శ్రీరామచంద్రుని మనస్సులోని వైరాగ్యపు చీకట్లను తొలగించి, ఆత్మజ్ఞానపు వెలుగులు నింపేందుకు వశిష్ఠ మహర్షి సాగిస్తున్న జ్ఞానబోధ “ముముక్షు వ్యవహార ప్రకరణం”లో అత్యంత ఆసక్తికరమైన ఘట్టానికి చేరుకుంది. మానవుని మనుగడకు, విజయాలకు అసలైన కారణం ఏమిటి? అది కంటికి కనిపించని అదృష్టమా (దైవమా)? లేక కంటికి కనిపించే మానవ ప్రయత్నమా? ఈ రెండింటిలో ఏది సత్యం అనే దానిపై వశిష్ఠుడు చెప్పిన “కార్య కుశలత” అనే ఈ అధ్యాయం ప్రతి ఒక్కరి జీవితాన్ని మార్చివేసే ఒక అద్భుతమైన దిక్సూచి.
మనం చేసే పనుల వెనుక ఉన్న అసలైన శక్తి ఏమిటో, అదృష్టం అని మనం అనుకునే దాని వెనుక ఉన్న డొల్లతనం ఏమిటో మహర్షి మాటల్లోనే వివరంగా తెలుసుకుందాం.
దైవానికి, మానవునికి మధ్య సంబంధం అసాధ్యం! ఎందుకు?
సభామండపంలో నిశ్శబ్దం ఆవరించి ఉంది. శ్రీరాముడు ఎంతో శ్రద్ధగా వింటున్నాడు. అప్పుడు వశిష్ఠ మహర్షి అత్యంత హేతుబద్ధమైన (లాజికల్) వాదనను తెరపైకి తెచ్చాడు.
“రామా! ఒకసారి ఆకాశం వైపు చూడు.. ఆకాశానికి ఎలాంటి రూపం (ఆకారం) లేదు. కానీ, ఈ భూమి మీద ఉన్న మన శరీరానికి ఒక నిర్దిష్టమైన రూపం ఉన్నది. రూపం ఉన్న ఈ మన భౌతిక శరీరము, ఎప్పటికీ ఆ రూపం లేని ఆకాశమును తాకజాలదు (తాకలేదు). ఇది అందరికీ తెలిసిన సత్యమే కదా! అట్లే, ఎలాంటి రూపము లేని ఆ ‘దైవము’ (అదృష్టము) తో, స్పష్టమైన రూపము కలిగిన మనకు కారణాంతరము (ఏదో ఒక కారణం చేత) కలయిక జరగడం అనేది పూర్తిగా అసంభవమై ఉన్నది.
ఎందుకంటే, ఆకృతి (రూపం) గల రెండు వస్తువులకు మాత్రమే ఒకదానితో ఒకటి పరస్పర సంయోగం (కలయిక) సాధ్యమౌతుంది. ఆకారం ఉన్నవి మాత్రమే ఒకదానితో ఒకటి కలిసి పనిచేయగలవు. రూపమే లేని అదృష్టం, ఆకారం ఉన్న మనిషిని ఎలా నడిపిస్తుంది? అందుచేత, ఈ సృష్టిలో “దైవము లేదా అదృష్టము అనునది లేనే లేదు” అనియే స్పష్టంగా ఏర్పడుచున్నది (రుజువవుతున్నది) అని వశిష్ఠుడు తేల్చిచెప్పాడు.
ఒకవేళ, ఈ ప్రపంచంలో జరిగే సర్వ వ్యవహారాలకు నియామక, నిర్ణయాత్మక కర్త (అంతా తానై నడిపించేవాడు) ఆ దైవమే అయితే.. ఇక ఈ ప్రజలందరినీ ఏ పనీ చేయకుండా హాయిగా నిద్రపోనిమ్ము (పరుండనిమ్ము) అని మహర్షి వ్యంగ్యంగా అన్నాడు. అంతా దేవుడే చేసినప్పుడు, ఇక మనుషులు చేసే ఆయా ప్రయత్నాలు, వారి కార్యకుశలతలు (పనిలో చూపే నైపుణ్యాలు), వారు తీసుకునే జాగ్రత్తలు దేనికి?. ఆ దైవమే స్వయంగా వచ్చి మనుషులు చేయవలసిన పనులన్నీ చేస్తాడా? చేయడు కదా! అని రాముడిని ప్రశ్నించాడు.
