అప్రయత్నశీలుడు, దుర్గతులు మరియు ‘దైవం’ ఉనికిపై వశిష్ఠుని విచారణ  | యోగ వాశిష్టం S2 EP-10 | Yoga Vasistha

📚 యోగ వాశిష్టం — పూర్తి పరిచయం & అన్ని ఎపిసోడ్‌లు

జీవితంలో మనం ఎదుర్కొనే కష్టాలకు, సాధించే విజయాలకు కారణం మన సొంత కర్మ మరియు ప్రయత్నమా లేక అదృష్టమా (దైవమా)? ఈ ప్రశ్నకు యోగవాసిష్ఠంలో వశిష్ఠ మహర్షి శ్రీరాముడికి ఇచ్చిన వివరణలు అత్యంత హేతుబద్ధంగా (Logical గా) ఉంటాయి. ఈ ముముక్షు వ్యవహార ప్రకరణంలో, అదృష్టాన్ని నమ్ముకుని కష్టపడకుండా ఉండే అప్రయత్నశీలుర దుర్గతి (చెడ్డ పరిస్థితి) గురించి, మరియు దైవం లేదా అదృష్టం అంటే ఏమిటి అనే దానిపై మహర్షి చేసిన అద్భుతమైన విశ్లేషణను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.

అదృష్టం (దైవం) ఎక్కడుంది? అది నిజంగా ఉందా?

సభామండపంలో ఆసీనుడైన వశిష్ఠ మహర్షి రాముని వైపు చూస్తూ ఒక గహనమైన ప్రశ్న వేశాడు. “ఓ రామచంద్రా! జనులు దేనినైతే ‘దైవము’ లేదా ‘అదృష్టము’ అని సంబోధిస్తున్నారో, దానిని నేను ఎంత తరచి చూసినా, ఎంత ఆలోచించినా నాకు అర్థం కావట్లేదు. అసలు ఆ దైవం ఎక్కడ ఉన్నది?. జనులు దేనిని దృష్టిలో పెట్టుకుని దానిని దైవం అని పిలుస్తున్నారు?. ఆ దైవానికి ఒక ఆకారం ఉందా? లేదు కదా!. దానికి ఏమైనా పని (కర్మ) గానీ, కదలిక (చలనం) గానీ, లేదా పరాక్రమం గానీ ఉందా? లేదే!. అందుచేత ఆ దైవం అనేది కేవలం ప్రజల మిథ్యాజ్ఞానం (అజ్ఞానం) వల్లే ఏర్పడిందని మా ఖచ్చితమైన అభిప్రాయం” అని వశిష్ఠుడు తేల్చిచెప్పాడు.

లేదంటే దీని వెనుక ఇంకో కారణం కూడా ఉండొచ్చని మహర్షి వివరించాడు. ఇతఃపూర్వపు కర్మలు లేదా ప్రయత్నాలు (అంటే గతంలో చేసిన పనులు) ఫలోదకమైనప్పుడు (అంటే ఇప్పుడు ఫలితాలను ఇస్తున్నప్పుడు), సుదూర దృష్టితో ఆలోచించలేని, సూక్ష్మ బుద్ధి లేని జనులు వాటిని చూసి “ఇవి ఆ దైవం చేసిన చేతలే కదా!” అని ఒక తెలియని అదృశ్య శక్తికి ఆపాదించుకుంటున్నారు. అలా ఆరోపిస్తూ ఆ దైవము అనే కల్పిత వ్యవహారంలో దృఢంగా ఉండిపోతున్నారు.

గతం చేసిన పాపాలను వర్తమాన కర్మలతో తుడిచివేయొచ్చా?

రాముడికి మరో సందేహం రావచ్చు. ప్రాక్తన కర్మలచే (గత కర్మల వల్ల) జీవుడు ఎప్పుడూ ప్రభావితం అవుతూ, అస్వతంత్రుడిగా (తన చేతుల్లో ఏమీ లేకుండా) ఉండవలసిందేనా? దీనికి వశిష్ఠుడు “లేదు” అని బదులిచ్చాడు. దానికొక అద్భుతమైన ఉదాహరణ చెప్పాడు.

