యోగ వాసిష్ఠంలోని ఈ అధ్యాయంలో ముసలితనం తెచ్చే దుఃఖాన్ని, మృత్యువు వెనుక ఉన్న కఠోర సత్యాన్ని శ్రీరాముడు విశ్లేషించాడు. యవ్వనంలో ఆత్మజ్ఞానాన్ని విస్మరించి, వృద్ధాప్యంలో తీరని కోరికలతో కుమిలిపోయే మానవుని దైన్యాన్ని, మరణం యొక్క అనివార్యతను ఆయన వశిష్ఠునికి వివరించాడు.
మానవ జీవితంలో బాల్యం, యవ్వనం ఎంత వేగంగా గడిచిపోతాయో, ముసలితనం మరియు మృత్యువు కూడా అంతే వేగంగా ముంచుకొస్తాయి. యోగ వాసిష్ఠంలోని వైరాగ్య ప్రకరణంలో శ్రీరాముడు మానవ జీవితంలోని ఈ రెండు భయంకరమైన దశలను అత్యంత వాస్తవికంగా వర్ణించాడు. శరీరం క్షీణిస్తున్నా కోరికలు చావని మనిషి మానసిక సంఘర్షణను, యవ్వనంలో దేవుడిని విస్మరించే వారి అజ్ఞానాన్ని ఆయన ఎత్తిచూపాడు.
యవ్వనాన్ని మింగేసే ముసలితనం కోరికలు తీరకముందే బాల్యాన్ని యవ్వనం మింగేస్తుందని, ఆ యవ్వనాన్ని ముసలితనం ఎక్కడినుండో వచ్చి మింగేస్తుందని శ్రీరాముడు ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు. పుష్టిగా ఉన్న అవయవాలు శిథిలమైపోతాయని, దవడలు కుంచించుకుపోయి, నడుము వంగిపోయి, ముడతలు పడ్డ చర్మంతో వణుకుతున్న వృద్ధులను సమాజం తిరస్కార భావంతో చూస్తుందని వివరించాడు. అప్పటివరకు భయభక్తులతో మెలిగిన భార్యాబిడ్డలు, బంధువులు, స్నేహితులు సైతం ముసలితనంలో ఆ వ్యక్తిని ఒక పిచ్చివాడిని చూసినట్లు చూస్తారని గుర్తుచేశాడు. గడుసరి సవతుల మధ్య ఇరుక్కున్న సాధ్విలాగా మనిషిలోని సూక్ష్మబుద్ధి ఏ మూలకో వెళ్లి దాక్కుంటుందని తెలిపాడు.
తీరని కోరికలు తరిగే శక్తులు శరీరం క్రమంగా శిథిలమవుతున్నా, మనిషిలో భోగాలను అనుభవించాలనే దాహం, కామము ఏమాత్రం తగ్గవని రాముడు తెలిపాడు. రుచికరమైన ఆహారం తినాలని ఉన్నా శరీరం సహకరించదు. “నా సొమ్ము వీరంతా తింటున్నారు కానీ నన్ను లెక్కచేయడం లేదు” అని, “మరణం సమీపిస్తోంది పరలోకంలో ఏ నరకం అనుభవించాలో” అని వృద్ధుడు నిరంతరం కుమిలిపోతాడు. కోరికలు కోకొల్లలుగా ఉన్నా వాటిని తీర్చుకునే శక్తి లేక హృదయం దహించుకుపోతుందని ఆయన వివరించాడు. ఒకవైపు ఆధివ్యాధులు పీడిస్తుంటే, మరోవైపు గడిచిపోయిన యవ్వనాన్ని తలచుకుంటూ మిగిలిన కొద్దిపాటి కాలాన్ని కూడా మనిషి వ్యర్థం చేసుకుంటాడని స్పష్టం చేశాడు.
