మానవ జీవితంలో అత్యంత సంక్లిష్టమైన, ఎప్పటికీ తెగని ఒక మహా సందేహం.. “అంతా మన చేతుల్లోనే ఉందా? లేక మనల్ని నడిపించే ఒక అదృశ్య శక్తి (అదృష్టం లేదా దైవం) ఏదైనా ఉందా?”. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు “ఇదంతా నా కర్మ, దేవుడు నా నుదుటిపై ఇలా రాశాడు” అని సరిపెట్టుకోవడం సామాన్యుల నైజం. కానీ, అసలు సత్యం ఏమిటి? జీవితంలో మనం అనుభవించే సుఖదుఃఖాలకు నిజమైన కారణం ఎవరు? ఈ ప్రశ్నలకు సాక్షాత్తూ ఆ శ్రీరామచంద్రుడికే ఒక దశలో తీవ్రమైన గందరగోళం ఏర్పడింది.
యోగవాసిష్ఠంలోని “ముముక్షు వ్యవహార ప్రకరణం”లో భాగంగా వశిష్ఠ మహర్షి చేసిన ఈ ‘కర్మవిచారము’ (కర్మల గురించిన లోతైన విశ్లేషణ) ప్రతి ఒక్కరి జీవితాన్ని, ఆలోచనా విధానాన్ని సమూలంగా మార్చివేస్తుంది. అదృష్టం, దైవం, కర్మ, స్వప్రయత్నం.. వీటి మధ్య ఉన్న అసలైన సంబంధాన్ని వశిష్ఠ మహర్షి అత్యంత శాస్త్రీయంగా, లాజికల్గా ఎలా వివరించారో ఇప్పుడు అత్యంత సులభమైన భాషలో, సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.
శ్రీరాముని గందరగోళం: అసలు దైవం ఉందా? లేదా?
సభామండపంలో వశిష్ఠ మహర్షి మాటలను అత్యంత శ్రద్ధగా వింటున్న శ్రీరాముడికి ఒక పెద్ద ధర్మసందేహం వచ్చింది. జ్ఞానాన్ని గ్రహించే క్రమంలో ఇలాంటి సందేహాలు రావడం అత్యంత సహజం. రాముడు తన సందేహాన్ని వశిష్ఠుని ముందు ఇలా ఉంచాడు.
“ఓ సర్వధర్మజ్ఞా! గురుదేవా! పురుష ప్రయత్నం (మనిషి కష్టపడటం) విషయంలో మీరు ఉదాహరణలతో చెప్పిన విషయాలన్నీ నేను పూర్తిగా అంగీకరిస్తున్నాను. అయితే, మీ మాటల్లో నాకు ఒక చిన్న గందరగోళం కనిపిస్తోంది.
- మీరు కొన్నిచోట్ల “దైవము” (అదృష్టం) అనబడునది ఏదీ లేనే లేదు అని స్పష్టంగా అన్నారు.
- కానీ మరికొన్ని చోట్ల వివరిస్తూ, “పూర్వ జన్మలందలి లేక ఇతః పూర్వపు కర్మ పరంపరల (ప్రయత్నాల) సమ్మేళనమే దైవము” అని అంటున్నట్లు నాకు అర్థమవుతోంది.
- అంతేకాకుండా, “ప్రయత్నము ముందు చేయాలి – దైవము సంగతి ఆ తరువాత వదిలేయాలి” అని కూడా మీరు సూచనగా చెబుతున్నారు.
దీంతో నాకు ఒక స్పష్టత కరువైంది. ఈ ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి గాంచి ఉన్న ఈ “దైవము” అనే పదార్థం (శక్తి) అసలు ఉన్నదా? లేదా?. ఎందుకంటే ప్రపంచంలో అనేకులు అటువంటి దైవం లేదా అదృష్టం ఒకటి ఉందని బలంగా నమ్ముతున్నారు కదా!. అందుచేత ఈ ‘దైవము’ అనునది మీ దృష్టిలో ఎలా చూడబడుతోందో, దాని అసలు స్వరూపం ఏమిటో నాకు మరింత సుస్పష్టంగా తెలుసుకోవాలని ఉంది” అని రాముడు అడిగాడు.
వశిష్ఠుని అంతిమ తీర్పు: ‘దైవం’ ఒక కల్పన మాత్రమే!
రాముని సూక్ష్మమైన ప్రశ్న విన్న వశిష్ఠ మహర్షి ఎంతో ఆప్యాయంగా, ఎలాంటి దాపరికం లేకుండా అసలు నిజాన్ని కుండబద్దలు కొట్టినట్లుగా వివరించాడు.
“నాయనా! రామచంద్రా! ఈ సృష్టిలో పురుషకారమే (మానవ ప్రయత్నమే) సర్వ కార్యక్రమాలను నిర్వర్తిస్తోంది. ఆ చేసిన పనుల తాలూకు ఫలితాలను కూడా ఆ పురుషకారమే అనుభవిస్తోంది. ఇక ‘దైవము’ అనబడే మరొక వస్తువు ఏదీ దేనికీ కర్త (చేసేది) కాదు, భోక్త (అనుభవించేది) కాదు.
దైవం అనేది స్వయంగా వచ్చి చేసేది ఏదీ లేదు. అది భోగించేది (అనుభవించేది) లేదు. అది ఇతరులను ప్రత్యేకంగా ఆదరించేది కూడా లేదు. అసలు ఆ దైవాన్ని ఎవరూ చూస్తున్నది కూడా లేదు. అది కేవలం అజ్ఞానుల కల్పనామాత్రమే! (ఒక ఊహ మాత్రమే). మనిషి చేసే పౌరుషమే (ప్రయత్నమే) ఫలప్రదమవుతోంది. అట్టి పురుషకారం (తనకు తానుగా గతంలో చేసిన ప్రయత్నాల పరంపరలు) వల్ల ప్రస్తుతం లభిస్తున్న శుభ, అశుభాలనే (మంచి, చెడులనే) జనులు ‘దైవము’ లేదా ‘అదృష్టము’ అనే పేరుతో పిలుస్తున్నారు” అని మహర్షి స్పష్టం చేశాడు.