“ఒక వ్యక్తి కొంతకాలం పాటు ఇతరులతో చాలా చెడ్డగా ప్రవర్తించాడు అనుకుందాం. ఆ తర్వాత తన తప్పు తెలుసుకుని, ప్రాయశ్చిత్తంగా మంచి పనులు చేయడం మొదలుపెట్టాడు (అంటే క్షమించమని వేడుకోవడం, అనునయంగా మాట్లాడటం, తాను బాధించిన వారికి సేవా సహకారాలు అందించడం లాంటివి చేస్తాడు). అలా చేయడం వల్ల, వాడు ఎవరినైతే బాధించాడో వారి సానుకూలతను (మన్నింపును) మళ్లీ పొందగలడు కదా!.

అంటే ఇక్కడ ఏం జరిగింది? తనలోని అశుభత్వం (చెడు) నుంచి, తానెంచుకున్న శుభత్వం (మంచి) ద్వారా దోషపరిహారం చేయబడింది కదా!. అచ్చం అలాగే.. ప్రాక్తన కర్మల వల్ల ప్రాప్తించిన దుష్ట సంస్కారాలను, చెడు వాసనలను (దోష బుద్ధిని) మన ఇప్పటి స్వచ్ఛమైన వర్తమాన ప్రయత్నాల ద్వారా కచ్చితంగా శుభప్రదం చేయవచ్చు!. వర్తమానంలో మనం చేసే ఆద్యతన సత్కర్మలు (మంచి పనులు), గత కాలపు దోషాలను పూర్తిగా ప్రక్షాళన చేయగలవు అని వశిష్ఠుడు భరోసా ఇచ్చాడు. కాబట్టి రామా! నువ్వు ఎల్లప్పుడూ సత్కార్యాలు చేయడానికే యత్నించు గాక! అని దీవించాడు.

అప్రయత్నశీలురు: గుడ్డిగా దైవాన్ని నమ్మేవారి మూర్ఖత్వం!

సమాజంలో కొందరు మూర్ఖులు ఉంటారు. వారు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తున్న దాన్ని పక్కకు నెట్టేసి, కేవలం అనుమానాన్నే ఆశ్రయిస్తూ బతుకుతారు. “అంతా ఆ దైవమే చేస్తాడు. మా చేత మంచి పనులు ఎప్పుడు చేయించాలో దైవానికే తెలుసు, కనుక మేం ఏ కర్మ చేయం” అని చెప్పుకుంటూ, ఉత్తమ ప్రయత్నశీలురు (కష్టపడేవారు) కాకుండానే సోమరిపోతుల్లా రాత్రింబవళ్లు గడిపేస్తుంటారు.

అలాంటి దుర్మతులు, మూఢులు నీకు ఎదురుపడితే, వారిని ఒక పని చేయమను అని వశిష్ఠుడు వ్యంగ్యంగా అన్నాడు. “దైవబలం చేత మమ్మల్ని అగ్ని ఏమీ చేయలేదు అని నమ్మి, వారిని మండుతున్న మంటల్లోకి (అగ్నిలోకి) దూకమను. అప్పుడు ఒళ్లు కాలకుండా బయట పడగలరేమో చూద్దాం!” అని దిమ్మతిరిగే కౌంటర్ ఇచ్చాడు.

అందుచేత మనిషి ఎలా ఆలోచించాలంటే.. “నేను తగినంతగా కర్మ మరియు ప్రయత్నం చేయలేదు కనుకనే నాకు ఉత్తమ జ్ఞానం లేదా విజయం రాలేదు” అని భావించడం ఎంతో మంచిది. అంతేగానీ, నా ప్రయత్నం నేను చేయకుండా “ఆ దైవం మాకు జ్ఞానం ఇవ్వలేదు” అని దేవుడి మీద నెపం వేసి సరిపెట్టుకుంటూ కాలయాపన చేయడం ఏమాత్రం సరైనది కాదని మహర్షి స్పష్టం చేశాడు.

