అదృష్టం అనే స్వతంత్ర శక్తి ఏదీ లేదని, గతంలో మనం చేసిన పురుషకారమే (ప్రాక్తన కర్మలే) ఇప్పుడు అదృష్టం రూపంలో కనిపిస్తోందని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్లు
ముందుమాట:
శ్రీరామచంద్రుడి మనస్సులో గూడుకట్టుకున్న తీవ్రమైన వైరాగ్యాన్ని, అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించడానికి వశిష్ఠ మహర్షి బోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. “ముముక్షు వ్యవహార ప్రకరణం”లో భాగంగా మనిషి తన జీవితంలో తెలుసుకోవాల్సిన అత్యంత కీలకమైన సిద్ధాంతాన్ని మహర్షి ఇక్కడ వివరించారు. సామాన్య మానవుల నుండి గొప్ప గొప్ప పండితుల వరకు అందరినీ వేధించే అతిపెద్ద ప్రశ్న.. “మనం ఏ పనైనా సాధించడానికి మన సొంత కష్టం (పురుష ప్రయత్నం) కారణమా? లేక కంటికి కనిపించని దైవం (అదృష్టం/గీత) కారణమా?” ఈ ప్రశ్నకు వశిష్ఠుడు ఎలాంటి కళ్లు తెరిపించే సమాధానం ఇచ్చాడో ఇప్పుడు చూద్దాం.
పురుష ప్రయత్నమే సమస్త విజయాలకు మూలం!
సభామండపంలో ఆసీనుడై ఉన్న వశిష్ఠ మహర్షి, రాముడి వైపు ఎంతో ఆప్యాయంగా చూస్తూ తన బోధనను ఇలా కొనసాగించాడు.
“ఓ రఘునందనా! ఈ జగత్తులో ఎవరికైనా సరే, ఏ వస్తువైనా లభించాలంటే దానికి ఏకైక ఉపాయం పురుషకారం (పురుష ప్రయత్నం) మాత్రమే. మనిషి తన వంతు ప్రయత్నం చేయకుండా ఈ ప్రపంచంలో ఎక్కడా ఏదీ జరగదు, ఏదీ ప్రాప్తించదు. ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తున్న ఆ చంద్రుడిని చూడు రామా! అతడు లోకాలకు ఆనందాన్ని ఎలా ఇస్తున్నాడు? ‘శీతలత్వాన్ని ప్రసరించడం’ (చల్లదనాన్ని పంచడం) అనే తన క్రియాశీలకమైన ప్రయత్నం చేతనే కదా ఆ ఆనందాన్ని ప్రసాదించగలుగుతున్నాడు.”
“పరిస్పందఫల ప్రాప్తో పౌరుషాదేవ, నా-న్యతః” అంటే.. ఏ ఫలితమైనా మనిషి చేసే పురుష ప్రయత్నం చేతనే లభిస్తుంది కానీ, మరి దేని చేతనూ కాదని వశిష్ఠుడు స్పష్టం చేశాడు. అదే విధంగా, మనిషికి ఆత్మజ్ఞానం కూడా కేవలం తన సొంత ప్రయత్నం చేతనే ప్రాప్తిస్తుందని తెలిపాడు. అటువంటి జ్ఞానం వల్లనే మనిషిలోని కామ, క్రోధాది తాపాలు (కోరికలు, కోపాలు) నశించిపోయి ‘జీవన్ముక్తి’ లభిస్తుందని మహర్షి వివరించాడు.
పురుషకారం అంటే మరేమిటో కాదు, అది ‘కర్మ’ (పని చేయడం) రూపంలోనే ఉంటుంది. ఆ కర్మ ఫలితంగానే ఒక మనిషి ఒక చోట నుంచి మరో చోటికి వెళ్లడం, భోజనం చేయడం, తాను చూడాలనుకున్నది చూడటం వంటి దైనందిన పనులన్నీ నిర్వర్తించగలుగుతున్నాడు, ఇది అందరికీ రోజూ ఎదురయ్యే అనుభవమే కదా అని వశిష్ఠుడు గుర్తుచేశాడు.