తమ స్వంత పురుష ప్రయత్నాల చేత తాము పొందుతున్న స్వల్పమైన (చిన్న) లేదా దీర్ఘమైన (పెద్ద) ఇష్టాలను, అయిష్టాలను అల్పజ్ఞులైన వారు (జ్ఞానం లేనివారు) ‘దైవము’ అనబడు దానికి ఆపాదిస్తున్నారు అని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
అదృష్టాన్ని నమ్మే అజ్ఞానం ఎందుకు పుడుతుంది?
ఈ లోకంలో ఎవరికైనా సరే, కేవలం ఒక్క పురుషార్థము (శ్రమ) చేత మాత్రమే ఫలితాలు ఖచ్చితంగా లభిస్తున్నాయి. అయితే, జనులు దైవాన్ని లేదా అదృష్టాన్ని ఎందుకు నమ్ముతారో వశిష్ఠుడు ఒక అద్భుతమైన సైకలాజికల్ లాజిక్ ద్వారా వివరించాడు.
ఒక వ్యవహారం (పని) యొక్క ఆది, అంతాలు (మొదలు, ముగింపులు) వేర్వేరు దేశ, కాలాలలో ప్రాప్తిస్తున్నప్పుడు దాని ప్రభావాలను సామాన్య జనులు సులభంగా గ్రహించలేరు. అంటే, గతంలో ఎప్పుడో చేసిన ఒక పని తాలూకు ఫలితం, ఇప్పుడు ఎక్కడో వేరే చోట, వేరే సమయంలో అనుభవంలోకి వస్తుంది. ఆ రెండింటి మధ్య ఉన్న లింకును (కార్య-కారణ సంబంధాన్ని) చూడగలిగే దూరదృష్టి లేనట్టి జనులు, ఆయా ఫలితాలను చూసి “ఇవి దైవమే ప్రసాదిస్తున్నాడు.. లేదా దైవమే నన్ను ఇట్లా శిక్షిస్తున్నాడు” అని భావన చేస్తున్నారు. కంటికి కనిపించని ఆ గ్యాప్ను పూరించుకోవడానికి వారు ‘దైవం’ అనే పదాన్ని వాడుకుంటున్నారు.
“ఓ రాఘవా! అసలు ఎలాంటి రూపమే లేనట్టి ‘దైవము’ కారణంగా ఎవరికైనా, ఏదైనా చేకూరినది అని అనుకుంటే, అది మా ఉద్దేశంలో కేవలం ఒక భ్రమ మాత్రమే” అని మహర్షి తేల్చిచెప్పాడు.
దైవాన్ని ప్రార్థిస్తే కోరికలు తీరుతాయి కదా.. అదెలా?
ఇక్కడ ఎవరికైనా ఒక సందేహం రావచ్చు. “మనం గుళ్ళోకి వెళ్లి దైవాన్ని ప్రార్థిస్తాం కదా, అప్పుడు మన అభీష్టాలు (కోరికలు) నెరవేరుతున్నాయి కదా, దానికి కారణం దైవమే కదా!” అని. దీనిపై వశిష్ఠుడు అద్భుతమైన లాజిక్ చెప్పాడు.
“దైవమును ప్రార్థించటం” మరియు “అభీష్టములు పొందటం” అనే విషయానికి వస్తే.. ఆ భక్తులు కొంతకాలం పాటు ఆ కోరిక నెరవేరాలనే తీవ్రేచ్ఛతో (బలమైన కోరికతో) వాళ్ళు చేసేది కూడా అభ్యర్థన పూర్వకమైన పురుష ప్రయత్నమే కదా!. అంటే, ఏకాగ్రతతో ప్రార్థించడం అనేది కూడా ఒక మానసిక శ్రమే. ఆ అభ్యర్థన చేత వారిలో ‘లక్ష్యశుద్ధి’ ఏర్పడుతోంది. ఆ లక్ష్యశుద్ధి వల్ల వారు సాధించదలచిన దానికి లేదా పొందదలచిన దానికి సానుకూలంగా వారి ఆలోచనలు, క్రియలు (పనులు) వాటంతట అవే ఒనగూడుతున్నాయి.
అప్పుడు ఆ ప్రయత్నాల వల్ల ప్రాప్తించిన ఫలితాన్ని చూసి, “ఇది దైవమే ఇచ్చినాడు” అని ఆ భక్తుడు అనుకోవడం జరుగుతోంది. కనుక, ఇక్కడ ప్రార్థన అనే విషయంలో కూడా.. వారి పురుష ప్రయత్నాన్ని (తీవ్రమైన కోరిక, మానసిక ఏకాగ్రతను) అనుసరించే ఆయా శుభ, అశుభ ఫలాలు లభిస్తున్నాయి తప్ప, ఎవరో ఆకాశం నుంచి వచ్చి ఇవ్వడం లేదని వశిష్ఠుడు ఆంతర్యాన్ని వివరించాడు.
సాధారణ జనులు కొందరు “వీడి అదృష్టము ఇట్లా ఉన్నది” అని అంటున్నప్పుడు, ఆ మాటయే ‘దైవము’గా ఈ లోకంలో ప్రసిద్ధికెక్కింది అని ఆయన తెలిపాడు.
బుద్ధి కర్మను అనుసరిస్తుందా? దైవాన్నా?
కర్మల ప్రసంగం వచ్చినప్పుడు, మన జీవితంలో జరిగే సంఘటనలను మనం ఎలా అపార్థం చేసుకుంటామో మహర్షి ఒక చక్కటి ఉదాహరణతో వివరించాడు.
ఒక వ్యక్తి ఏదైనా ఒక మంచి మాట చెప్పాడు. అది విన్న ఇంకో వ్యక్తికి ఒక గొప్ప బుద్ధి (ఆలోచన) పుట్టింది. అప్పుడు ఆ వ్యక్తి “నేను దీన్ని సాధించాలి” అని దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత తీవ్రంగా ప్రయత్నించాడు. చివరకు ఆశించిన ఉత్తమ ఫలితాన్ని పొందాడు. తీరా ఆ విజయం సాధించిన తర్వాత వాడు ఏమనుకుంటాడు? “అబ్బా.. ఈ ఉత్తమ ఫలితం నాకు కేవలం దైవవశాత్తు లభించింది” అని అనుకుంటాడు. ఇలాంటి ఎన్నో సంఘటనలే ‘దైవము’ అనబడే కల్పనకు కారణమవుతున్నాయి.