అనుకోకుండా ముంచుకొచ్చే మృత్యువు ఈ విధంగా ముసలితనంతో బాధపడుతుండగానే, ఒక అనుకోని క్షణంలో ‘మృత్యువు’ అనే గుడ్లగూబ వచ్చి వాలుతుందని రాముడు వర్ణించాడు. సాయంత్రం అవ్వగానే చీకటి కమ్ముకున్నట్లు, మాంసాన్ని గ్రద్ద తన్నుకుపోయినట్లు మృత్యువు మనిషిని కబళిస్తుందని తెలిపాడు. ఒక చిన్న పిల్ల తన జడలోని పువ్వు వాడిపోగానే దానిని తీసి దూరంగా విసిరేసినట్లుగా, ‘కాలం’ అనే బాలిక ఈ శరీరాన్ని కొంతకాలం ఉంచుకుని ఆ తరువాత మృత్యువు అనే చీకట్లోకి విసిరేస్తుందని అద్భుతమైన ఉదాహరణతో వివరించాడు.
యవ్వనంలో అజ్ఞానం మరియు మృత్యువు రాక యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు భగవంతుని ఆరాధన, ఆత్మజ్ఞానం గురించి పెద్దలు చెబితే “ఇంకా చాలా సమయం ఉంది కదా” అని మనుషులు నిర్లక్ష్యం చేస్తారని రాముడు విమర్శించాడు. కానీ మృత్యువు ఎదురుగా నిలబడినప్పుడు ఆ ప్రణాళికలన్నీ ఏమవుతాయని ప్రశ్నించాడు. తలలోని వెంట్రుకలు బూడిద గుమ్మడికాయలా తెల్లబడగానే, “ఈ పండు పక్వానికి వచ్చింది” అని భావించి కాలుడు (యముడు) ప్రాణాలను కోసుకుపోతాడని తెలిపాడు. పర్వత గుహల్లో దాక్కున్నా, మెత్తటి పరుపుల మీద ధనవంతుల మధ్య ఉన్నా మృత్యువు నుంచి ఎవరూ తప్పించుకోలేరని తేల్చి చెప్పాడు. ముసలితనం మూడవ కాలుగా (చేతికర్రతో) నడిపిస్తుంటే రోగాలు దానికి తాళం వేస్తాయని వర్ణించాడు.
శ్రీరాముని దృఢ నిశ్చయం ముసలితనం తప్పనిసరి అని తెలిసినా జనులకు భార్యాబిడ్డల మీద ఆశ ఎందుకు చావడం లేదని వశిష్ఠుని ప్రశ్నించాడు. బాల్యం, యవ్వనంలోనే కోరికలు లేకుండా కర్మ, జ్ఞానాలను అభ్యసించి ఉంటే ఈ దయనీయ స్థితి రాదు కదా అని అన్నాడు. అందుకే, ఈ భయంకరమైన ముసలితనం తన దరిచేరక ముందే, ఆత్మ – అనాత్మ విచారణ ద్వారా ఈ శరీర భావనను జయించి తీరుతానని శ్రీరాముడు తన దృఢ నిశ్చయాన్ని ప్రకటించాడు.
మరణం మరియు ముసలితనం కేవలం ఈ భౌతిక శరీరానికి మాత్రమే పరిమితం. యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడే ఇంద్రియ నిగ్రహాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని సాధించిన వారు వృద్ధాప్యంలో శారీరక రుగ్మతలు వచ్చినా మానసికంగా కుంగిపోరు. మరణ భయాన్ని జయించాలంటే దేహాభిమానాన్ని వదిలి, శాశ్వతమైన ఆత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకోవడమే ఏకైక మార్గమని ఈ అధ్యాయం బోధిస్తోంది.