“అంతా దేవుడి దయ” అనడం ఒక ఆత్మవంచన మాత్రమే!
సమాజంలో చాలామంది తమకు ఏదైనా మంచి జరిగితే లేదా ఏదైనా సాధిస్తే “ఇదంతా నా అదృష్టం, అంతా దేవుడి దయ” అని చెబుతుంటారు. అలాగే కష్టాలు వస్తే “ఇది నా తలరాత” అని బాధపడుతుంటారు. ఈ మనస్తత్వంపై వశిష్ఠుడు విసిరిన అస్త్రం ఈ శ్లోకం:
“దైవేనతు అభియుక్తో హం, తత్కరోమీదృశం స్థితమ్ | సమాశ్వాసన వాగేషా! న దైవం పరమార్థతః”
దీని అర్థం వివరిస్తూ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: “నేను అదృష్టంచే ప్రేరేపించబడి పనులన్నీ చేస్తున్నాను, కేవలం అదృష్ట బలం చేతనే ఇవన్నీ నాకు సిద్ధిస్తున్నాయి (లభిస్తున్నాయి)” అని ఎవరైనా అనుకుంటే.. మా ఉద్దేశంలో మాత్రం వారు తమను తాము అట్లు ఓదార్చుకోవడం మాత్రమే జరుగుచున్నది. తమ పనులకు ఒక కనిపించని శక్తిని కారణం చేసి, తమని తాము మభ్యపెట్టుకుంటున్నారు.
కానీ, పరమార్థ దృష్టికి (జ్ఞాన దృష్టితో చూస్తే) ‘దైవము’ (అదృష్టము) అనునదే అసలు లేదు, అది ఎక్కడా లభించుట లేదు అని ఆయన కుండబద్దలు కొట్టాడు. కేవలం మూఢులే (అజ్ఞానులే) ‘అదృష్టము లేదా దైవము’ యొక్క కల్పన చేయుచున్నారు.
అదృష్టాన్ని నమ్ముకునే వారి గతి ఏమవుతుంది? అదృష్ట పారాయణులగు వారు (ఎప్పుడూ అదృష్టాన్ని జపిస్తూ, దాని మీదే ఆధారపడేవారు) తమ స్వశక్తి పట్ల, తమ స్వప్రయత్నాల పట్ల విశ్వాసం లేకపోవడం చేత.. వారు ఎప్పటికైనా సరే జీవితంలో చెడిపోవటం తథ్యమని మేము అనుకుంటున్నాము అని వశిష్ఠుడు హెచ్చరించాడు. దేవుడు చూసుకుంటాడులే అని స్వయంకృషిని విడిచిపెట్టేవాడు పతనమవడం ఖాయం అని ఆయన స్పష్టం చేశాడు.
బుద్ధి కర్మను అనుసరిస్తుందా? లేక అదృష్టాన్నా?
లోకంలో ఒక గొప్ప నానుడి ఉంది. “బుద్ధిః కర్మానుసారిణి” అంటే మనిషి యొక్క కర్మలను అనుసరించే వాడి బుద్ధి ఉంటుంది అనేది లోక ప్రసిద్ధం. వాడు చేసే పనులను బట్టే వాడి ఆలోచనలు, బుద్ధి వికసిస్తాయి. కానీ, ఏ శాస్త్రంలోనూ “బుద్ధిః దైవానుసారిణి” (బుద్ధి దైవాన్ని లేదా అదృష్టాన్ని అనుసరిస్తుంది) అనునది లోక ప్రసిద్ధం కాదు కదా! అని మహర్షి ఒక అద్భుతమైన లాజిక్ చెప్పాడు.
ఈ ప్రపంచంలో ఎందులో అయినా సరే ఔన్నత్యం (గొప్ప విజయం) సాధించిన బుద్ధిమంతులను ఎవరినైనా ఉదాహరణగా తీసుకో. వారికి ఆ సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదించింది ఎవరు? ఏ దైవమో వచ్చి వారికి ఆ శక్తిని ఇచ్చాడా? లేదు! నాయనా రామా! వారందరూ కేవలం తమ పురుషకారం చేతనే (స్వంత శ్రమతోనే), తమ పురుష ప్రయత్నము చేతనే ఆ ఉన్నతిని (గొప్ప స్థానాన్ని) సాధించారు.