దైవమే అన్నీ చేస్తే.. మనుషులకు, యంత్రాలకు తేడా ఏంటి?

ఇక్కడ వశిష్ఠ మహర్షి అత్యంత లాజికల్ గా మరో వాదనను తెరపైకి తెచ్చాడు. సరే, “ఈ ప్రపంచంలో దైవమే సర్వం నిర్ణయిస్తాడు. చూడరాని, చెప్పబడజాలని ఆ దైవమే అన్నింటికీ కర్త. ఇక కర్మ చేయడానికి ఇంకెవ్వరికీ హక్కు లేదు” అనే కాసేపు అనుకుందాం. అలాంటప్పుడు మనిషి పురుష ప్రయత్నం చేయడం ఎందుకు?. ఎవరో ఎక్కడో ఉండి నీ కాళ్లు, చేతులు కదుపుతున్నారా ఏంటి?.

ఒకవేళ పురుష ప్రయత్నం ఏమీ లేదు, అంతా దైవమే చేస్తున్నాడు అని మనం ఒప్పుకుంటే.. అప్పుడు మనిషికి, యంత్రంతో నడిచే ఒక ఆటబొమ్మకి మధ్య తేడా ఏముంటుంది? అని వశిష్ఠుడు ప్రశ్నించాడు. ఒకవేళ దైవమే సర్వం చేస్తున్నప్పుడు, మరి శాస్త్రాలు స్నాన, దాన, జప, తపాదులు చేయమని ఎందుకు చెబుతున్నాయి?. అన్నీ దైవ నిర్ణయమే అయినప్పుడు, ఇక గురువులు, శాస్త్రాలు ఉపదేశాలు చేయడం దేనికి?. మనం ఇప్పుడు కూర్చుని ఈ ఆత్మవిచారణ చేయడం వల్ల వచ్చే ప్రయోజనం ఏమిటి?. ఈ విచారణలు, ఉపదేశాలు అన్నీ ఆపేసి, చేతులు కాళ్ళు ముడుచుకుని కూర్చుంటే సరిపోతుంది కదా!.

ఆ ‘దైవాన్నే’ అన్నీ పనులు చేయమని చెప్పి, ఈ జనులందరినీ ఏ ప్రయత్నం చేయకుండా చతికిలబడమందామా? కాబట్టి, ఇలా గుడ్డిగా దైవాన్ని ప్రతిపాదించి, అప్రయత్నశీలురు (కష్టపడని సోమరులు) కాగోరే వారిని, మేము అసలు లెక్కలోనికి తీసుకోము అని వశిష్ఠుడు తేల్చిచెప్పాడు.

గమనించి చూస్తే, ఈ ప్రపంచంలో ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక ప్రయత్నం చేస్తూనే ఉన్నారు.. కదలిక లేని ఒక్క శవం (శరీరం) తప్ప!. “యత్నము (కష్టం) వల్లనే ఫలితం అనేది లభిస్తుంది” అనేది కర్మల యొక్క సిద్ధాంతం. అది ఎవరూ మార్చలేని అప్రతిహతమైన (తిరుగులేని) శాసనం!. తాను చేసే కర్మలను, యత్నాలను అనుసరించే జీవుడికి మూడు కాలాలు (గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు) ప్రాప్తిస్తున్నాయి.

“ఈ నా యత్నాలు, ఫలితాలు అల్పమైనవా (చిన్నవా)? లేక పరమోత్కృష్టమైనవా (గొప్పవా)?” అని జీవుడు తన బుద్ధితో ఆలోచించి సరైన నిర్ణయం తీసుకోవాలి.