కానీ, ఇందులో ఉన్న అసలు సూక్ష్మదర్శనం ఏమిటి? “అతని ఇతఃపూర్వపు ప్రయత్నాల చేత ఏర్పడిన బుద్ధే (గతంలో వాడు చేసిన శ్రమ వల్ల పరిపక్వమైన మెదడే) అందుకు సిద్ధమై ఆ కొత్త ఆలోచనను స్వీకరించింది. ఆ తర్వాత వాడు స్వయంగా చేసిన ప్రయత్నం చేతనే ఆ ఫలితం వాడికి ప్రాప్తించింది” అనునదే మనకు సూక్ష్మదృష్టితో చూసినప్పుడు లభిస్తోంది.
దీనికి నిదర్శనం ఏంటంటే.. ఒక పదిమందికి ఒకే విధంగా మంచి విషయాన్ని బోధించినా, అందరూ ఒకే విధంగా స్పందించరు కదా!. ఎవరైతే తమ గతకాలపు మరియు వర్తమానపు ప్రయత్నాల చేత ఆ విషయాన్ని అర్థం చేసుకుని స్వీకరించారో, వారు మాత్రమే ఆ ఫలితాన్ని పొందుచున్నారని గ్రహించు అని వశిష్ఠుడు రాముడికి కనువిప్పు కలిగించాడు.
ఒకనికి ఇష్టమైన లేదా అయిష్టమైన ఫలితాలు లభిస్తున్నాయనుకో.. దైవమే వాటిని ప్రాప్తింపజేస్తున్నట్లు అల్పదృష్టి (సరిగా ఆలోచించలేని) కలవారు భావిస్తున్నారు. కానీ సూక్ష్మదృష్టి కలవారో.. “నా ఇష్ట, అయిష్టాల రూపంలో నాలోనే ఏర్పడి ఉన్న సంస్కారాలే (లేక వాసనలే) నాకు ‘ఇది సుఖము, ఇది కష్టము’ అనే భావనలు కలిగిస్తున్నాయి” అని స్పష్టంగా గ్రహిస్తున్నారు. ఇంతకుమించి ‘దైవము’ అనునది ఏదీ లేదు. కనుక, ఈ విషయమై నీవు నిశ్చింతుడవు కమ్ము అని మహర్షి ఓదార్చాడు. వర్తమానంలో ఉత్తమ కర్మలను ఆశ్రయిస్తూ, ఆత్మ తత్త్వం ఏమిటో వివేక దృష్టితో గ్రహించి ఉండు అని ఉపదేశించాడు.
రాముని మలిప్రశ్న: మీ మాటల్లో వైరుధ్యం ఉందేంటి మహర్షీ?
రాముడికి ఇంకా పూర్తిగా సందేహం తీరలేదు. సూటిగా ఇలా అడిగాడు: “హే మహర్షీ! మీరు ఒకసారి ‘పూర్వజన్మల సంచితమే (గత కర్మల సమూహమే) దైవము’ అని మరల మరలా అంటున్నారు. మళ్ళీ ఇంతలోనే ‘దైవము లేదు’ అని మీ నిర్ణయాన్ని ప్రకటిస్తున్నారు. మీ మాటల్లోనే ఇలా రెండు రకాలుగా ఎందుకు చెబుతున్నారు?” అని అడిగాడు.
దీనికి వశిష్ఠ మహర్షి చిరునవ్వు చిందిస్తూ ఇలా బదులిచ్చాడు. “ఓ రామచంద్రా! నేను నీకు ఏదైనా చెప్పినప్పుడు, నీవు దానిని అత్యంత సూక్ష్మదృష్టితో గ్రహించగలవు. నీ గురువుగా నీపై నాకు ఉన్న అభిప్రాయం అది. అందుచేత నేను చెప్పబోయే ఈ పరమ రహస్యాన్ని మరింత సూక్ష్మదృష్టితో, నిర్మలమైన హృదయంతో, ఎలాంటి ఉద్వేగాలు లేనివాడవై విను. అప్పుడు నీ బుద్ధి చంచలత్వాన్ని వదిలేసి స్థిరత్వాన్ని పొందుతుంది. అప్పుడు నేను చెప్పిన, చెప్పబోయే ఉత్తమ సత్యం నీకు పూర్తిగా బోధపడుతుంది” అంటూ అసలు తత్త్వాన్ని విడమరిచి చెప్పాడు.
వాసనలే కర్మలుగా.. కర్మలే దైవంగా ఎలా మారుతాయి?
ఒక మనిషి తన మనస్సుతో, వాక్కుతో (మాటతో), కాయముతో (శరీరంతో) ఒకానొక విధంగా పనులు (కర్మలు) నిర్వర్తిస్తున్నాడు. వాడు అలా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నాడు? అలా ఎందుకు ఆలోచిస్తున్నాడు? అలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నాడు? దీనికి సమాధానం విను రామా అని వశిష్ఠుడు సైకలాజికల్ విశ్లేషణ ప్రారంభించాడు.
మనిషి తన గత కాలంలో (మరియు క్రితం జన్మల్లో) చేసిన స్వంత ప్రయత్నాల సారాంశమే ‘వాసనలు’ (బలమైన అలవాట్లు లేదా సంస్కారాలు) గా మారుతాయి. ఆ వాసనలను అనుసరించే, ఆ వాసనల చేత మేల్కొల్పబడి (ప్రబోధితుడై) ఈ వర్తమానంలో వాడు ఆయా విధాలుగా భావించడం, మాట్లాడటం, ప్రవర్తించడం చేస్తున్నాడు. అంటే.. వాసనలే (గత కర్మల సారాంశమే) తిరిగి మళ్ళీ కర్మలుగా పరిణమిస్తున్నాయి!.
ఆ వాసనలను అనుసరించే నేను, నీవు, అట్లే ప్రతి ఒక్కరూ ఆయా విధాలైన ‘మనో-వాక్-కాయ’ కర్మలను ప్రదర్శిస్తున్నాము. మనిషి అభిప్రాయాలు, భావనలు కూడా ఈ వాసనలను బట్టే ఉంటున్నాయి. పనులు ఒక రకంగా, మనోభావాలు మరొక రకంగా ఎప్పుడూ ఉండవు కదా! పల్లెటూరికి వెళ్లాలనుకునే వాడు పల్లెకే చేరుతాడు కానీ, పట్టణం ఎలా చేరుతాడు? అని మహర్షి అడిగాడు.