దైవం లేదా అదృష్టం అనేది నిజంగా ఉందా?
సమాజంలో చాలామంది తాము అనుకున్నది సాధించలేకపోయినప్పుడు లేదా పరాజయం పాలైనప్పుడు తమను తాము సమర్థించుకోవడానికి ఒక మాట చెబుతుంటారు. దానికి వశిష్ఠుడు అద్భుతమైన కౌంటర్ ఇచ్చాడు.
అనేక రకాల ప్రాపంచిక విషయ చింతనలతో మోహితులైన వారు, మందబుద్ధి కలవారు మాత్రమే “ఆ! మా చేతిలో ఏమున్నది? అంతా ఆ దైవం లేదా అదృష్టం చేతిలోనే ఉంది” అని చెప్పుకుంటూ తమను తాము ఓదార్చుకుంటూ ఉంటారని వశిష్ఠుడు నిర్మొహమాటంగా చెప్పాడు.
“కల్పితం మోహతైః మందైః దైవం కించిత్ న విద్యతే” నాయనా రామా! ఈ దైవము, అదృష్టము అనేవి కేవలం మూర్ఖులు, భ్రమలో బతికే మోహితులు తమ స్వార్థం కోసం కల్పించుకున్నవి మాత్రమే. వాస్తవానికి ప్రపంచంలో అదృష్టం అనే స్వతంత్రమైన శక్తి ఏదీ లేనే లేదని వశిష్ఠుడు కుండబద్దలు కొట్టాడు.
మరి మనకు అదృష్టం రూపంలో ప్రాప్తిస్తున్నవి, కనిపిస్తున్నవి ఏమిటి అని అడిగితే.. ఇదంతా కూడా మన ‘ఇతఃపూర్వపు పురుషకారమే’ (అంటే గతంలో మనం చేసిన కర్మల సారాంశమే) ఈ విధంగా జీవుడికి అదృష్టం రూపంలో లభిస్తోందని మహర్షి ఒక గొప్ప సత్యాన్ని వెల్లడించాడు. గతంలో మనం చేసిన ప్రయత్నాలే ఈరోజు మన మీద ప్రభావాన్ని చూపిస్తున్నాయి.
అసలైన పురుష ప్రయత్నం (పురుషకారం) అంటే ఏమిటి?
జ్ఞానుల దృష్టిలో ‘పురుషకారం’ అనగా… సాధు పురుషుల (సత్పురుషుల) ఉపదేశానుసారంగా తన మనస్సును, వాక్కును, శరీరాన్ని అదుపులో ఉంచుకుని (నియమించి) చేసే ప్రయత్నమే అని వశిష్ఠుడు ఒక గొప్ప నిర్వచనం ఇచ్చాడు. (దీనినే మనోవాక్కాయముల ఏకత్వం అంటారు). జ్ఞానం కోసం ఆ విధంగా చేసే ప్రయత్నమే జీవుడిని ఒక గొప్ప జ్ఞానిగా తీర్చిదిద్దుతుంది.
అలా కాకుండా, కేవలం తన ఇంద్రియ సుఖాల కోసం (కళ్లు, చెవులు, నాలుక అడిగిన వాటి కోసం) మాత్రమే పనిచేస్తూ, “నేను ఫలానాది పొందాలనే అనుకుంటున్నాను, కానీ నా వల్ల కావట్లేదు, దైవమే నాకు ప్రసాదించాలి” అని వగరుస్తూ (బాధపడుతూ) కూర్చుంటే వచ్చే లాభం ఏమీ ఉండదని మహర్షి హెచ్చరించాడు.
విజయం సాధించడానికి వశిష్ఠుని సూత్రాలు:
- ముందుగా నువ్వు జీవితంలో ఏమి సాధించదలుచుకున్నావో సుస్పష్టంగా నిర్ణయించుకో.
- ఆ తర్వాత, సరైన అవగాహనతో శాస్త్రోక్తమైన (శాస్త్రాలు చెప్పిన విధంగా) ప్రయత్నం చెయ్యి.