అందుచేత ఓ రామచంద్రా! “ఏది ఎలా జరుగుతోందో, అదంతా కేవలం వారి కర్మను మరియు ప్రయత్నాన్ని బట్టే ఉంటోంది” అని నీవు గ్రహించాలి. మా అభిప్రాయం ప్రకారం ‘దైవము’ లేదా ‘అదృష్టము’ అనేవి అర్థరహితమైన పదాలే!.

ఆకారము లేని దైవం – ఆకారం ఉన్న మనిషి: వశిష్ఠుని తార్కిక ప్రశ్నలు

ఇంత చెప్పినా ఎవరైనా దైవం, అదృష్టం ఉన్నాయని వాదిస్తే.. వారికి వశిష్ఠుడు సంధించిన ఒక గొప్ప ప్రశ్నను వినండి.

“ఆకృతి (రూపం) లేని దైవం, మరియు ఆకృతి కలిగిన మనుషులు చేసే ప్రయత్నాలు.. ఈ రెండింటికీ సమన్వయం (ఏకత్వం) లేదా సమాధానం ఎలా కుదురుతాయి? ఆ రెండింటి మధ్య సంబంధం ఎలా ఉంటుంది?. అసలు ఒకేసారి కత్తిని, కలాన్ని ఉపయోగించడం సాధ్యమా? లేదు కదా!. అలాగే దైవమే అంతా చేయిస్తాడు, కానీ పురుష ప్రయత్నం కూడా ఉండాలి అని అనటం అచ్చం అలాంటిదే అవుతుంది. అసలు కాళ్లు, చేతులు లేని వాడితో ఆ దైవం ఏదైనా చేయించగలదా? లేదే!.

ఈ జగత్తులో ఒక పసిపిల్లాడి దగ్గర నుంచి గొప్ప మేధావి వరకు, ఆ ‘దైవం’ అనే దానిని తమ మనో బుద్ధులతో ప్రత్యక్షంగా చూసిన వారు ఎవరైనా ఉన్నారా? ఈ విధంగా ఆలోచిస్తే ఆ ‘దైవం’ అనేది ఉనికిలో లేనిది (అసత్తు) అని తేలిపోవడం లేదా?” అని వశిష్ఠుడు అద్భుతంగా విశ్లేషించాడు.

బుద్ధి మరియు దైవం ఒక్కటేనా?

ఒకవేళ ఆ ‘దైవం’ అనబడేది ఎక్కడో వేరుగా ఉందనే కాసేపు అనుకుందాం. అప్పుడు “మనిషిలోని ఈ బుద్ధి, మరియు ఆ దైవం.. ఈ రెండూ ఒక్కటేనా? లేక వేరువేరా?” అనే కొత్త ప్రశ్న ఉదయిస్తుందని వశిష్ఠుడు వివరించాడు. ఎందుకంటే, ఇలాంటి భావనలు (ఆలోచనలు) చేసేది కూడా ఈ బుద్ధితోనే కదా!.

• ఒకవేళ బుద్ధి, దైవం ఒక్కటే అనుకుంటే: నిశ్చయం (నిర్ణయం) తీసుకునే లక్షణం ఉన్న ఆ ‘బుద్ధి’, మరియు ‘దైవం’ అనేవి ఒక్కటే అని.. దైవం ప్రభావం వల్లే బుద్ధి పనిచేస్తుందని మనం నిర్ణయించాం అనుకో. అప్పుడు ఆ రెండింటికీ భేదం లేనట్లే కదా! అంటే బుద్ధియే దైవం అయినప్పుడు, ఇక మనం ఆ బుద్ధినే ఆశ్రయిస్తే పోతుంది కదా!. ఎక్కడో ఉందో, ఎలా ఉందో తెలియని ఆ ‘దైవం’ అనే కొత్త వస్తువును వెతుక్కుని ఆశ్రయించడం ఎందుకు?. ఎందుకంటే ‘బుద్ధి’ అనేది ప్రతి ఒక్కరికీ స్వానుభవంలో ఉంది. (అందుకే శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ గీతలో “బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ” అని బుద్ధినే శరణువేడమన్నారు. గౌతమ బుద్ధుడు కూడా “బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి” అన్నాడు).
• ఒకవేళ బుద్ధి, దైవం వేరువేరు అనుకుంటే: ఒకవేళ దైవం, బుద్ధి వేరువేరు అనుకుంటే.. ఏమాత్రం సంబంధం లేని ఆ రెండు విషయాలు సంబంధం పెట్టుకుని ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నాయో వివరించాల్సి వస్తుంది. అసలు మాటలకు అందని (అనిర్వచనీయమైన) ఆ దైవం, ఈ సమస్త జీవుల బుద్ధులను ఎందుకు ప్రభావితం చేస్తోంది? దానికొచ్చే లాభం (ప్రయోజనం) ఏంటి?. ఈ ప్రశ్నలకు మనకు ఎలాంటి సమాధానమూ లభించడం లేదు కాబట్టి, మనం ఆ ‘దైవం’ అనేదాని మీద ఆధారపడకపోవడమే మంచిదని మహర్షి తీర్మానించాడు.

