దైవం చేతిలో తోలుబొమ్మలం మనం | శ్రీరాముని వైరాగ్య సందేశం | *యోగవాశిష్ఠం- వైరాగ్య ప్రకరణం-16

ప్రధాన సారాంశం యోగ వాసిష్ఠంలోని ఈ అధ్యాయంలో శ్రీరాముడు స్వయంగా విశ్వామిత్రునితో కర్మ మరియు దైవం మనుషులను ఎలా ఆడిస్తున్నాయో వివరించాడు. అజ్ఞానంతో మనుషులు ఈ లోకంలో పడుతున్న బాధలను, ఏవీ శాశ్వతం కావని తెలిసినా తుచ్ఛమైన భోగాల వెంట పరుగులు తీస్తున్న వైనాన్ని శ్రీరాముడు తన వైరాగ్యంతో అత్యంత గంభీరంగా తెలియజేశాడు.

📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్‌లు

ప్రవేశిక సృష్టిని నడిపించే ‘క్రియ’, దానికి ఫలితాలను ఇచ్చే ‘కృతాంతుడు’, మరియు ఈ ప్రపంచ నాటకాన్ని నడిపించే ‘దైవం’ ముందు మానవుడు ఎంత అస్వతంత్రుడో యోగ వాసిష్ఠంలోని ఈ ఘట్టం మనకు తెలియజేస్తుంది. ఈ అధ్యాయంలో శ్రీరాముడు విశ్వామిత్ర మహర్షితో తాను అనుభవిస్తున్న వైరాగ్యాన్ని, లోకం తీరును చూసి పడుతున్న ఆవేదనను ప్రత్యక్షంగా, తన సొంత మాటల్లో వివరిస్తున్నాడు.

ప్రధాన ఘట్టం

కృతాంతుని నృత్యశాల ఈ జగత్తు ఓ మహాత్మా! విశ్వామిత్రా! ఈ క్రియాతత్త్వమే లోకాలను సృష్టిస్తోంది, సంహరిస్తోంది. దీనినే దైవం అని కూడా పిలుస్తున్నారు. వేదజ్ఞులు ఈ క్రియనే ‘కృతాంతుడు’ అంటారు. ఇతని ఏకైక పని కర్మలకు ఫలితాలను ఇవ్వడమే. సూర్యకిరణాలకు మంచు కరుగుతున్నట్లుగా, ఈ కృతాంతుని వలనే ప్రాణులు పుడుతున్నాయి, నశిస్తున్నాయి. ఈ జగన్మండలం అంతా అతని నృత్యశాలే కదా!. అతడు కర్మ, దాని ఫలితం అనే భంగిమలు చూపుతూ కాపాలికా వేషం వేసుకుని నాట్యం చేస్తున్నాడు. పైకి దయగలవాడిలా కనిపిస్తూనే, మనకి అర్థంకాని ఏదో నియతిని అనుసరిస్తూ జీవుల సుఖదుఃఖాలకు కారకుడవుతున్నాడు. చిన్న పిల్లాడు మట్టిబొమ్మలు చేసి పగలగొడుతున్నట్లు, అసంఖ్యాక జీవులను సృష్టిస్తూ, మళ్లీ ప్రళయంలో వారిని నశింపజేస్తున్నాడు.

దైవం చేతిలో కీలుబొమ్మలు మహర్షీ! ఈ దైవం, కాలుడు, కృతాంతుడు నడిపిస్తున్న జగత్తులో మనం ఏ మూలనో ఉండి అజ్ఞానంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నాం. శరీరంతో ఈ ప్రపంచంలోకి వచ్చిన మేము ‘దైవం’ అనే అర్థంకాని శక్తి చేతిలో కీలుబొమ్మలయ్యాం. అడవి మృగాల్లా మూఢంగా సంచరిస్తున్నాం. ఆ కాలుడు దేనిని పడితే దానిని హరిస్తూ మమ్మల్ని నిరంతరం ఆపదలపాలు చేస్తున్నాడు. సముద్రం అలలపై తేలియాడే కొయ్య ముక్కలాగా, కాల ప్రవాహంలో దొర్లుకుపోతున్నాం. ఎంత ఆలోచించినా అర్థంకాని ఆ ‘దైవం’ గురించి భయపడుతూ బతుకుతున్నాం. మేము పెంచుకున్న దురాశలే మమ్మల్ని దహిస్తూ ఆ దైవానికి దాసులను చేస్తున్నాయేమో అనిపిస్తోంది.