- ఎవడు తాను కోరుకున్న లక్ష్యం కోసం శాస్త్రాలు ఉపదేశించిన మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, మధ్యలో ఏ ఆటంకాలు వచ్చినా తన ప్రయత్నాన్ని విరమించకుండా కొనసాగిస్తాడో… వాడు ఆ లక్ష్యాన్ని నూటికి నూరు శాతం సాధించి తీరుతాడు.
- కాబట్టి మానవుడు తన జీవిత లక్ష్యాన్ని ముందుగా దృఢంగా నిర్ణయించుకుని, ఆ తర్వాత అందరికీ సమ్మతమైన నిజమార్గంలో కష్టపడాలి.
- అంతేగానీ, ఏదో కొద్దిగా ప్రయత్నం చేసి, మధ్యలోనే ఎక్కడో దృష్టి పెట్టి, చివరకు తనపై తానే జాలి పడుతూ కృంగిపోవడం ఏమాత్రం అర్థం ఉన్న పని కాదని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
దైవం ఇవ్వలేదు.. కష్టపడి సాధించారు! ఒక సామాన్యుడు ఇంద్ర పదవిని పొంది ముల్లోకాలపై ఆధిపత్యం వహిస్తున్నాడంటే అది ఎలా సాధ్యమైంది? అది దైవం ఊరికే ప్రసాదించిందా? లేదు! తన ప్రబలమైన పురుషకారం (తీవ్రమైన శ్రమ) చేతనే అతడు దానిని సాధించాడు. మరొక జీవుడు తన ప్రయత్న ఫలితంగానే సాక్షాత్తూ బ్రహ్మ పదవిని అలంకరిస్తున్నాడు. ఇంకొకడు తన స్వతహాగా చేసిన తీవ్ర ప్రయత్నం వల్లనే విష్ణుదేవుడు అయ్యాడు. మరొకరు తన నిజప్రయత్న శీలత్వం వల్లే చంద్రశేఖరుడై (శివుడై) కైలాసగిరిని పవిత్రం చేస్తున్నాడు. ఇందులో ‘దైవము’ లేదా ‘అదృష్టము’ అనే దానికి పాత్ర ఎక్కడున్నది? అని వశిష్ఠుడు రాముడిని ప్రశ్నించాడు.
పురుష ప్రయత్నంలో రకాలు: పాత కర్మలను కొత్త కర్మలతో జయించవచ్చా?
ఈ పురుష ప్రయత్నం (పురుషకారం) అనేది ముఖ్యంగా రెండు విధాలుగా ఉంటుందని వశిష్ఠుడు చెప్పాడు.
- ప్రాక్తనము (Past Deeds): ఇతఃపూర్వం (గత జన్మల్లో లేదా గతంలో) చేసిన ప్రయత్నాలు.
- ఆద్యతనము (Present Deeds): వర్తమానంలో (ప్రస్తుతం) చేస్తున్న ప్రయత్నాలు.
ఈ రెండింటిలో మొదటిదైన ‘ప్రాక్తన ప్రయత్నాన్నే’ జనులు ‘దైవం’ లేదా ‘అదృష్టం’ అని పిలుస్తున్నారు. దీనినే ‘సంస్కారాలు’ లేదా ‘వాసనలు’ అని కూడా అంటారు. అయితే ఇక్కడ ఒక గొప్ప శుభవార్త ఏమిటంటే… మనం ఇప్పుడు చేసే వర్తమాన ప్రయత్నాలతో (ఆద్యతన కర్మలతో), గతంలో చేసిన క్రియల ప్రభావాన్ని (చెడు కర్మలను) పూర్తిగా జయించివేయవచ్చు!. ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు. అలా జయించడం సాధ్యం కాకపోతే, శాస్త్రాలు ఈ సాధనల గురించి, ఉపాసనల గురించి ఎందుకు ప్రబోధిస్తాయి? అని మహర్షి లాజికల్గా ప్రశ్నించాడు.