వశిష్ఠుని లాజిక్: సమానమైన బుద్ధిబలం ఉన్న ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకే ప్రయోజనం (ఫలితం) కోసం ప్రయత్నించినప్పుడు.. ఒకడికి ఒక రకమైన ఫలితం, మరొకడికి మరొక రకమైన ఫలితం ఎందుకు వస్తోంది? ఇది దైవం ఆడే నాటకమే కదా? అని ఎవరైనా అంటారేమో. దానికి సమాధానం చెప్పలేని ఆ ‘దైవం’ అని పేరు పెట్టడం ఎందుకు? వారిద్దరూ చేసిన ప్రయత్నాల్లో ఉన్న తీవ్రతను బట్టి అలా ఫలితం మారుతోందని ఎందుకు అనుకోకూడదు? అని మహర్షి ప్రశ్నించాడు.

“మా బుద్ధిలో ఇది ఇలా చేయాలనే భావం స్ఫురించింది. ఇది దైవం చర్యే కదా?” అని మరెవరైనా వాదించవచ్చు. కానీ, దానికి బదులుగా.. మనం చేసే శారీరక క్రియలు మరియు మానసిక (ఆలోచనలు) ప్రయత్నాలే మన నిశ్చయాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయని ఎందుకు అనుకోకూడదు?. బుద్ధి ద్వారానే ఇది చేయాలని నిర్ణయించబడుతోంది. అలా చేసిన ప్రయత్నాలే మళ్లీ తిరిగి ఆ బుద్ధిని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కాబట్టి మధ్యలో ఆ ‘దైవం’ పాత్రను ఆశ్రయించే బదులు, నేరుగా మన పురుషకారాన్నే (సొంత కష్టాన్నే) ఆశ్రయించవచ్చు కదా! అని వశిష్ఠ మహర్షి అత్యంత తార్కికంగా, శాస్త్రీయంగా ఈ కర్మ సిద్ధాంతాన్ని రాముడికి బోధించాడు.

కర్మ మరియు దైవంపై తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

దైవం లేదా అదృష్టం అంటే వశిష్ఠుని అభిప్రాయం ఏమిటి?

దైవం అనేదానికి ఆకారం, పని, కదలిక ఏదీ లేదని, అది కేవలం జనుల మిథ్యాజ్ఞానం వల్లే ఏర్పడిందని లేదా గత కర్మల ఫలితాలను అర్థం చేసుకోలేని వారు దానికి ఆపాదించే కల్పనేనని వశిష్ఠుడు తేల్చిచెప్పాడు.

గత జన్మల పాపాలను వర్తమాన సత్కర్మలతో తుడిచివేయవచ్చా?