ఎవడికి ఏ వాసనలు (బలమైన కోరికలు/అలవాట్లు) ఉంటే, వాడు వాటి కోసమే ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాడు. “ఎట్లాగైనా సరే, ఈ ఫలితాన్ని నేను పొందెదను గాక” అనునట్టి అత్యంత బలమైన కోరికతో తీవ్రంగా నిర్వర్తించబడిన కర్మయే.. చివరకు ‘దైవమై’ పరిణమిస్తోంది!.
అంటే దీని అర్థం ఏమిటి? “కర్మల బలమే (మన ప్రయత్నాల ప్రయోజనమే) దైవబలంగా పరిణమిస్తోంది” అనునదే ఇక్కడ మనకు స్పష్టంగా సిద్ధిస్తోంది. ఈ కర్మలకు (లేక ప్రయత్నాలకు) భిన్నంగా వేరుగా ఉండి ‘దైవము’ అనునది ఎవరికీ, ఏదీ ఉచితంగా ఇచ్చుట లేదు. ప్రతి కర్త (పనిచేసేవాడు) తన కర్మలను ఈ విధంగానే నిర్వర్తించడం, ఆ ఫలితాలను పొందడం జరుగుతోంది. ఇక ఇందులో తనకంటూ ఒక సొంత నిర్ణయం తీసుకునే ‘దైవము’ అనే దానికి పాత్ర ఎక్కడున్నది? అని ప్రశ్నించాడు.
ఒక మనిషిలో ఏ వాసనలైతే బలపడి ఉంటాయో.. అవే అతని కర్మలుగా (పనులుగా) మారుతున్నాయి. అయితే తన గతకాలపు ప్రయత్నాల వ్యవహారాన్నంతా సమగ్రంగా వాడు పరిశీలించకపోవడం వల్ల, లేదా అది వాడి కంటికి ఎదురుగా కనబడకపోవడం వల్ల అతడు.. “నన్ను ఎవరో అదృశ్య శక్తి ఈ కర్మ నిర్వర్తించవలసినదిగా ప్రేరేపిస్తోంది” అని వాడికి వాడు సమాధానం చెప్పుకుని భ్రమపడుతున్నాడు.
అసలైన సత్యం ఏమిటంటే: ‘కర్మ’ అనునది వాసనలకంటే భిన్నం కాదు అని తేలుతోంది కదా!. అయితే ఆ వాసనలు, నిరంతరం మననం చేసే ధర్మం ఉన్న ‘మనస్సు’ కంటే వేరు కాదు. ఇక ఈ మనస్సు, ఆ మననము అనే కర్మకు కర్త అయినట్టి ‘ఆత్మ’ కంటే వేరు కాదు.
కనుక హే సాధూ! జనులు దేనినైతే ‘దైవము’ అని పిలుస్తున్నారో.. అది ముమ్మాటికీ “ప్రయత్నము రూపముగా గల కర్మయే” అయి ఉన్నది. అట్టి కర్మయే ‘మనస్సు’. అట్టి మనస్సే ‘పురుషుడు’ అనబడు ఈ జీవుని స్వరూపము. కనుక ఈ జీవుని స్వరూపం పురుషకారమే కదా!. అందుచేత పురుషకారం (మనిషి కష్టం) కంటే వేరొకటి ఈ సృష్టిలో ఎక్కడా ఏదీ లేదని తేలుచున్నది. పురుషకారం కంటే వేరైనదిగా ఒక స్వతంత్రమైన ‘దైవము’ ఉన్నదని భావిస్తే, “అట్టి దైవము లేదు” అని నేను నిర్ద్వంద్వంగా ప్రకటిస్తున్నాను అని వశిష్ఠుడు తన నిర్ణయాన్ని కుండబద్దలు కొట్టాడు. అట్టి దైవము ‘మిథ్య’ (భ్రమ) మాత్రమే, ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
దైవం, మనస్సు, ఆత్మ అన్నీ ఒకటేనా?
ఇక ‘ఆత్మ’ అంటే ఏమిటి? అది ఎక్కడున్నది? అది ఈ జీవుని స్వస్వరూపం కంటే వేరైనది కానే కాదు. అట్టి ఆత్మయే వాస్తవ స్వరూపముగా కలిగి ఉన్న ఈ జీవుడు, తన మనోరూపంలో చేసే పనుల తాలూకు ఫలితాలను, తన స్వస్వరూపమైన ఆత్మ నుండే పొందుచున్నాడు. ఆ ఆత్మ స్వరూపమే సామాన్యుల భాషలో ‘దైవము’గా ప్రసిద్ధికెక్కింది. మనిషి స్వస్వరూపం కంటే దైవం వేరుగా లేకపోవడమే మనకిక్కడ సిద్ధిస్తోంది.
‘మనస్సు’, ‘చిత్తము’, ‘వాసన’, ‘కర్మ’, ‘దైవము’ – వాస్తవానికి ఇవన్నీ వేర్వేరు కావు, ఇవన్నీ పర్యాయపదాలే (ఒకే అర్థం వచ్చే పదాలే). ఈ పర్యాయ పదాలన్నీ సత్యాన్ని దర్శించిన ద్రష్టలైన సాధువులచే, అజ్ఞానులకు సులభంగా బోధించడం కొరకు మాత్రమే కల్పించబడ్డాయి.