అలా కష్టపడి పైకి వచ్చారు కాబట్టే, ఈరోజు మనం వారి చరిత్రలు రాసుకుని చదువుకుంటున్నాం. ఒకవేళ విజయానికి పురుష ప్రయత్నాల ప్రాముఖ్యతే లేకపోతే, మనం మాత్రం వారి చరిత్రల గురించి తెలుసుకోవడం దేనికి?. ఎందుకంటే అంతా అదృష్టమే అయినప్పుడు, ఇక వారు సాధించిన గొప్పతనం ఏముంటుంది? “అంతా దైవమే” అని గ్రంథాల నిండా రాస్తే సరిపోతుంది కదా! అని వశిష్ఠుడు వాదించాడు.
శూరులు, పండితులు అదృష్టం కోసం ఎదురుచూశారా?
“యే శూరా యే చ విక్రాంతా యే ప్రాజ్ఞా యే చ పండితాః | తైస్తైః కిమవ లోకే స్మిన్ వద! దైవం ప్రతీక్ష్యతే?”
“ఓ రామచంద్రా! నువ్వు చిన్నప్పటి నుంచి శూరులైనట్టి, పరాక్రమవంతులైనట్టి, బుద్ధిమంతులైనట్టి, పండితులైనట్టి ఎంతోమంది మహాత్ముల గాథలు (కథలు) విన్నావు కదా!. వారు తాము జీవితంలో సాధించదలుచుకున్నది ఎట్లా సాధించారు? కేవలం వారి అఖండమైన ప్రయత్న బలం చేతనే కదా!. వారిలో ఎవరైనా సరే ఏ పనీ చేయకుండా, ఆ దైవం (అదృష్టం) తమకు విజయాలు తెచ్చి పెడుతుందని దాని కొరకు వేచి ఉన్నారా? చెప్పు రామా!” అని వశిష్ఠుడు సూటిగా ప్రశ్నించాడు.
అదృష్టవాదులకు వశిష్ఠుని సవాళ్లు:
దైవాన్ని, అదృష్టాన్ని బలంగా ప్రతిపాదించే వారి వాదనల్లోని తప్పులను ఎత్తిచూపడానికి వశిష్ఠుడు రెండు అద్భుతమైన ఉదాహరణలు ఇచ్చాడు.
- చిరంజీవి తల నరికితే ఏమవుతుంది? దైవాన్ని నమ్మే ఒక జ్యోతిష్యుడో లేదా సిద్ధుడో వచ్చి ఒక వ్యక్తిని చూసి, “ఇతడు చిరంజీవి, బహుకాలం జీవిస్తాడు” అని అది దైవ నిర్ణయంగా చెప్పారనుకో. దైవ నిర్ణయం ఎప్పటికీ మారదు కదా అని నమ్మి, అట్టి వానియొక్క తలను కత్తితో తీసినప్పుడు (నరికినప్పుడు) కూడా అతడు బ్రతికితే.. అప్పుడే ఈ ప్రపంచంలో దైవమే గొప్పదని నేను ఒప్పుకుంటాను అని వశిష్ఠుడు సవాల్ విసిరాడు. కానీ, వాస్తవంలో అట్లు ఉండుట లేదే! (తల నరికితే చనిపోతున్నాడు కదా). అంటే అక్కడ దైవ నిర్ణయం కంటే, తల నరకడం అనే పురుష ప్రయత్నమే గెలిచింది.
- చదవకుండానే పండితుడు అవుతాడా? ఒక వ్యక్తి భవిష్యత్తు గురించి చెబుతూ, “ఇతడు భవిష్యత్తులో గొప్ప పండితుడు అవుతాడు” అని దైవ నిర్ణయంగా ఎవరైనా చెప్పినప్పుడు, అట్టివాడు అస్సలు పుస్తకం తీసి చదవకుండానే పండితుడు అవుతున్నాడా?. అట్లా ఒకవేళ జరిగితే, నిజంగానే దైవమే లోకంలో అదృష్టమై సర్వము నిర్వర్తిస్తోందని మనం కూడా ఎంచక్కా ఒప్పుకుందాం అని వశిష్ఠుడు లాజిక్ లాగాడు.
కానీ అలా జరగదు. చదివితేనే (ప్రయత్నం చేస్తేనే) పండితుడు అవుతాడు. కాబట్టి కార్య కుశలతే అంతిమ సత్యం అని ఆయన నిరూపించాడు.
ప్రత్యక్ష నిదర్శనాలు: విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు, దేవాసురులు!