“యత్నవద్భిః దృఢాభ్యాసైః ప్రజోత్సాహ సమన్వితైః | మేరవో పి నిగీర్యంతే! కైవప్రాక్పౌరుషే కథా ?” దీని అర్థం ఏంటంటే.. సరైన ప్రయత్నం, దృఢమైన అభ్యాసం, ఉత్సాహం కలిగిన వారు సాక్షాత్తూ ఆ మేరు పర్వతాన్నైనా సరే అమాంతం మింగి జీర్ణం చేసుకోగలరు. అలాంటప్పుడు ఈ దైవము, అదృష్టము అనునవి వారి ముందు ఒక లెక్కలోనివి కావని వశిష్ఠుడు ధైర్యాన్ని నూరిపోశాడు.
శాస్త్రోచిత కర్మలు vs శాస్త్ర విరుద్ధ కర్మలు
ఏదైనా సాధించాలంటే శాస్త్రోచితంగా ప్రయత్నించడమే ఉచితం అని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు. అసలు ‘శాస్త్రోచితం’ అంటే ఏమిటి? అనుభవజ్ఞులైన పెద్దలు అందరి మేలును దృష్టిలో పెట్టుకుని, తమ అనుభవాన్నంతా రంగరించి “ఇది ఇలా చేయాలి, ఈ విధి విధానాలు ఇలా నిర్వర్తించాలి, ఇలాంటి చెడు పనులు చేయకూడదు” అని చెప్పిన దాన్నే “శాస్త్రానుశాసితం” (శాస్త్రోచితం) అంటారు. వాటిని సూక్ష్మ బుద్ధితో అర్థం చేసుకుని అందరికీ శుభం జరిగేలా ఆచరించడమే అసలైన ప్రయత్నం.
అలా కాకుండా, కేవలం తన మనస్సుకు బానిసైపోయి, ఇంద్రియ విషయాలపై వ్యామోహంతో (విషయలోలుత్వం) చేసే ప్రయత్నాలన్నీ చివరకు అనర్థదాయకంగా, వ్యర్థంగా మారుతాయి. శాస్త్రాలు చెప్పిన పద్ధతిని వదిలేసి తన ఇష్టం వచ్చినట్లు ప్రవర్తించేవాడికి, కొన్ని రోజుల తర్వాత తన రెండు చేతులు ఎత్తి దండం పెట్టడం కూడా కష్టంగా మారుతుందని వశిష్ఠుడు హెచ్చరించాడు. తన సొంత ప్రయత్నాన్ని వదిలేసుకున్న మందభాగ్యులను కాపాడగలిగేది ఎవరు? ఎవరూ లేరు!.
“ఓ రామా! ఈ ప్రపంచంలో అజ్ఞానం, పేదరికం తాండవించడానికి ముమ్మాటికీ కారణం ప్రజలంతా తగినంత ప్రయత్నశీలురు కాకపోవడమే! (సోమరితనమే). అదే ఒక ప్రయత్నశీలుడు అయితే, తాను ధనవంతుడు (సమృద్ధుడు) అవ్వడమే కాకుండా, తన చుట్టుపక్కల వారిని కూడా సమృద్ధితో నింపివేయగలడు. అతనికి ఈ భూమండలం అంతా ఒక లెక్కలోనిదే కాదు” అని వశిష్ఠుడు గొప్ప మోటివేషన్ ఇచ్చాడు.
నిజమైన పురుష ప్రయత్నం అనగా త్రికరణ శుద్ధిగా (మనస్సు, మాట, శరీరం ఒకే త్రాటిపై నడిచేలా) నిర్వర్తించబడినది మాత్రమే ఫలప్రదం అవుతుందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు. ఒక మనిషిని తన లక్ష్యం నుండి దూరం చేయగలిగేది అతనిలోని “ప్రయత్నరాహిత్యం” (పురుష ప్రయత్నం చేయకపోవడం లేదా బద్ధకం) ఒక్కటే గానీ మరేదీ కాదని స్పష్టం చేశాడు.