“ఇది చిత్, ఇది జడము, ఇది దేహము, ఇది దేహి” అనే నిశ్చయ జ్ఞానం లేనట్టి అజ్ఞాన జనులు ఈ విషయాన్ని సులభంగా గ్రహించడానికి వీలుగా ఇవన్నీ కల్పించబడి, విస్తారంగా చర్చించబడ్డాయి. ఇవి విచారించబడి, గ్రహించబడిన తర్వాత, ‘బోధ’ (జ్ఞానం) సుస్థిరమైతే.. ఇక అప్పుడు సర్వమూ ఎరుగబడుతుంది (తెలిసిపోతుంది). అప్పుడు అఖండము, జ్ఞానయుతము అయినట్టి స్వస్వరూప శుద్ధ చైతన్యమే (కేవలం ఆత్మ మాత్రమే) మిగులుతుంది. అట్లు శేషించు శుద్ధ సత్యమే ఈ జీవుడు. అట్టి ‘దేహి’కి సంబంధించిన ఉత్తమ జ్ఞానం కలిగేవరకు మాత్రమే ఈ శబ్దజాలం (పదాల) యొక్క అవసరం ఉంటుందని వశిష్ఠుడు అద్భుతంగా ఆంతర్యాన్ని వివరించాడు.
సమస్తానికీ పురుషుడే మూలం. అతడు దృఢమైన భావనా బలంతో ఎట్లు ప్రయత్నిస్తాడో, ఫలితాలను కూడా అట్లే పొందుచున్నాడు. కనుక ఓ రఘుపుంగవా! ఒక్క పురుషకారం వల్లనే అభీష్టాలన్నీ సిద్ధిస్తున్నాయని గ్రహించు. అంతేగాని కంటికి కనిపించని అదృష్టం చేత కాదు. “అంతా అదృష్టం చేతనే జరుగుతుంది” అని గుడ్డిగా అనుకుంటే ఇక ఈ శాస్త్రాలు ఎందుకు? నేను నీకింత జ్ఞానం బోధించడం దేనికి?. నీకైనా, నాకైనా, మరెవ్వరికైనా ఆ పురుషకారమే (కష్టపడే తత్వమే) శ్రేయోదాయకం అవుతుంది అని మహర్షి హితవు పలికాడు.
రాముని అతిపెద్ద సందేహం: “నా కర్మ నన్ను నడిపిస్తుంటే, ఇక నేనేం చేయగలను?”
మహర్షి మాటలు విన్న శ్రీరాముడికి, నేటి ఆధునిక మానవుడికి వచ్చే అతిపెద్ద డౌట్ వచ్చింది.
“మునీంద్రా! నాదొక ముఖ్యమైన సందేహం. ఇతఃపూర్వం లేదా క్రితం జన్మలందు నిర్వర్తించబడిన ‘ప్రాక్తన కర్మలు’ (సంచిత కర్మలు) ఉండనే ఉన్నాయి. అవి వర్తమానంలో మమ్మల్ని ఖచ్చితంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయని మీరు కూడా ఒప్పుకుంటున్నారు కదా!. ఆ ప్రాక్తన కర్మలు మమ్మల్ని ఎలా నియమిస్తే, మేము అలాగే కదా ప్రవర్తించవలసి వస్తుంది!.
నా పాత కర్మలే నన్ను అలా నడిపిస్తుంటే, ఇక దీనులమైన మేము ఇప్పుడు కొత్తగా చేయగలిగేది ఏమున్నది?. ఆ కర్మలు ఒక విధంగా ఉంటే, మా ప్రవర్తన మరొక విధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కడున్నది చెప్పండి?” అని రాముడు ఒక నిస్సహాయుడిలా అడిగాడు.
నువ్వు యంత్రాన్ని కావు.. చైతన్యానివి! (వశిష్ఠుని పవర్ఫుల్ మోటివేషన్)
రాముని ప్రశ్న విన్న వశిష్ఠుడు, ఇది అజ్ఞానులు మాట్లాడే బద్ధకపు మాట అని సుతిమెత్తగా మందలించాడు.
“నీ ప్రశ్న సుందరంగానే ఉన్నది రామా. కానీ, నీవు మరల జడత్వమగు (స్తబ్దుగా ఉండే) ప్రయత్నరాహిత్యాన్నే (ఏమీ చేయకూడదు అనే బద్ధకాన్నే) ప్రతిపాదిస్తున్నావు. ఈ మన సంభాషణ యొక్క ముఖ్య లక్ష్యం వినేవాడిని (శ్రోతని) ప్రయత్నశీలునిగా (కష్టపడేవాడిగా) చేయడమే. ఎందుకంటే ప్రయత్నరహితుడు (బద్ధకస్తుడు) ఏమీ చేయలేడు, ఏమీ గ్రహించలేడు. కానీ ప్రయత్నపరుడు తాను పొందవలసినది జీవితంలో తప్పక పొందుతాడు. సరే, నీ ప్రశ్నకు సమాధానం విను.
‘ప్రాక్తన కర్మలు’ అంటే ఏమిటి రామా? అవి ఒకప్పుడు నీచేతనే స్వయంగా నిర్వర్తించబడిన కర్మలే కదా!. నీవు గతంలో చేసిన అప్పటి పురుషకారం ఇప్పుడు నిన్ను ఇట్లా తప్పుగా ప్రవర్తింపచేస్తుంటే.. దానికి ఇష్టపడని నీవు దాన్ని మార్చుకోకుండా, చేతులు కట్టుకుని చూస్తూ ఊరుకుంటావా?.
ఓ రామచంద్రా! నీవు ఒక చైతన్యమూర్తివి కానీ, బుద్ధిలేని ఒకానొక జడ పదార్థానివి కావు కదా!. మరి నీవు నీ పాత కర్మల చేతిలో కీలుబొమ్మ అవటం ఏమిటి?. మరి నీ ఇప్పటి పురుషకారం (ప్రస్తుత ప్రయత్నం) మాట ఏమిటి? ఇదీ నా ప్రశ్న.
ఇప్పుడు నీవు అనుసరించబోయే పురుషకారం (వర్తమాన ప్రయత్నం) చేతనే నీకు శాశ్వతమైన శ్రేయస్సు (మంచి) లభిస్తుంది. అంతేకాని, “ఇది నా కర్మ, నేను ఇట్లు చేయకతప్పదు, ఏదో దైవమే నాచేత ఇట్లా చేయిస్తోంది” అని తలచి నీవు సరైన మార్గంలో ప్రయత్నానికి అభిముఖం కాకపోతే (ముందుకు రాకపోతే).. ఇక నిన్ను కాపాడగలిగేవాడు ఎవడున్నాడు? ఎవరో దైవం ఆకాశం నుంచి వచ్చి కాపాడతాడా?” అని వశిష్ఠుడు ముఖం మీదే గట్టిగా ప్రశ్నించాడు.