ఒక వ్యక్తి తప్పు తెలుసుకుని ప్రాయశ్చిత్తంగా మంచి పనులు చేస్తే క్షమాపణ పొందినట్లే, ప్రాక్తన కర్మల దుష్ట సంస్కారాలను వర్తమాన సత్కర్మల ద్వారా ఖచ్చితంగా ప్రక్షాళన చేయవచ్చని వశిష్ఠుడు భరోసా ఇచ్చాడు.

అప్రయత్నశీలురను వశిష్ఠుడు ఎలా విమర్శించాడు?

అంతా దైవమే చేస్తాడని నమ్మి సోమరిపోతుల్లా ఉండేవారిని మూఢులని పిలుస్తూ, దైవబలం అగ్నిని ఏమీ చేయలేదని నమ్మితే మంటల్లోకి దూకి చూడమని వశిష్ఠుడు వ్యంగ్యంగా సవాలు చేశాడు.

దైవమే అన్నీ చేస్తే మనిషికి, యంత్రానికి తేడా ఏముంటుంది?

పురుష ప్రయత్నం లేకుండా అంతా దైవమే చేస్తే మనిషికి, యంత్రంతో నడిచే ఆటబొమ్మకు మధ్య తేడా ఏమీ ఉండదని, అప్పుడు శాస్త్రాలు స్నాన-దాన-జప-తపాలు చేయమని చెప్పాల్సిన అవసరమే ఉండదని వశిష్ఠుడు ప్రశ్నించాడు.

ఆకారం లేని దైవం, ఆకారం ఉన్న మనిషి ప్రయత్నం మధ్య సమన్వయం ఎందుకు కుదరదు?

కత్తిని, కలాన్ని ఒకేసారి వాడలేనట్లే, రూపం లేని దైవం రూపం ఉన్న మనిషి ప్రయత్నాలతో సమన్వయం కుదరదని, కాళ్లు-చేతులు లేనివాడితో దైవం ఏమీ చేయించలేదని వశిష్ఠుడు వివరించాడు.

బుద్ధి, దైవం ఒక్కటేనా అనే ప్రశ్నకు వశిష్ఠుడు ఏమి చెప్పాడు?

బుద్ధి, దైవం ఒక్కటే అయితే ప్రతి ఒక్కరికీ స్వానుభవంలో ఉన్న బుద్ధినే ఆశ్రయిస్తే సరిపోతుందని, వేరైతే వాటి మధ్య సంబంధమేమిటో వివరించలేమని, కాబట్టి దైవాన్ని ఆశ్రయించే బదులు నేరుగా పురుషకారాన్నే ఆశ్రయించాలని మహర్షి తేల్చాడు.

సమాన బుద్ధిబలం ఉన్న ఇద్దరికి వేర్వేరు ఫలితాలు రావడాన్ని వశిష్ఠుడు ఎలా వివరించాడు?

అది దైవం ఆడే నాటకం కాదని, వారిద్దరూ చేసిన ప్రయత్నాల తీవ్రతలో ఉన్న తేడా వల్లే ఫలితాలు మారుతున్నాయని వశిష్ఠుడు తార్కికంగా వివరించాడు.

కర్మ సిద్ధాంతం ప్రకారం జీవుడు దేనిని ఆశ్రయించాలి?

‘యత్నము వల్లనే ఫలితం లభిస్తుంది’ అనే తిరుగులేని శాసనాన్ని గ్రహించి, దైవం అనే అర్థరహిత పదాన్ని కాదు, తన సొంత పురుషకారాన్నే జీవుడు ఆశ్రయించాలని వశిష్ఠుడు బోధించాడు.

A. Ravinder — దశాబ్దాల గ్రంథ అధ్యయనం, ప్రచురిత తెలుగు రచయిత, దశాబ్ద పుణ్యక్షేత్ర యాత్రానుభవం, ధ్యాని, ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు, సైంటిఫిక్‌గా ఆధ్యాత్మికతను తన రచనల ద్వారా వివరించే రచయిత.
ఈ అధ్యాయం మూల గ్రంథ ఆధారంగా RamthaMedia ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య అనుసరణ.
మూలం: యోగ వాశిష్టం