రెండు మేకపోతుల పోరాటం (మానసిక సంఘర్షణ)
ఈ వర్తమాన ప్రయత్నాల (ఆద్యతన పురుషకారం) గురించి వశిష్ఠుడు ఇంకా లోతుగా విశ్లేషించాడు. మనిషి అంతరంగంలో ఉండే “ప్రవృత్తి” (Attitude / Tendency) యే అతని బాహ్య ప్రవర్తనలన్నింటికీ అంతర్లీన కారణం.
మనిషి ఎదుర్కొనే అతిపెద్ద దౌర్భాగ్యం ఏమిటంటే… “మనస్సుతోనేమో కోరుకుంటాడు, కానీ దాన్ని సాధించడానికి శాస్త్రవిధిని అనుసరించి ప్రయత్నం మాత్రం చేయడు”. ఇది ఒక పిచ్చివాడి క్రీడ (ఉన్మత్త క్రీడ) కాక మరేమిటి? దీనివల్ల ఏ ప్రయోజనం ఉంటుంది? పైగా ఇది మోహానికి దారితీస్తుంది. ఎవడు ఎలా కష్టపడతాడో, వాడు అలాంటి కర్మాన్నే పొందుతాడు. దైవకృతం లేదా అదృష్టం దానికి భిన్నంగా ఏమీ ఉండదు.
మానవులు చేసే కర్మలు రెండు విధాలుగా ఉంటాయి. ఒకటి శాస్త్రోచితమైనవి (ఇవి మనిషికి పరమార్థాన్ని ఇస్తాయి), రెండవది శాస్త్ర విరుద్ధమైనవి (ఇవి అనర్థానికి దారితీస్తాయి).
ఎవరైనా సరే “నేను ఇతరులను దూషించను, దురభ్యాసాలకు బానిస కాను, కోపంగా మాట్లాడను, అనవసరంగా భయపడను” అని అనుకుంటారు. కానీ తీరా సమయం వచ్చేసరికి, ఎవరో బలవంతంగా వారి చేత ఆ పనులు చేయిస్తున్నట్లుగా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తారు?. దీనికి వశిష్ఠుడు ఒక అద్భుతమైన సైకలాజికల్ వివరణ ఇచ్చాడు.
ప్రతి సందర్భంలోనూ ఈ మానవుని యొక్క ఇతఃపూర్వపు (గతకాలపు) క్రియాయత్నాలు మరియు ఇప్పటి (వర్తమాన) ప్రయత్నాలు నిరంతరం ‘రెండు మేకపోతుల వలె’ ఒకదానితో ఒకటి మనస్సులో పోటీ పడుతూనే ఉంటాయి. ఈ పాత వాసనలు, కొత్త ప్రయత్నాలలో ఏది బలవత్తరమైనదైతే (Strong) అదియే చివరకు జయిస్తుంది.
“పుణ్యాత్వ ఫలమిచ్ఛంతి పుణ్యం నేచ్ఛంతి మానవః | నపాప ఫలమిచ్ఛంతి పాపం కుర్వంతి యత్నతః” ఈ మానవుడు పుణ్యకార్యాల వల్ల వచ్చే సుఖశాంతులను మాత్రం కోరుకుంటాడు, కానీ పుణ్య పనులు చేయడానికి మాత్రం ప్రయత్నించడు. అలాగే పాప కర్మల వల్ల వచ్చే దుఃఖాన్ని కోరుకోడు, కానీ ప్రయత్నపూర్వకంగా పాప కర్మల మీదే ప్రీతి కలిగి ఉంటాడు.. ఇదెంత దౌర్భాగ్యం! అని మహర్షి ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు. ఒకవేళ శ్రద్ధాసక్తుల కన్నా, ఇతఃపూర్వపు క్రియలే (గత కర్మలే) అధిక బలం కలిగి ఉంటే, మనిషికి ఇష్టం లేకపోయినా బలవంతంగా ఆ చెడు కర్మల్లోనే ప్రవేశించడం జరుగుతుంది.
చెడు కర్మలను ఎలా అణచివేయాలి?