వ్యర్థమవుతున్న జీవితం మా బాల్య, యౌవన, ముసలితన దశలన్నీ అర్థంపర్థం లేని పనులతోనే గడిచిపోతున్నాయి మహాత్మా!. ఏవేవో భయాలు, ఆశలు మమ్మల్ని అణచివేస్తున్నాయి. ఏవి సుఖాలు అని పరుగులు తీస్తున్నామో అవే రేపు మా పాలిట దుఃఖాలు అవుతున్నాయి. ఈ దైవం విలాసం ఏమిటో మేము ఏమాత్రం గ్రహించలేకపోతున్నాం. ఏది పొందితే నేను సుఖపడతాను అని మనిషి అనుకుంటున్నాడో, అది లభించినా అతడికి నిజమైన సుఖం దక్కడం లేదు. అంతర్గతంగా ఉన్న ఆవేదన చావడం లేదు. జనం ఏది గొప్ప ఐశ్వర్యం అని భావించి ప్రయాస పడుతున్నారో, అవన్నీ నా దృష్టిలో తుచ్ఛమైనవే.

చపలమైన ఆయువు, కల్లలైన భోగాలు ఈ ఆయువును చూద్దామా, అది అత్యంత చపలమైనది. మృత్యువా, అల్లంత దూరంలో అత్యంత క్రూరంగా ఎదురు చూస్తోంది. యౌవనం అనే మోసకత్తెను చూసి గర్విస్తున్నారు కానీ అది క్షణికం. బాల్యమేమో అజ్ఞానంతో నిండి ఉంది. బంధువులు, మిత్రులు అన్నీ బంధాలే కానీ నిజమైన ప్రశాంతతను ఇవ్వవు. ఈ భోగాలన్నీ మహారోగాలకు ప్రతిరూపాలే. ఎప్పటికో సుఖపడతాం అని చేసే ప్రయత్నాలన్నీ, ఎండమావులను చూసి దాహంతో ఉన్న జింక గంతులు వేయడం లాంటిదే. ఇంద్రుడంతటి వాడే దైవం నిర్ణయించిన మృత్యువు పాలవుతున్నాడు, సూర్యచంద్రులే నశించిపోతున్నారు, ఇక ఈ తుచ్ఛమైన శరీరం ఉన్న మాబోటి వారి గతి ఏమిటి?.

అజ్ఞాతమూర్తిలీల మరియు అజ్ఞానపు బతుకులు ఇదంతా చూస్తుంటే నాకు ఒక్కటే అనిపిస్తోంది మునీంద్రా!. ఇంద్రియాలకు అందని, ఏ అజ్ఞాత దైవం యొక్క శక్తో ఈ విశ్వాన్ని కనబడేట్లు చేస్తోంది. ఆ దైవం సంకల్పం చేతనే ముల్లోకాలు నడుస్తున్నాయి. మహర్షీ! ఎవరైతే పరోపకార పారాయణులై, వివేకంతో ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందుతారో వారే ధన్యులు, వారే ఈ మాయా జగత్తులో ఉత్తమమైన సుఖాన్ని పొందుతారని నాకు అనిపిస్తోంది. మిగతావారంతా ఈ ‘జీవనం’ అనే అరణ్యంలో చిక్కుకుని, కోరికల ఉరితాళ్లతో పదే పదే పుడుతూ, చస్తూ జన్మ పరంపరలు గడుపుతున్నారు. ‘ఇప్పుడు ఈ పండగ, రేపు ఆ యాత్ర, పిల్లల పెళ్లిళ్లు, ఈ భోగాలు’ అంటూ అబద్ధపు కల్పనలు చేసుకుంటూ అజ్ఞానంలో బతుకుతున్నాం. చపలమైన చిత్తంతో ఏది సత్యమో గ్రహించలేకపోతున్నాం మహాత్మా!.

ఆధ్యాత్మిక దృక్కోణం

ఈ సృష్టిలో ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక అజ్ఞాత శక్తి, దైవం మరియు కర్మల చేతిలో కీలుబొమ్మలే అన్నది శ్రీరాముని ఆవేదన. శాశ్వతం కాని వస్తువుల మీద, బంధాల మీద మమకారం పెంచుకుని మనుషులు పదే పదే దుఃఖాల పాలవుతున్నారు. ఈ భ్రాంతులన్నీ వదిలేసి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించి, ఇతరులకు ఉపకారం చేస్తూ బతికేవాడే నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతాడన్నది ఈ అధ్యాయంలోని అత్యుత్తమ తాత్విక సందేశం.

