ధకం వద్దు!
కొంతమంది అజ్ఞానులు “ఆ! ఈ ఆత్మవిచారణ మాకెందుకు? ఇప్పటి మా లౌకిక పనులు, అవి ఇస్తున్న డబ్బు మాకు సానుకూలంగానే ఉన్నాయి కదా!” అని తాత్సారం చేస్తుంటారు. అది ఏమాత్రం ఉచితం కాదని వశిష్ఠుడు హెచ్చరించాడు.
ఎందుకంటారేమో? అనుక్షణం మార్పులు చెందుతూ ఉండే ఈ ‘ఉపాధి’ని (ఈ భౌతిక దేహాన్ని) నమ్మి, ఇందులోని దోషాలను గమనించకుండా రోజులు గడపటం ఎంత మూర్ఖత్వం?. శీతల, వాత, తాపాది అనేక వ్యాధులు, దుఃఖాలు, మనోచింతలు, శరీరానికి వచ్చే శిథిలత్వం, వృద్ధాప్యం, మృత్యువు – ఇత్యాదులతో కూడుకొని ఉన్న ఈ సంసార వ్యవహారమంతా మనిషిని ఏ క్షణంలోనైనా దుఃఖ సముద్రంలో ముంచివేయగలదు కదా!. ఇలాంటి కనీస దూరదృష్టి లేనట్టి దుర్బుద్ధులకు నేనే కాదు, మరెవరు కూడా ఏమీ చెప్పలేరని ఆయన వాపోయాడు.
కానీ సాధుపురుషులగు మహాత్ములు మాత్రం జ్ఞానము, నిగ్రహము, యుక్తి, ఏకాగ్రత వంటి లక్షణాలతో.. (శారీరక కష్టాలు వస్తున్నప్పటికీ) దీనిని సునాయాసంగా సహించగలుగుతున్నారు. ఈ దృశ్య జగత్తుకు అతీతమైన అకళంక స్థితి యందు తమను తాము స్థాపించుకుంటూ, సుస్థిరమైన శాంతిని పొందగలుగుచున్నారు.
వానకు బాగా తడిసిన ఎండుగడ్డిని అగ్ని దహించగలదా? లేదు కదా! అలాగే సమ్యక్ దర్శులైన వారు (అంటే సర్వమును సమరస భావంతో దర్శించేవారు) ఎట్టి మానసిక వ్యాధులచే బాధింపబడజాలరని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు. ఈ ‘సంసారము’ అనే విశాల భూమిలో అనుక్షణం “ఆధివ్యాధులు” (మానసిక, శారీరక దోషములు) అనే భయంకరమైన సుడిగాలులు లేస్తున్నాయి. ఒక్క తత్త్వజ్ఞుడగువాడు మాత్రమే ఈ సుడిగాలుల మధ్యలో కూడా ‘కొండ’ వలె అత్యంత నిశ్చలుడై ఉండగలుగుతున్నాడు.
ఏమాత్రం వివేకం కలిగి ఉన్నా, అట్టివాడు తన కాలాన్ని ఇలా లౌకిక పనులతో వృథా చేసుకోడు. తత్త్వ జ్ఞానాన్ని గ్రహించినట్టి ప్రాజ్ఞుడు, ప్రబుద్ధాత్ముడు, బుద్ధిమంతుడు అయినట్టి ఒక మహనీయుడైన గురువు కోసం వెతుకుతాడు. అట్టివానిని గుర్తించి, సమీపించి, తన సర్వ సందేహాలను నివృత్తి చేసుకుని, శుద్ధ జ్ఞానము నందు విలీనం అవుతాడు.
“నాయనలారా! ఎంతో ప్రయత్నపూర్వకంగా, నిరహంకారంగా, ఎలాంటి డంబము-దర్పము లేకుండా అన్వేషిస్తే గాని, మీకు అట్టి మహనీయుని సామీప్యత లభించదు. ప్రయత్నశీలుడైనవాడు అట్టి వ్యక్తిని సమీపించి, అతనిని నమస్కారాది సపర్యలచే సంతోషింపచేయాలి. ప్రేమపూర్వకంగా, సత్యాన్వేషణా దృష్టితో ప్రశ్నించి తెలుసుకోవాలి. ఒక తెల్లటి వస్త్రానికి కుంకుమ రంగు ఎలా వేస్తామో, అలాగే ఈ మనస్సును జ్ఞానులు ప్రసాదించే సమాచారంతో నింపివేయాలి. అత్యంత శ్రద్ధతో సంశయాలన్నీ నివర్తింపచేసుకోవాలి. బుద్ధికుశలతతో, ఓర్పు-నేర్పులతో, యత్న పూర్వకంగా.. ‘ఇతడు ఇట్లు చెప్పుటలో ఏ ఉద్దేశమును ప్రకటించుచున్నాడు?’ అనునది జాగరూకులై గ్రహించాలి” అని వశిష్ఠ మహర్షి జ్ఞానాన్వేషణకు కావలసిన అసలైన అర్హతలను, పద్ధతులను రాముడికి మరియు సభలోని వారందరికీ కళ్ళకు కట్టినట్లు బోధించాడు.