పురుష ప్రయత్నానికి ఎదురుగా నిలబడే సజీవ సాక్ష్యాలను చూపిస్తూ వశిష్ఠుడు తన బోధనను తారాస్థాయికి చేర్చాడు.
విశ్వామిత్రుని అద్భుత ప్రయాణం:
“విశ్వామిత్రేణ మునినా దైవముత్సృజ్య దూరతః | పౌరుషేణైవ సంప్రాప్తం బ్రహ్మణ్యం! రామ! నా న్యథా”
“ఓ రామచంద్రా! ఈ సభకు సాక్షాత్తూ ఆ దేవేంద్రుని వలె విచ్చేసి, ఇక్కడే ఆసీనులై ఉన్న బ్రహ్మర్షియగు ఈ విశ్వామిత్ర భగవానుని చూడు!. ఇతడు జన్మతః ఒక సామాన్యమైన క్షత్రియ రాజు. కానీ ఈరోజు, ఒక బ్రహ్మర్షిగా, లోక కళ్యాణ కారకుడిగా ముల్లోకాలచే ఎట్లు ప్రశంసలు అందుకుంటున్నాడో నువ్వే చూశావు కదా!. ఇది ఈయనకు ఎట్లా సాధ్యపడింది?. ‘దైవము’ అనబడు దాని కృప చేతనా? కానే కాదు!.
ఇతడు అదృష్టాన్ని ప్రక్కకు నెట్టివేసి, పురుష ప్రయత్నాన్ని అత్యంత దృఢంగా ఆశ్రయించాడు. అహోరాత్రులు కఠోర తపస్సు చేశాడు. అందుచేతనే ఇతడు ఈ బ్రహ్మర్షిత్వాన్ని సంపాదించాడు. అంతే కానీ, ఆ అదృష్టం దానంతట అదే వస్తుందని దాని కొరకు వేచి ఉండి మాత్రం కాదు సుమా!.
వశిష్ఠుని స్వంత అనుభవం: కేవలం ఇతరుల గురించే కాదు, తన సొంత ఉదాహరణను కూడా వశిష్ఠుడు రాముడికి వివరించాడు. “నేను కూడా నా పురుషకారాన్ని ఆశ్రయించే (నా స్వంత యత్నంతోనే) ఆకాశ గమన శక్తిని (ఆకాశంలో ఎగిరే శక్తిని), ఆ సప్తర్షి మండలంలో నివాసాన్ని సంపాదించాను. ఈరోజు నన్ను లోకమంతా ‘మహర్షి’ అని అంటున్నది నా యొక్క అదృష్టం చేతనా? కాదు!. నా స్వప్రయత్నం యొక్క దృఢత్వం చేతనే ఈరోజు నేను అట్లు గుర్తించబడుచున్నాను” అని గర్వంగా, సత్యంగా తెలిపాడు.
దేవతలు, రాక్షసుల పోరాటం: ఇక లోకాల ఆధిపత్యం కోసం జరిగిన పోరాటాలను చూడమన్నాడు. రాక్షస రాజులు తమ పౌరుషమును (బాహుబలాన్ని, యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని) ఆశ్రయించే, అమరావతి నుండి దేవతలను పారద్రోలి ముల్లోకాలలో తమ ఏలుబడిని సాగించారు. ఆ సమయంలో దేవతలకు అదృష్టం సాయం చేయలేదు. ఓడిపోయిన ఆ దేవతలు కూడా మళ్ళీ పురుషకారం చేతనే (తమ స్వంత బలం, ప్రయత్నం చేతనే) ఆ శత్రువులైన రాక్షసులను ఛిన్నాభిన్నం చేసి, మరల ఈ జగత్తులను పాలిస్తున్నారు. దేవాసుర యుద్ధాల్లో గెలుపోటములు అదృష్టం వల్ల రాలేదు, ఎవరు గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే వారు గెలిచారు.
“రామా! అంతదాకా దేనికి? చిన్న ఉదాహరణ చూడు. వెదురుతో అల్లిన బుట్టలో నీరు ఎందుకు నిలుస్తోంది? అది అదృష్టం వల్లనా? కాదు. దాని వెనుక అద్భుతమైన పురుష ప్రయత్నం (ఆ బుట్టను నీరు కారిపోకుండా అల్లిన మనిషి నైపుణ్యం) దాగి ఉన్నది” అని మహర్షి సింపుల్ గా వివరించాడు.