రామచంద్రా! మనిషి ఎప్పటికప్పుడు శాస్త్రవిధిని అనుసరించి సత్కర్మలు చేసే ప్రయత్నాలను పెంచుకుంటూ ఉండాలి. అలా చేయడం వల్ల ఆ సత్కర్మలు బలపడి ఉత్తమ సంస్కారాలుగా మారతాయి. ఆ సుసంస్కారం మనలోని వివేకాన్ని నిద్రలేపి, శుద్ధమైన ఆత్మవస్తువు సామీప్యాన్ని ఇస్తుంది.
ఒకవేళ నువ్వు మంచి పనులు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు ఏవైనా అవాంతరాలు వస్తే, “ఇవన్నీ నేను గతంలో చేసిన నా దుష్కర్మల ప్రబలత్వం వల్లే” అని గ్రహించు. అలా అని ఆ ఆటంకాలను చూసి నీ స్వప్రయత్నాన్ని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టకూడదు. అవసరమైతే “పళ్ళతో పళ్ళు అదిమి అయినా సరే” (ఎంతటి కష్టమైనా భరించి) దృఢంగా శుభకరమైన కర్మలనే ఆశ్రయించాలి. నీ గత కాలపు అమంగళ కర్మల ప్రభావాన్ని (చెడు వాసనలను) పూర్తిగా జయించి తీరాలి, వాటిని అణచివేయాలి. ఇందుకోసం అపారమైన ఓర్పు (తితిక్ష), పట్టుదల కావాలి.
“ఏదో విధి బలీయమై నా చేత ఈ తప్పులు చేయిస్తోంది” అని మళ్లీ మళ్లీ తలెత్తే మూర్ఖపు ఆలోచనలను వర్తమాన ప్రయత్నాల చేత అణగదొక్కివేయాలని మహర్షి బోధించాడు.
ఎదురుగా ఉన్న కర్మలను గమనించకుండా, “ఏదో అదృశ్య శక్తి మమ్మల్ని నడిపిస్తోంది” అని నమ్మేవాడు.. చేతిలో ఉన్న పండును కిందపడేసి, ఆకాశం వైపు చూస్తూ అక్కడి నుంచి ఏదైనా తీపి పదార్థం పడుతుందేమో అని ఎదురుచూసే పిచ్చివాడితో సమానం. ఇలాంటి దీనాలాపనలు (ఏడుపుల) వల్ల ఒరిగేది ఏమీ లేదు. గతంలో మూటకట్టుకున్న మనోదోషాలు పూర్తిగా నశించేవరకు శాస్త్రోచితమైన సత్కర్మలను శరణువేడాల్సిందే!.
ఇతఃపూర్వపు అశుభ కర్మలు, ఇప్పటి ప్రయత్నాల వల్ల కచ్చితంగా జయించబడతాయి, ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు. ప్రజలు వ్రతాలు, జపాలు, నియమాలు చేయడం ద్వారా రాబోయే దోషాలను పోగొట్టుకోవడం లేదా? ఇదే దానికి ప్రత్యక్ష నిదర్శనం కదా!. కాబట్టి నువ్వు కష్టపడే స్వభావాన్ని కలిగి ఉండు. నీపై పడే అశుభ అదృష్టాలను దూరంగా గెంటేయ్. నిన్ను ఈ సంసార సాగరం నుండి దాటించగల శమము (కామక్రోధాలు వదిలి శాంతంగా ఉండటం), దమము (ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవడం) సంపాదించడానికే యత్నించు.
సోమరితనం ఒక శాపం – ముగింపు సందేశం
ప్రయత్నం చేయని సోమరిపోతు కేవలం ఒక గాడిదతో సమానం. వాడు ఈ లోకంలోనే ఏదీ సాధించలేడు, ఇక పరమపదాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందే అవకాశం ఎక్కడుంటుంది?. శాస్త్రానుసారం ప్రయత్నించేవాడే ఇహలోకాన్ని, పరలోకాన్ని రెండింటినీ శుభప్రదం చేసుకోగలడు.