పాత కర్మలను కొత్త ప్రయత్నాలతో ఎలా జయించాలి?
ప్రతి జీవునిలోనూ శుభమైన, అశుభమైన ప్రాక్తన కర్మలు (గత జన్మల వాసనలు) ఉంటాయి. అందులో శుభ వాసనలు మంచి కర్మల వైపు, అశుభ వాసనలు చెడు కర్మల వైపు ఈ జీవుడిని నిరంతరం ప్రేరేపిస్తుంటాయి. ఆ రెండింటిలో ఏది బలవత్తరమైతే (స్ట్రాంగ్ అయితే), అది రెండవదానిని శీఘ్రంగా (వేగంగా) జయించి జీవుడిని ఆ ఆచరణలోనే నియమిస్తోంది. సరే, ఇంతవరకు బాగానే ఉన్నది.
కానీ, “ఈ వర్తమానంలో నేను ఏది చేయాలి? ఏది చేయకూడదు? దేనిని ఆశ్రయించాలి? దేనిని వదిలేయాలి? దేనిని ఎలా గ్రహించాలి? దేనిని ఎలా అపార్థం చేసుకోకూడదు?” ఇవన్నీ కూడా చైతన్య స్వరూపుడవైన నీ చేతిలోనే (జీవుని చేతిలోనే) ఉన్నాయి కదా!.
అందుకు సన్మార్గం (మంచి దారి) చూపించగల గురువులు, పెద్దలచే చెప్పబడిన విధి విధానాలు మనకు ఇక్కడ వర్తమానంలో స్పష్టంగా లభిస్తున్నాయి. అవన్నీ ఆశ్రయించడం వదిలేసి, “అయ్యో.. నేను నిస్సహాయుడిని, ఇదంతా నా కర్మ” అని వగర్చడం (ఏడవడం) ఎంతవరకు ఉచితం?. వాటన్నింటినీ వివేక బుద్ధితో గ్రహించి, చక్కగా ఉపయోగించుకుంటూ ఎందుకు ఆత్మజ్ఞానం కొరకై ప్రయత్నించరాదు?. ఏవో అల్పమైన, దోషాలతో కూడిన దృశ్య పదార్థాల వెంటబడి ఎందుకు దుఃఖకరమైన పరిణామాలు తెచ్చిపెట్టుకోవాలి?.
అందుచేత, నీవు ఎల్లప్పుడూ శుభ కర్మలనే ఆశ్రయించెదవు గాక! అని మహర్షి దీవించాడు.
- ఒకవేళ జీవులు శుభమగు వాసనలచే ప్రేరేపితులైతే.. ఆ శుభ పురుషకార బలం చేత క్రమంగా శాశ్వతమైన ముక్తిని పొందగలరు.
- ఒకవేళ, అశుభ వాసనలు (చెడు అలవాట్లు) ప్రబలమై, నిన్ను అశుభ కర్మలందు ప్రవేశింప చేస్తున్నాయా? అయితే భయపడకు! వర్తమానంలో ఉత్తమ ప్రయత్నం చేయడం అత్యంత ఆవశ్యకమై ఉన్నది. వర్తమాన పురుషకార యత్నం (ఇప్పుడు పడే కష్టం) చేత క్రమంగా ఆ పాత అశుభ వాసనలను బలహీనం చేయాలి. అలా నిరంతరం ప్రయత్నిస్తూ, ఒక శుభ తరుణంలో ఆ అశుభ సంస్కారాలను మొదలంటా పెకల్చివేయాలి (వేళ్ళతో సహా పీకేయాలి).
నువ్వు రిమోట్ కంట్రోల్ బొమ్మవి కావు!
ఓ రామచంద్రా! ఈ జడమైన దేహమే (శరీరమే) ‘నీవు’ అని అనుకుంటున్నావా? కానే కాదు. నీవు కేవలం చిన్మాత్ర స్వరూపుడవు (స్వచ్ఛమైన చైతన్యానివి), ప్రజ్ఞాతత్త్వ స్వరూపుడవు. అట్టి నీవు పూర్వ సంస్కారాలకు లొంగి బానిసలా ఉండవలసిన అవసరం ఏమున్నది?.
నీకే కాదు, నేనీ వాక్యాలు సర్వ జనులకూ చెబుతున్నాను వినండి. “నాయనలారా! మీరంతా, ‘చిత్’ (జ్ఞానం) నందు ఉదయించిన చైతన్యమే స్వరూపముగా కలవారు. అంతేకాని, బయట ఎక్కడి నుండో, ఎవరి చేతనో రిమోట్ కంట్రోల్ తో కదల్చబడుతున్న జడ పదార్థ మాత్రులు కారు అని మరల మరల గుర్తు చేస్తున్నాను.
మరి, ‘ఆ! మాదేమున్నది? అంతా ఆ దైవలిఖితం. ఇది ఇంతే, ఇది మా కర్మ. ఇక చేసేదేమీ లేదు’ అను రూపము గల దౌర్భాగ్యమంతా మీ బుర్రల్లోకి ఎక్కడి నుండి వచ్చిపడుతోంది? కొంచెం యోచించండి (ఆలోచించండి). మీ అంతట మీరే నిష్కారణంగా (ఎలాంటి కారణం లేకుండా), అసంగతమైన నిష్క్రియత్వానికి (సోమరితనానికి) పాలుపడి, ఆ దోషాన్ని ‘దైవము’ అనబడు దానికి అంటగట్టి మీలో మీరే సంతృప్తి చెందుతున్నారా? అది ఏమాత్రం సరికాదు” అని వశిష్ఠుడు గట్టిగా మందలించాడు.
ఓ రామా! ఎవరో అదృశ్య శక్తి బయట నుండి నిన్ను చేతితం (ఆపరేట్) చేస్తున్నారంటావా? అయితే నాకీ విషయం చెప్పు. అట్లు ఏదైతే నిన్ను ఆపరేట్ చేస్తోందో, మళ్లీ దానిని నియమించి ఆపరేట్ చేసేది ఎవరు?. కాబట్టి అట్టి అభిప్రాయానికి అనవస్థా దోషం (అది ఉందో లేదో తెలియని ఒక గందరగోళం) సంభవిస్తుంది. ఇట్టి ఆలోచనా సరళి సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఒక పెద్ద ప్రతిబంధకము (అవరోధం) అని మా అభిప్రాయం.