అధ్యాయ సారాంశం యోగ వాసిష్ఠంలోని ఈ ఘట్టంలో శ్రీరాముడు విశ్వామిత్రునికి దైవం, కర్మల ముందు మనిషి అల్పత్వాన్ని స్వయంగా వివరించాడు. కృతాంతుడు కాపాలికా వేషంలో నాట్యం చేస్తూ ప్రాణులను సృష్టిస్తూ, నశింపజేస్తున్నాడని తెలిపాడు. మనుషులు అర్థంకాని ఏదో శక్తి (దైవం) చేతిలో కీలుబొమ్మలై, మూఢంగా వ్యవహరిస్తూ జీవితాన్ని వృథా చేస్తున్నారని ఆవేదన చెందాడు. సంపదలు, బంధాలు, భోగాలు అన్నీ దుఃఖకారణాలే అని స్పష్టం చేశాడు. ఆయువు చపలమైనదని, యౌవనం మోసపూరితమైనదని గుర్తుచేశాడు. సూర్యచంద్రులు, ఇంద్రుడే కాలగర్భంలో కలుస్తున్నప్పుడు మనిషి దేహానికి విలువేముందని ప్రశ్నించాడు. పరోపకారం చేస్తూ, ఆత్మజ్ఞానంతో బతికేవాడే ఈ మాయలో నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతాడని రాముడు తన వైరాగ్య సందేశాన్ని ముగించాడు.

గ్రంథ స్థిత విశేషాంశాలు

• ముఖ్య సందేశం – సృష్టిని నడిపించే క్రియాతత్త్వం మరియు దైవం ముందు మనిషి అస్వతంత్రుడు.
• తాత్విక బోధ – దేహం, బంధాలు, భోగాలు అన్నీ దుఃఖానికే హేతువులు, ఆత్మజ్ఞానమే శాశ్వత సుఖాన్నిస్తుంది.
• జ్ఞాపకం ఉంచుకోవలసిన వాక్యం – ఈ భోగములు మహారోగముల ప్రతిరూపములు మాత్రమే.
• ఆచరణాత్మక ప్రతిబింబం – భవిష్యత్తు భ్రాంతుల్లో బతకకుండా, పరోపకారం చేస్తూ ఆత్మజ్ఞాన సాధన దిశగా అడుగులు వేయడం.
• తరువాతి అధ్యాయంతో అనుసంధానం – మనస్సు యొక్క చంచల స్వభావాన్ని, అది సృష్టించే అశాంతిని రాముడు విశ్లేషించడం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

శ్రీరాముడు కృతాంతుడు అని ఎవరిని వర్ణించాడు కర్మలకు ఫలాన్నిచ్చే క్రియాతత్త్వాన్ని శ్రీరాముడు ‘కృతాంతుడు’ అని వర్ణించాడు. ఇతడు సృష్టి, ప్రళయాలను చేస్తూ, జీవులకు సుఖదుఃఖాలను ఇస్తాడని తెలిపాడు.

దైవం చేతిలో మనుషుల పరిస్థితి ఎలా ఉందని రాముడు అన్నాడు మనిషి ‘దైవం’ అనే అజ్ఞాత శక్తికి అమ్ముడుపోయి, తోలుబొమ్మల వాడి చేతిలో తోలుబొమ్మలా అస్వతంత్రుడై ప్రవర్తిస్తున్నాడని రాముడు అన్నాడు.

సామాన్యుల జీవితం ఎలా గడిచిపోతోందని రాముడు ఆవేదన చెందాడు ఎప్పటికో, ఎక్కడో సుఖపడతామని పరుగులు తీస్తూ, దాహంతో ఉన్న జింక ఎండమావులను చూసి గంతులు వేసినట్లుగా మనుషులు తమ జీవితాన్ని వృథా చేసుకుంటున్నారని ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు.

నిజమైన సుఖం ఎవరికి దక్కుతుందని రాముడు చెప్పాడు ఎవరైతే పరోపకార పారాయణులై, బుద్ధిబలంతో తత్త్వజ్ఞానాన్ని సంపాదించి ఆత్మలో రమిస్తూ ఉంటారో, వారే ఈ మాయా జగత్తులో నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతారని రాముడు స్పష్టం చేశాడు.

ముగింపు

మనం చేసే ప్రతి పనికీ ఏదో ఒక గొప్ప సుఖం దక్కుతుందని ఆశపడతాం, కానీ దైవం, కాలం, కర్మల ముందు అవేవీ మన చేతిలో లేవన్న సత్యాన్ని శ్రీరాముడు వివరిస్తున్నాడు. బాహ్య ప్రపంచంలోని భోగాల వెంట పరుగులు తీసే బదులు, వివేకంతో ఆత్మను తెలుసుకోవడం, ఇతరులకు మేలు చేయడమే అత్యున్నతమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. ఇదే నిజమైన వైరాగ్యానికి, ఆత్మోన్నతికి మొదటి మెట్టు.

A. Ravinder — దశాబ్దాల గ్రంథ అధ్యయనం, ప్రచురిత తెలుగు రచయిత, దశాబ్ద పుణ్యక్షేత్ర యాత్రానుభవం, ధ్యాని, ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు, సైంటిఫిక్‌గా ఆధ్యాత్మికతను తన రచనల ద్వారా వివరించే రచయిత.
ఈ అధ్యాయం మూల గ్రంథ ఆధారంగా RamthaMedia ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య అనుసరణ.
మూలం: యోగ వాశిష్టం