ఓ జనులారా! ఒక సింహం తన పంజాతో పంజరాన్ని బద్దలు కొట్టుకుని ఎలాగైతే బయటకు వస్తుందో, మీరూ ఈ సంసారం అనే పంజరం నుండి బయటపడటానికి ఆలోచించండి. అందుకు పురుష ప్రయత్నాన్ని నమ్ముకోవడమే మీకు శ్రీరామరక్ష. అదే మీ తక్షణ కర్తవ్యం. ఎందుకంటే ఈ శరీరం శాశ్వతంగా ఉండేది కాదని మీకందరికీ తెలుసు కదా!. ఈ దేహం యొక్క అస్థిరత్వాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని మీరు విచారణశీలురు (ఆలోచించేవారు) కావాలి.
నాయనలారా! పశువుల లాంటి మూఢత్వాన్ని వదిలేయండి. సాధుజనుల సాంగత్యాన్ని, సచ్ఛాస్త్రాలను ఆశ్రయిస్తూ మీ ప్రయత్నాలను దృఢం చేసుకోండి. ఈగ ఒక కురుపు మీద వాలి, అక్కడి చీము, రక్తం తాగుతూ సంతోషపడినట్లు… మీరు కేవలం ఇల్లు, తిండి అనే స్వల్ప విషయాల కోసమే ఈ మహత్తరమైన మానవ జన్మను వృథా చేసుకోకండి, అది మీకు ఏమాత్రం ఉచితం కాదు.
శుభకర్మలు చేస్తే శుభం జరుగుతుంది, అశుభ కర్మలు చేస్తే అశుభం ప్రాప్తిస్తుంది. ఇందులో ‘దైవం’ లేదా ‘అదృష్టం’ అనే మూడవ స్వతంత్ర వస్తువుకు అవకాశమే లేదు. ఎదురుగా ప్రత్యక్షంగా ఉన్న దాన్ని వదిలేసి, ‘అనుమానం’ మీద బతికేవాడు.. ఒకరోజు తన చేతులనే చూసుకుని పాములు అని భ్రమపడి రోడ్ల మీద పరిగెత్తే పరిస్థితి వస్తుంది. “అదృష్టమే నాతో ఈ పని చేయిస్తోంది” అనుకునే సోమరిపోతుల ముఖం చూసి సాక్షాత్తూ ఆ లక్ష్మీదేవి కూడా అసహ్యించుకుని వెళ్లిపోతుంది.
కాబట్టి మనిషి తన పురుషకార బలంతో ముందుగా సాధన చతుష్టయ సంపత్తిని (తర్వాత అధ్యాయాల్లో వివరిస్తారు) సమకూర్చుకోవాలి. వివేకాన్ని పదును పెట్టుకోవాలి. గొప్ప స్థాయిలో ఉండాలని లక్ష్యం ఉండి కూడా కొందరు దానికోసం కష్టపడరు. అలాంటి వారి లక్ష్యాలకు అర్థం ఏముంది?. “అమ్మో! ఎంత ప్రయత్నించాలి? ఎప్పటికి పూర్తవుతుంది?” అని తాత్సారం చేయకూడదు. రాయిని సానబెడితే గానీ రత్నం రాదు కదా!.
మట్టి కొద్దీ కుండలు, దారం కొద్దీ వస్త్రాలు, పిండి కొద్దీ రొట్టె ఎలా వస్తాయో.. మనం చేసే పురుషార్థం (కష్టం) కొద్దీ ఫలితాలు సిద్ధిస్తాయి. కాబట్టి బాల్యం నుండే మంచి పనులు చేయాలి. జీవితమంతా కల్పిత క్రీడలతో (ఆటపాటలతో) గడిచిపోతుంది. యౌవనం నుండే ఏది శాశ్వతం, ఏది అశాశ్వతం అని విచారణ చేయాలి. సత్సంగం కోసం ప్రయత్నించాలి. మనలోని లోపాలను చూసుకుని సరిదిద్దుకోవాలి కానీ, పరుల దోషాలను వెతుకుతూ కాలాన్ని వృథా చేయకూడదు.