లౌకిక జీవితానికి ఏకైక ఆధారం: పురుష ప్రయత్నం!
జ్ఞానం సంగతి పక్కన పెడితే, కనీసం మన రోజువారీ లౌకిక జీవితం ఎలా నడుస్తుందో పరిశీలించమని వశిష్ఠుడు రాముడిని కోరాడు.
“రామా! ఈ లౌకిక కార్యములనే (రోజువారీ పనులనే) చూడు. ఒక కుటుంబాన్ని పోషించడం (కుటుంబ పోషణం), శత్రువుల రాజ్యాన్ని అపహరించడం (శత్రు రాజ్యాపహరణం), భోగవిలాసాలు అనుభవించడం, కోపం తెచ్చుకోవడం, ఆ కోపాన్ని నిగ్రహించుకోవడం, ఇతరులు చేసే దాడిని అరికట్టడం, లేదా ఇతరులను తమ మాటలతో ఆకట్టుకోవడం – ఇత్యాది అనేక క్లిష్టమైన పనులన్నీ కేవలం పురుష ప్రయత్న బలం చేతనే ఒనగూడుచున్నాయి కదా! (నెరవేరుతున్నాయి కదా).
‘అదృష్టం’ అనునది ఏదో ఎవరికీ తెలియని రూపంలో అకస్మాత్తుగా వచ్చి ఈ పనులన్నీ చేయడం లేదే!. ఆ దైవము అనుదాని క్రియాశక్తి (పనిచేసే విధానం) ఈ సృష్టిలో ఎక్కడా కనబడకయే ఉన్నది” అని వశిష్ఠుడు వాస్తవ పరిస్థితులను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించాడు.
కార్యకారణ విమర్శలకు అందని దైవం ఒక కల్పన!
సృష్టిలోని ప్రతి పనికీ ఒక కారణం, ఒక ప్రయత్నం ఉంటుంది. కానీ అదృష్టం అనే దానికి అలాంటి కారణం ఏదీ కనిపించదు అని చెబుతూ వశిష్ఠుడు ఈ అధ్యాయాన్ని ముగించాడు.
“ఓ శుభాశయా! రాఘవా! ఈ ‘దైవము’ అనబడే పదార్థం, మనం చేసే ఈ కార్య-కారణ విమర్శలకు (లాజికల్ అనాలిసిస్ కి) లభించకయే ఉన్నది (అంటే నిలబడలేకపోతోంది). అందుచేత, ఆ దైవం అనేది కేవలం వికల్ప వశం చేతనే (మనిషి యొక్క బలహీనమైన ఆలోచనల వల్లనే) కల్పించబడినట్లు అత్యంత సుస్పష్టమౌతోంది.
కనుక రామా! అవశ్యమై, నీ కంటికి ఎదురుగా సాక్షాత్కరించి నిలిచియున్నట్టి పురుషకారాన్ని (నీ స్వంత ప్రయత్నాన్ని) ముందుగా ఆశ్రయించి ఉండు. మనకు ఎదురుగా ఎక్కడా లభించనట్టి, కంటికి కనిపించనట్టి ఈ ‘దైవ వ్యవహారమును’ (అదృష్టం అనే కాన్సెప్ట్ ను) కాస్తంత సేపు పక్కకు పెట్టు. దాని విషయమై ముందుముందు మనం చేయబోయే ఈ జ్ఞాన విచారణలో అనేక లోతైన విషయాలను నీవే స్వయంగా గ్రహిస్తావు.
ఈ ‘దైవము’ అను దానిని ఏమాత్రం అపేక్షించక (కోరుకోక), అత్యుత్తమమగు నీ పురుషకారాన్నే బలంగా ఆశ్రయించి, జీవితంలో సమున్నతుడవు కమ్ము (అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకో)” అని వశిష్ఠ మహర్షి శ్రీరామచంద్రుడికి అద్భుతమైన మార్గనిర్దేశం చేశాడు.
అదృష్టం అనేది సోమరులు సృష్టించుకున్న ఒక భ్రమ అని, కర్మ సిద్ధాంతమే అంతిమ సత్యమని వశిష్ఠుడు అత్యంత శాస్త్రీయంగా నిరూపించిన ఈ “కార్య కుశలత” ఘట్టం ప్రతి మనిషికీ ఒక గొప్ప స్ఫూర్తి.