నీవు స్వయంగా చేతన స్వరూపుడవు (Conscious being). కనుక, నీ ఈ వర్తమాన జీవితానికి నీవే ఏకైక కారకుడవు. నీ ఉత్తమ, అధమ ప్రయత్నాలే నిన్ను ఒకానొక స్థితికి తెస్తున్నాయి. అట్లే ప్రతి జీవుని విషయం కూడా ఇంతే. అందుచేత ఈ దోషాన్ని మూగ వస్తువు అయిన దైవానికి ఆపాదించకుండెదవు గాక!. అట్టి ఆలోచనయే మిథ్య (భ్రమ).
మనస్సు అనే పసిపిల్లాడిని ఎలా దారిలోకి తేవాలి?
ఈ జీవుని యొక్క గతకాలపు ఇంద్రియ, మనో సంబంధమైన కర్మలే “వాసనలు” (Tendencies) గా పరిణమిస్తున్నాయి. అందుచేతనే, ఈ ఇంద్రియాలు, మనస్సులు తమలో నిక్షిప్తమై ఉన్న వాసనలను అనుసరించి శుభ, అశుభ మార్గాల రెండింటి వైపూ ప్రసరించడానికి యత్నిస్తుంటాయి. ఇప్పటి పురుష ప్రయత్నం చేత ఈ ఇంద్రియాలను, మనస్సును, ఎట్లాగైనా సరే, శుభమార్గంలో నియోగించాలి (పెట్టాలి). ఆ పురుష ప్రయత్నమే అందుకు నీకు అత్యంత ఉపయుక్తమైన పరికరం.
ఓ మహాపరాక్రమవంతుడా! రామచంద్రా! నీ మనస్సు చెడు త్రోవలలో ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, దానిని మంచిమార్గంలో నియమించడానికి (మళ్లించడానికి) నువ్వు చేసే ప్రయత్నమునే మనం ఇక్కడ “పురుషకారం” అని పిలుస్తున్నాం.
ఈ జీవుని యొక్క చిత్తము (మనస్సు) అల్లరి చేసే పిల్లవాడి లాగా అతి చంచలమైనది. అయితే, ఈ చిత్తానికి ఒకానొక ప్రత్యేకత ఉన్నది. దానిని మనం ఏ ‘దిశ’ (Direction) కు నియమిస్తామో ఆ దిశకే ఉరకలు వేస్తూ పరుగులు తీస్తుంది. దానిని మనం అశుభము (చెడు) నుండి శుభము (మంచి) వైపు తిప్పితే, అది క్రమంగా ఆ శుభకర్మలనే ఆప్యాయతతో ఆశ్రయిస్తుంది. అట్లా కాకుండా, మంచి నుండి చెడు వైపుకు వెళ్లనిచ్చామా, అదే వేగంతో దుష్ట కర్మలనూ ఎంతో ప్రీతిగా ఆశ్రయిస్తుంది.
అందుచేత, ఈ చిత్తమును కొంత పట్టుదలతో బలవంతంగా శుభ ప్రయత్నాల వైపుకే (అంటే ధ్యానం, సత్ప్రవర్తన, దానం, దయ, దాక్షిణ్యాదులతో కూడిన మంచి పనుల వైపుకే) మరల్చాలి. అంతేకాని, “అట్లే పోనీలే” అని గాలికి వదిలివేయరాదు. అశుభ కర్మలను (అంటే ఇతరులను బాధించడం, కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలకు చోటివ్వడం) క్రమంగా క్షీణింపచేస్తూ వదిలేయాలి. కరుణ, సమదర్శనం (అందరినీ సమానంగా చూడటం) మొదలైన ఉత్తమ మార్గాలను మనుజుడు ప్రయత్నపూర్వకంగా ఆశ్రయించాలి.
పిల్లాడిని కొడితే వింటాడా? ‘చిత్తము’ అనే ఈ బాలుడు అనేక రాగద్వేషాలను స్వీకరించి తన ఇష్టం వచ్చినట్లు ప్రవర్తిస్తున్నాడు. “త్యాగము” అనే కండబలంతో ఈ చిత్త బాలకుణ్ణి ఆ రాగ-ద్వేష-వైషమ్యాది బురద నుండి కష్టపడి బయటకు లాగాలి. స్వాభావికమైన సమత్వంలో, సాంత్వనంలో నియోగించాలి. పురుష ప్రయత్నాలచే మెల్లమెల్లగా వాడిని ఓదార్చుతూ, క్రమంగా అఖండమైన స్వస్వరూపానుభవం నందు లగ్నం చేయాలి.
ఒక పసిపిల్లవాడు అల్లరి చేస్తున్నాడని చితకబాదుతామా? అలా కొడితే వాడు సరికాకపోగా, ఇంకా మొరాయిస్తాడు కదా!. అప్పుడు అసలే మాట వినడు. మన మనస్సు (చిత్తము) కూడా అంతే. దానిని కూడా బాలుని వలె లాలిస్తూ ఆత్మజ్ఞానం వైపు, ఆత్మానుభవం వైపు నెమ్మదిగా మరల్చాలి. అంతేగాని, హఠం (మొండితనం) మొదలైన బలప్రయోగాలతో మనస్సును నిరోధించడం సరైన ఉపాయం కాదని మహర్షి ఒక సైకలాజికల్ ట్రిక్ చెప్పాడు.
ముల్లును ముల్లుతోనే తీయాలి! (చివరి మెట్టు)
ఓ రామా! ఇతఃపూర్వం నీవు శుభ, అశుభాలనే రెండు వాసనలందు ప్రవర్తించి ఉండవచ్చు. జరిగిపోయినదేమో జరిగిపోయినది, దాని గురించి వదిలేయ్. ఇకమీదట మాత్రం కేవలం శుభ వాసనలను మాత్రమే రూఢి చేసుకొనెదవు గాక!.