సోమరితనం లేకపోతే ధనవంతుడు, పండితుడు కాని వాడు ఎవడుంటాడు? బద్ధకం వల్లే ఈ భూమండలం అంతా మూర్ఖులతో, దరిద్రులతో నిండిపోయిందని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు. పట్టుదల ఎన్నడూ వదలని సత్య హరిశ్చంద్రుడు లాంటి ఉత్తములు ఎన్నో కష్టాలు, దరిద్రాలు అనుభవించినా చివరకు ఇంద్రతుల్యులు అయ్యారని గుర్తుచేశాడు
పురుష ప్రయత్నం గురించి తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
అన్ని ఫలితాలకు నిజమైన కారణం ఏమిటని వశిష్ఠుడు చెప్పాడు?
ఏ ఫలితమైనా మనిషి చేసే పురుష ప్రయత్నం (పురుషకారం) చేతనే లభిస్తుందని, మరి దేని చేతనూ కాదని వశిష్ఠుడు స్పష్టం చేశాడు; ఆత్మజ్ఞానం కూడా సొంత ప్రయత్నం చేతనే లభిస్తుంది.
దైవం లేదా అదృష్టం అంటే వశిష్ఠుని ప్రకారం ఏమిటి?
అదృష్టం అనే స్వతంత్ర శక్తి ఏదీ లేదని, గతంలో మనం చేసిన పురుషకారమే (ప్రాక్తన కర్మలే) ఇప్పుడు అదృష్టం రూపంలో కనిపిస్తోందని వశిష్ఠుడు తెలిపాడు.
పురుష ప్రయత్నం (పురుషకారం) ఎన్ని రకాలు?
రెండు రకాలు — ప్రాక్తనము (గతంలో చేసిన ప్రయత్నాలు, వీటినే జనులు దైవం అంటారు), ఆద్యతనము (వర్తమానంలో చేస్తున్న ప్రయత్నాలు).
పాత కర్మలను కొత్త ప్రయత్నాలతో జయించవచ్చా?
వర్తమాన ప్రయత్నాలతో గతంలో చేసిన చెడు కర్మల ప్రభావాన్ని పూర్తిగా జయించవచ్చని, అది సాధ్యం కాకపోతే శాస్త్రాలు సాధనల గురించి చెప్పాల్సిన అవసరమే ఉండదని వశిష్ఠుడు వివరించాడు.
శాస్త్రోచిత కర్మలు, శాస్త్ర విరుద్ధ కర్మలు అంటే ఏమిటి?
పెద్దలు అందరి మేలు కోసం చెప్పిన విధి విధానాలను అనుసరించి చేసేవి శాస్త్రోచిత కర్మలు; ఇంద్రియ వ్యామోహంతో మనస్సుకు బానిసై చేసేవి శాస్త్ర విరుద్ధ కర్మలు — ఇవి అనర్థదాయకంగా మారతాయని వశిష్ఠుడు హెచ్చరించాడు.
ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు తమ పదవులు ఎలా పొందారని వశిష్ఠుడు చెప్పాడు?
వీరందరూ దైవం ఊరికే ప్రసాదించగా కాదు, తమ తమ ప్రబలమైన పురుషకారం (తీవ్ర ప్రయత్నం) చేతనే ఆ స్థానాలను సాధించారని వశిష్ఠుడు ఉదాహరించాడు.
చెడు కర్మలను ఎలా అణచివేయాలి?
శాస్త్రవిధి ప్రకారం సత్కర్మలు చేసే పురుష ప్రయత్నాన్ని పెంచుకుంటూ, అవాంతరాలు వచ్చినా స్వప్రయత్నాన్ని ఎన్నడూ విడవకుండా, ఓర్పుతో, పట్టుదలతో గత దుష్కర్మల ప్రభావాన్ని జయించాలని వశిష్ఠుడు బోధించాడు.
సోమరితనం గురించి వశిష్ఠుడు ఏమి హెచ్చరించాడు?
ప్రయత్నం చేయని సోమరిపోతు గాడిదతో సమానమని, అలాంటివాడు ఇహలోకంలోనూ, మోక్షం విషయంలోనూ ఏమీ సాధించలేడని, భూమిపై అజ్ఞానం-పేదరికం వ్యాపించడానికి సోమరితనమే కారణమని మహర్షి హెచ్చరించాడు.