యోగ వాసిష్ఠంలోని ఈ భాగంలో ముసలితనం మరియు మృత్యువు యొక్క భయంకరమైన వాస్తవాలను శ్రీరాముడు వివరించాడు. యవ్వనం గడిచి వృద్ధాప్యం రాగానే శరీరం శిథిలమై సమాజం, బంధువుల చేత మనిషి తిరస్కారానికి గురవుతాడు. శారీరక శక్తి నశించినా, కోరికలు మాత్రం చావక మనిషిని దహించివేస్తాయని తెలిపాడు. యవ్వనంలో ఆత్మజ్ఞానాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసిన వారు, అకస్మాత్తుగా మృత్యువు ముంచుకొచ్చినప్పుడు భయంతో విలవిలలాడుతారని వర్ణించాడు. అందుకే ఈ దయనీయ స్థితి రాకముందే ఆత్మవిచారణ ద్వారా శరీర భావనను జయిస్తానని రాముడు వశిష్ఠునికి స్పష్టం చేశాడు.
- ముఖ్య సందేశం – శరీర అశాశ్వతత్వాన్ని గుర్తించి, యవ్వనంలోనే ఆత్మజ్ఞానాన్ని సాధించడం.
- తాత్విక బోధ – దేహం నశించినా కోరికలు నశించవు, ఆ కోరికలే మనిషి దుఃఖానికి మూలకారణం.
- జ్ఞాపకం ఉంచుకోవలసిన వాక్యం – ‘కాలం’ అనే బాలిక ఈ శరీరాన్ని కొంతకాలం ఉంచుకుని ఆ తరువాత మృత్యువు అనే చీకట్లోకి విసిరేస్తుంది.
- ఆచరణాత్మక ప్రతిబింబం – భౌతిక బంధాల మీద కన్నా, శాశ్వతమైన పరమాత్మ తత్వం మీద దృష్టి సారించడం.
- తరువాతి అధ్యాయంతో అనుసంధానం – జీవితం పట్ల పూర్తి వైరాగ్యం పొందిన రాముడు, తనను ఈ మాయ నుండి విముక్తుడిని చేయమని మునులను అభ్యర్థించడం.
FREQUENTLY ASKED QUESTIONS
యోగ వాసిష్ఠంలో ముసలితనాన్ని రాముడు ఎలా వర్ణించాడు ముసలితనం యవ్వనాన్ని మింగేస్తుందని, దవడలు కుంచించుకుపోయి, నడుము వంగిపోయి మనిషి అందరిచేత తిరస్కరించబడే దీన స్థితికి చేరుకుంటాడని వర్ణించాడు.
వృద్ధాప్యంలో మనిషి మానసిక స్థితి ఎలా ఉంటుంది శరీరం సహకరించకపోయినా కోరికలు సజీవంగా ఉంటాయని, తినాలని ఉన్నా తినలేక, బంధువులు పట్టించుకోవడం లేదని నిరంతరం కుమిలిపోతూ ఉంటాడని రాముడు తెలిపాడు.
మృత్యువు రాకను శ్రీరాముడు దేనితో పోల్చాడు చీకట్లో అకస్మాత్తుగా వాలే గుడ్లగూబతోనూ, మాంసాన్ని తన్నుకుపోయే గ్రద్దతోనూ, పక్వానికి వచ్చిన బూడిద గుమ్మడికాయను కోసే కోతతోనూ మృత్యువును పోల్చాడు.
రాముడు తీసుకున్న దృఢ నిశ్చయం ఏమిటి ముసలితనం తన దరిచేరక ముందే, ఆత్మ – అనాత్మ విచారణ చేసి ఈ శరీర భావనను పూర్తిగా జయించి తీరుతానని రాముడు నిశ్చయించుకున్నాడు.
ముగింపు
మృత్యువు అనేది ప్రతి జీవికి అనివార్యమైన గమ్యం. దానిని చూసి భయపడటం కన్నా, జీవిత కాలంలో ఆత్మజ్ఞానాన్ని అభ్యసించి దానికి సిద్ధపడటమే నిజమైన వివేకం. భౌతిక దేహం పట్ల ఉన్న మమకారాన్ని వీడిన నాడే మనిషి మృత్యు భయాన్ని జయించగలడన్న శ్రీరాముని సందేశం నేటి తరానికి ఎంతో ఆవశ్యకం.