ఓ శత్రుమర్దనా! “ఈ వాసనలు (అలవాట్లు) కేవలం అభ్యాసవశం (Practice) చేతనే దట్టమవుతున్నాయి (బలపడుతున్నాయి)” అనునది ఎవరూ కాదనడానికి వీలులేనట్టి నగ్న సత్యం!. అందుచేత, మంచి వాసనలనే అలవరచుకో. ఇంతకుముందు నువ్వు అశుభ వాసనలు అభ్యసించి ఉండకపోతే ఇంకా మంచిదే. అప్పుడు ఆ చెడు కర్మలు నీ మనస్సును అంతగా ఆకర్షించలేవు.
‘వాసనలు’ అనేవి అభ్యాసం వల్ల గానీ, అజ్ఞానం వల్ల గానీ, లేదా మరే ఇతర కారణం చేతనైనా వృద్ధి చెందనివ్వు. వాటికి విరుగుడు (చికిత్స) మాత్రం కేవలం ‘శుభకర్మలే’ సుమా!. శుభాచరణం ఎల్లప్పుడూ మంచిదే. వాటి వల్ల ఎలాంటి కీడు ఉండదు. అవి భవిష్యత్తులో దుర్వాసనలు ఏర్పడే అవకాశాన్ని పూర్తిగా బలహీనపరచగలవు.
ఈ జగత్తులో ఏది ఎలా అభ్యసిస్తే, అది అలాగే పరిణమిస్తుంది (మారతాం). ఏ భావనతో, ఉద్దేశంతో ఒక కర్మను నిర్వర్తిస్తామో.. దాని పరిణామం ఆ భావన, ఉద్దేశాలను అనుసరించే ఉంటుంది. ఈ విషయం అందరికీ నిత్యానుభవమే, ఇందులో సందేహం అనవసరం.
అందుచేత నీవు శుభప్రదములైన ఆశయాలు కలవాడవై పౌరుషమును (పురుషకారాన్ని) అవలంబించు. క్రమంగా ఈ పంచేంద్రియాలను జయించివేయి. ఉత్తమ పురుషుడవు కమ్ము. ఉత్తమ పురుషకారాన్ని ఆశ్రయించినవాడు మాత్రమే అసలైన ‘పురుషుడు’ అని అనిపించుకుంటాడు. ఈ మనస్సు యొక్క స్థితి పూర్తిగా అర్థం కానంత కాలం, ఆత్మజ్ఞానం ప్రాప్తించనంత కాలం.. నువ్వు శుభ కర్మలను ఆశ్రయించవలసిందే!.
ఉత్తమ ప్రయత్నాలను నిర్ణయించే 4 సాధనాలు: అందుకుగాను ‘శుభకర్మలు’ అంటే ఏమిటో ముందుగా మనిషి గ్రహించాలి. దానికి 4 సాధనాలు ఉన్నాయని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
- గురువు (దశానిర్దేశం చేసేవాడు)
- శాస్త్రము (సత్యాన్ని ప్రమాణీకరించే గ్రంథం)
- యుక్తి లేక ఉపాయం (లాజికల్ గా ఆలోచించడం)
- అనుభవం (స్వయంగా తెలుసుకోవడం) ఈ నాలుగింటి సహాయంతో నీ ఉత్తమ ప్రయత్నాలను నిర్ణయం చేసుకోవాలి.
ఓ రాఘవా! ఈ జీవుని మనస్సులో జన్మజన్మలుగా అనేక రాగాది దుర్వాసనలు పేరుకుపోయి ఉన్నాయి. వాటిని క్రమంగా శుభకర్మల ప్రభావం చేత ‘రహితం’ (శూన్యం) చేయాలి. అప్పుడు నీ లోపల ఉన్న ఆత్మవస్తువు తనంతట తానే స్వయంగా ద్యోతకమవుతుంది (ప్రకాశిస్తుంది). నీలోని సర్వ మనోవ్యాధులు నామరూపాలు లేకుండా నశిస్తాయి.
మనస్సు పూర్తిగా పరిశుద్ధమైన తరువాత, ఇక ఆ శుభవాసనలతో కూడా నీకు పని ఉండదు. సర్వే సర్వత్రా (అన్ని చోట్లా) ఆత్మనే దర్శిస్తావు. వాసనారహితుడవై, వృత్తిజాడ్యాలు లేనివాడవై ఆకాశంలో సూర్యకాంతి మణి వలె స్వయంగా ప్రకాశిస్తావని మహర్షి ఆశీర్వదించాడు.
ముల్లును ముల్లుతోనే తీయాలి! మన అరికాలులో ఒక ముల్లు విరిగిందనుకో.. అప్పుడు ఏం చేస్తాం?. మరొక పదునైన ముల్లును తీసుకువచ్చి, దాని సహాయంతో కాలులోని ముల్లును తీసివేసి, ఆపై ఆ రెండు ముల్లులను కిందపడేసి త్యజిస్తాం కదా!. అదే విధంగా, మనలో ఉన్న శుభ వాసనలతో (మంచి ముల్లుతో), మనస్సులో నాటుకుపోయిన అశుభ వాసనలను (చెడు ముల్లును) పూర్తిగా తొలగించి వేయాలి. ఆ తరువాత క్రమంగా ఆ మనస్సును వాసనారహితం చేయాలి (అంటే ఆ మంచి ముల్లును కూడా వదిలేయాలి). అప్పుడు శేషించు (మిగిలి ఉండే) నీ స్వస్వరూపమగు ఆత్మయందు ప్రశాంతానుభవం పొందెదవు గాక!.
ఓ రామా! ఈ లోకంలో ఉత్తమ జ్ఞానులందరూ అట్లే నిరంతరం ప్రయత్నిస్తూ శుభమగు పదమును (స్థితిని) పొందుచున్నారు. నీవు కూడా అట్లే అనుసరించి, పరమార్థ వస్తువును సాక్షాత్కారం చేసుకో. నీ స్వస్వరూపమునందు అవస్థితుడవు కమ్ము (స్థిరపడి ఉండు) అంటూ వశిష్ఠ మహర్షి ఈ ‘కర్మవిచారము’ అనే అద్భుత ఘట్టాన్ని ముగించాడు.
(శ్రీకృష్ణుడు భగవద్గీతలో చెప్పినట్లు “మంచి పనులు చేసిన మానవుడు ఎన్నడూ దుర్గతి పొందడు” అనే సత్యమే వశిష్ఠుని బోధలోనూ కనిపిస్తుంది)
